LOGIN“Ibig kong sabihin…” Iwinasiwas ni Ethan ang kamay niya sa direksyon ko, na para bang itinataboy niya ang isang bagay na hindi naman mahalaga. “Siguro mas dapat mong pagtuunan ng pansin ang sarili mo. Baka iyon ang… makatulong para maayos ang mga bagay-bagay.”
Tinitigan ko siya, tuluyang naguluhan. “Ayusin ang ano?” Sandali siyang natahimik. Sumulyap ang mga mata niya sa akin, pagkatapos ay umiwas, saka muling bumalik sa akin na para bang kailangan pa niyang pilitin ang sarili niyang ipagpatuloy. “Aria… tingnan mo naman ang tiyan mo. Ang kabuuan ng katawan mo. Ang baywang mo. I mean… alam mo naman… medyo naging…” Tumama sa akin ang mga salita niya na parang mabigat na suntok diretso sa dibdib. Agad kumirot at uminit ang mga mata ko. Hindi ito mga luhang banayad—ito iyong mga luhang puno ng galit at sakit, mga luhang nagmumula sa pinakamalalim na sugat. “Seryoso ka bang bina-body shame mo ako ngayon, Ethan?” Nabiyak ang boses ko, pero nanatili itong matalim. Bahagyang itinaas niya ang dalawang kamay. “Hindi kita bina-body shame. Sinasabi ko lang na baka kung ikaw ay—” “Pagkatapos ng lahat ng pinagdaanan ng katawan ko?” Lumapit ako sa kanya, hindi pantay ang paghinga ko. “Naaalala mo pa ba ang mga komplikasyong pinagdaanan ko nang ipanganak ko si Mila? Ang matinding pagkawala ng dugo? Ang mga tahi? Ang mga buwang halos hindi ako makalakad nang hindi nararamdaman na parang may pumupunit sa loob ng katawan ko?” Tinitigan lang niya ako nang malamig at walang emosyon, na para bang walang kabuluhan sa kanya ang lahat ng iyon. “Nawala ang maliit kong baywang dahil dinala ko sa sinapupunan ang anak natin,” pagpapatuloy ko. “Dahil nilabanan ko ang isang bagay na muntik nang kumuha sa buhay ko at ilayo ako sa kanya. At ngayon, nakatayo ka rito at itinuturo ang tiyan ko?” Bahagya lamang nagkibit-balikat si Ethan, patuloy na umaastang makatwiran lang siya. “Aria… nagsasabi lang ako ng totoo. Hindi ka na katulad ng dati. At baka isa iyon sa mga dahilan kung bakit parang… may mali sa pagitan natin. Baka talagang makatulong kung pag-iigihan mong ayusin ang sarili mo.” Iyon na ang huling patak. Nasampal ko siya sa mukha bago ko pa man napagtanto kung ano ang ginagawa ko. Umalingawngaw sa kuwarto ang matinis na tunog ng sampal. Napalingon ang ulo niya sa gilid, at sa unang pagkakataon, tunay na gulat ang nakita ko sa mukha niya. “Kinamumuhian kita.” Tumalikod ako at agad na lumabas, mabilis ngunit hindi matatag ang mga hakbang ko. Bumagsak ang mga luha bago pa man ako makarating sa hallway. Marahas kong pinunasan ang mga ito gamit ang likod ng kamay ko, pero patuloy pa rin silang umaagos. Dumaan ako sa mas mahabang pasilyo na paikot sa likod ng mga guest room para hindi ako makita ni Mila at ng yaya na ganito ang pagkawasak ko. Paulit-ulit na napuputol ang paghinga ko habang naglalakad, at paulit-ulit ding umaalingawngaw sa isip ko ang mga sinabi niya. Ang tiyan mo… ang baywang mo… Ayusin ang mga bagay. Ayusin ang sarili ko? Ayusin ang sarili ko para maging kaakit-akit ulit ako para sa kanya? Ayusin ang sarili ko para hindi na niya kailangang tumingin sa ibang babae? Bumagsak nang mabigat ang puso ko. Dahil sa masakit na sandaling iyon, biglang nagkabuo-buo ang lahat. Kaya pala siya nangaliwa. Tiningnan niya ako at nakita ang isang babaeng hindi na niya ninanais. At ang video na nakita ko ay hindi lamang isang simpleng pagkakamali o basta bugso ng pagnanasa. Pinili niyang makasama ang ibang babae dahil hindi na ako iyong payat at maliit ang baywang na babaeng pinakasalan niya. Umakyat sa lalamunan ko ang isang alon ng pagkahilo. Siyempre, sa kanya siya tumakbo. Ang dati niyang kaibigan noong kolehiyo. Iyong babaeng parang modelo. Iyong may mahahabang binti, patag na tiyan, at perpektong katawan na hindi niya kailanman kinailangang paghirapan. Eksaktong klase ng babaeng tila laging ipinagpapalit ng mga lalaki sa kanilang mga asawa, sa mga pelikula man o sa totoong buhay. Idiniin ko ang kamay ko sa dingding upang manatiling nakatayo, habang humihinga nang malalim. “Hinding-hindi kita mapapatawad para rito, Ethan.” ⸻ Umupo ako sa sahig nang parang napakatagal. Hindi ko na alam kung gaano karaming oras ang lumipas. Ang tanging bagay na naghihiwalay sa akin mula sa tuluyang pagkawala ng malay ay ang bahagyang kamalayan na nakaupo pa rin ako roon. Ramdam ko ang katawan ko laban sa malamig na tiles, pero wala nang iba pang pumapasok sa isip ko. Nakadilat ang mga mata ko, pero hindi ko naman talaga nakikita ang anumang nasa harapan ko. Para bang may nagsiksik ng bulak sa magkabilang tainga ko—lahat ng tunog sa paligid ay malayo at malabo, na para bang nakulong ako sa ilalim ng tubig. Hindi ko man lang napansin ang mga yabag. Ang unang naramdaman ko ay isang marahang kamay sa balikat ko, at napakilos ako nang sobrang lakas na napigil ang hininga ko sa lalamunan. Nang mag-angat ako ng tingin, si Debby pala iyon, ang yaya ni Mila. Nasa mukha niya ang nag-aalalang ekspresyon ng isang taong alam na may mali ngunit ayaw manghimasok. “Okay ka lang ba?” mahinang tanong niya. “Okay lang ako,” sagot ko, kahit kakaiba at hungkag ang tunog ng boses ko, maging sa sarili kong pandinig. Itinulak ko ang sarili ko para makatayo mula sa sahig. Naninigas at parang hindi pamilyar ang mga binti ko, na para bang nakalimutan na nila kung paano gumana nang maayos. Iniabot sa akin ni Debby ang cellphone ko. “Walang tigil ang pagtunog nito. Kaya hinanap kita.” “Salamat.” Kinuha ko ang cellphone at sinulyapan ang screen. Labinlimang missed calls. Lahat mula sa manager ng store ko. Siyempre. Hindi naghihintay ang problema ng tamang oras. Siguradong may nangyaring mali sa shop. Nang magsimula na akong maglakad palayo, sandali akong huminto at pinilit ang sarili kong magtanong. “Paano naman ang asawa k—…” Ipinikit ko ang mga mata ko. Kahit ang pagbanggit pa lang sa salitang iyon ay nakakapagod na. “Ang asawa ko at si Mila.” “Umalis na sila,” mahinang sagot ni Debby. “Inimpake ko ang baon ni Mila, ang extra niyang bote, cardigan, at ilang snacks. Pero tahimik talaga siya kaninang umaga.” Tahimik. Dahan-dahan akong tumango. “Sige. Salamat.” Naglakad ako palayo habang tinitingnan ang cellphone ko. Isang mahabang mensahe mula kay Clara ang lumitaw sa screen—may problema sa supplier at humihingi siya ng pahintulot na gumamit ng ilang pondo para maayos iyon. Mabilis akong nag-type ng sagot. “Clara, ikaw na ang bahala. Pinapayagan kitang gamitin ang kailangan.” Tuyo at magaspang ang lalamunan ko, na para bang nakalunok ako ng buhangin. Maaga pa sa araw, pero pakiramdam ko ay tuluyan nang naubos ang lakas ng katawan ko, na para bang isang buong buhay na akong nakaranas ng sakit. Bumaba ako patungo sa kusina. Tahimik na sumunod sa akin si Debby. “Pwede ka nang umalis,” sabi ko nang hindi lumilingon. “Okay lang ako.” Nag-atubili siya. “Sigurado ka ba?” “Umalis ka na, Debby. Please.” Ilang segundo pa siyang nanatili roon bago tuluyang tumango. Hindi nakatira si Debby sa main house—may maliit siyang apartment sa likod ng courtyard at pumupunta lamang siya rito kapag kailangan siya ni Mila. Pero ngayong araw, ramdam kong nag-aalala siyang iwan akong mag-isa. Pinilit kong ngumiti nang kaunti kahit nanghihina ako. “Okay lang ako.” Pagkalayo niya, muntik nang bumigay ang mga tuhod ko, pero agad kong hinawakan ang railing at nagpatuloy sa paglalakad. Diretso akong pumunta sa lababo, nagsalin ng isang basong tubig, at ininom iyon nang isang lagok kahit bahagyang nanginginig ang kamay ko. Hindi ko iyon pinansin. Nang ilapag ko ang baso, umalingawngaw ang tunog nito sa tahimik na kusina. Nanatili akong nakasandal sa counter, nakapikit ang mga mata habang dahan-dahang humihinga. Pagkatapos ay tumingala ako sa kisame. “Daddy… hindi na maayos ang pakikitungo ng anak ng kaibigan mo sa anak mong babae,” bulong ko. Masakit sabihin iyon nang malakas. Hindi dahil kay Ethan, kundi dahil wala na rito ang tatay ko para makinig sa akin. Lumabas ako ng kusina at naglakad patungo sa living room. Papasok na sana ako sa hallway papunta sa kuwarto ko nang mapansin kong naroon pa rin si Debby malapit sa entrance. “Debby,” tawag ko, nagulat dahil hindi pa pala siya umalis. Dahan-dahan akong lumapit sa kanya. At doon ko napansin na may isa pang taong nakatayo kasama niya. Lumapit pa ako upang makita kung sino ang kausap niya, at nang tuluyan kong makita nang malinaw ang mukha at pangangatawan nito, halos makalimutan kong huminga. O baka nagre-react lang ako nang sobra. Pero sa totoo lang… Sino ba ang lalaking ito?Iniangat ko ang mga mata ko sa mukha niya. Hindi kumukurap ang mga matang kulay storm-gray niya habang nakatitig sa akin, napakatindi ng titig na para bang iniimprenta niya sa kanyang alaala ang bawat maliit na detalye tungkol sa akin. Muli, para bang personal niyang nararamdaman ang sakit ko. At sa maikling sandaling iyon, may isang malalim na bagay sa loob ko ang tuluyang nabuksan. Ngayong isang gabi lang, sabi ko sa sarili ko. Gusto kong maramdaman ulit na isa akong tunay na babae—ninanais, nakikita, at pinagnanasaan. Gusto kong gumawa ng isang bagay na walang ingat at ipagdasal na hindi ko ito pagsisihan sa huli. Dahil pagkatapos ng gabing ito, maghahain na ako ng divorce. Iimpake ko ang mga gamit ni Mila at ang mga gamit ko, iiwan ang lungsod na ito, patatakbuhin ang negosyo ko mula sa isang lugar na malayo rito, at aalis sa bahay na hanggang ngayon ay puno pa rin ng amoy ni Ethan. Iiwan ko rin ang babaeng tahimik na umagaw sa puwesto ko sa mga kuwento ng anak ko at sa kama n
Natapos akong mag-ayos at isinuot ko ang itim na damit. Mahigpit itong nakadikit sa bawat kurba ng katawan ko na para bang ginawa talaga ito para sa akin. Nakatayo ako sa harap ng mataas na salamin sa guest bedroom, malayo sa pangunahing kuwarto kung saan nakabitin pa sa hangin ang amoy ng pabango ni Ethan. Hindi ko na kayang manatili roon. Sa ngayon, nasusuka na ako sa amoy niya. Mahigpit na bumalot ang tela sa aking mga balakang, mababa ang pagkakahati nito sa dibdib ko, at mataas ang bagsak sa mga hita ko. Hindi ko na nagamit ang damit na ito mula noong gabing binili ko ito dalawang taon na ang nakalipas—noong umaasa pa ako at napakatanga, naghihintay na muling tingnan ako ni Ethan gaya ng dati. O kahit gaya ng iniisip kong dati niyang pagtingin sa akin. Hindi niya iyon kailanman pinagkaabalahan. Pero ngayong gabi, hindi na para sa kanya ang damit na ito. Dahan-dahan kong idinaan ang mga kamay ko sa magkabilang tagiliran, nararamdaman ang bahagyang panginginig ng mga dalir
ROMAN Lumabas ang mensahe alas-2:29 ng hapon. “Ano ang mangyayari kung pumunta ako ngayong gabi?” Matagal kong tinitigan ang mga salitang iyon hanggang sa tuluyang mag-fade ang screen. Tinap ko ulit para bumukas. Nandoon pa rin. Sampung segundo matapos kong sagutin ng “Magla-lock ang p***o nang 8:15. Huwag kang mahuli,” nakabitin pa rin ang hinlalaki ko sa screen na para bang anumang segundo ay maaaring sumagot siya. Sumandal ako nang todo sa office chair ko. Umungol ang leather sa bigat ng katawan ko. Tahimik ang gym sa ganitong oras—tanging tuloy-tuloy na ugong ng air conditioning at paminsan-minsang kalansing ng mga kagamitang inililipat sa ibaba ang maririnig. Pero mas malakas pa rin kaysa sa lahat ng iyon ang tibok ng sarili kong puso. Alas-2:29 niya ipinadala. Eksaktong kalagitnaan ng araw. Ibig sabihin, buong umaga niyang dala-dala ang card ko, paulit-ulit na iniikot iyon sa mga daliri niya, marahil iniisip kung isa ba akong baliw o isa lang akong makulit na salesman. F
Bigla kong napagtanto na napakatagal ko na palang nakatitig sa estrangherong ito. Tumingin ako kay Debby at bahagyang tumango para senyasan siyang maaari na siyang umalis. Tahimik siyang umalis nang walang imik. “Hi,” bati ko, pero hindi sigurado at mahina ang lumabas na boses ko. “Hi,” sagot niya, sabay ngiti. Ano ba naman. Ngumiti talaga siya. “Dumaan na ako rito dati,” pagpapatuloy niya, suot pa rin ang magaan niyang ngiti. “Pero parang walang tao noon.” Iniabot niya sa akin ang flyer habang patuloy na nagsasalita, kalmado at makinis ang boses. “Kakabukas lang namin ng bagong gym dito malapit. Top-of-the-line ang mga equipment, may personal trainers, iba’t ibang klase—kumpleto na. Namimigay kami ng discount coupons sa mga tao rito sa lugar. Kalahati ang presyo sa unang buwan, at—” Gym. Isang salita lang iyon, pero parang suntok na tumama sa akin. Hindi ko na narinig ang kasunod ng sinasabi niya. Bumalik sa isip ko ang eksena kanina sa kuwarto, nang ituro ni Ethan ang tiyan
“Ibig kong sabihin…” Iwinasiwas ni Ethan ang kamay niya sa direksyon ko, na para bang itinataboy niya ang isang bagay na hindi naman mahalaga. “Siguro mas dapat mong pagtuunan ng pansin ang sarili mo. Baka iyon ang… makatulong para maayos ang mga bagay-bagay.” Tinitigan ko siya, tuluyang naguluhan. “Ayusin ang ano?” Sandali siyang natahimik. Sumulyap ang mga mata niya sa akin, pagkatapos ay umiwas, saka muling bumalik sa akin na para bang kailangan pa niyang pilitin ang sarili niyang ipagpatuloy. “Aria… tingnan mo naman ang tiyan mo. Ang kabuuan ng katawan mo. Ang baywang mo. I mean… alam mo naman… medyo naging…” Tumama sa akin ang mga salita niya na parang mabigat na suntok diretso sa dibdib. Agad kumirot at uminit ang mga mata ko. Hindi ito mga luhang banayad—ito iyong mga luhang puno ng galit at sakit, mga luhang nagmumula sa pinakamalalim na sugat. “Seryoso ka bang bina-body shame mo ako ngayon, Ethan?” Nabiyak ang boses ko, pero nanatili itong matalim. Bahagyang itinaas niya
Si Ethan ay huminto sa kalagitnaan ng paglabas ng pintuan, na para bang nararamdaman na niya na may mabigat na bagay na paparating. Dahan-dahan siyang lumingon, nakakunot ang noo habang hinihintay niya akong magsalita. Sumikip nang masakit ang lalamunan ko. Lahat ng bagay na buong gabi kong inensayo sa isip ko ay sabay-sabay na bumuhos, nagkakagulo at hindi maayos. Napalunok ako nang malalim at pinilit kong ilabas ang mga salita. “Pwede ka bang umuwi nang maaga ngayon?” Bahagyang nabasag ang boses ko. “Kailangan nating umupo at mag-usap.” Kumunot ang noo niya na para bang humingi ako ng imposibleng bagay. “Pag-uusapan ang ano?” Bago pa man ako makapagsimulang magpaliwanag, tumakbo papasok ng kuwarto si Mila, puno ng enerhiya at excitement. Kinuha niya ang school bag niya at ilang iba pang gamit mula sa sulok. Mabilis ko siyang sinulyapan. Abala siya sa pagsusuot ng kanyang sapatos pang-eskuwela, kaya ibinaba ko ang boses ko. “Mahalaga ito, Ethan.” Napabuntong-hininga siya nang m







