Kabanata 1

"Aya! ’Yong kambing mo, gumala na naman!"

Nagising ang diwa ko nang marinig ang sigaw ng kambing… ay este, si Cambelle. Matalik kong kaibigan na malakambing din ang bunganga kung makasigaw.

Tinawag ko ang alaga kong kambing na agad namang lumapit sa akin.

"Naku naman, Aya. Hindi mo pet ang kambing na ’yan para pangalanan mo, at lalong hindi mo kambing ’yan. Tagapag-alaga ka lang. Ibebenta rin ni Mang Eban ’yan!" saway sa akin ng kaibigan ko.

Bahagya akong natawa. Tama siya, tagapag-alaga ako. Iyan nga ang magandang tawag sa akin. Imbes na nurse sana, nauwi sa tagapag-alaga ng mga hayop. Kung alam ko lang na ganito ang mangyayari, eh di sana nag-veterinarian na lang ako.

Dalawang taon na ang lumipas mula noong tumakas ako sa sarili kong mga magulang. Ganoon na katagal, ngunit sariwa pa rin sa alaala ko. Nandito pa rin sa puso ko ang hinanakit sa magulang ko.

Pero kahit na ganoon ang ginawa nila, hindi pa rin sila mawaglit sa isipan ko. Magulang ko pa rin kasi sila, kahit hindi ko pa naramdaman ang pagmamahal nila.

Kahit mahirap, pinipilit kong lumaban sa buhay. Talagang marami akong kalaban sa buhay na kinahaharap dito sa El Canto. Dito ako dinala ng mga paa ko.

Basta na lang akong bumaba ng bus at, wala sa isip, sinundan ang dalawang babae. Mahabang lakaran ang ginawa namin bago ko nabasa ang maliit na signage na El Canto. Tunog pa lang ay nakakatakot na. Makapanindig-balahibo.

Nahinto pa nga ako sa paglalakad noon at gusto kong bumalik sa dinaanan namin, ngunit takot ang naramdaman ko nang makita ang makipot na daan at matataas na puno na lalong nagpadilim sa aming dinadaanan.

Lakas-loob kong tinawag ang mga babaeng sinundan ko. Sabay silang lumingon. Bakas sa mukha ang pagkagulat. Walang lingon din kasi silang naglakad at magkahawak-kamay pa. Mababanaag din sa mga mukha nila ang takot.

Sandali silang hindi nakagalaw at tumitig lamang sa akin. Hindi nila ako kilala at alam nila na dayo ako sa lugar nila. 

Ibang-iba ang klase ng pananamit ko sa pananamit nila. Ang damit nila ay abot hanggang sa sakong at mahaba ang manggas. 

Ang suot ko ay shorts, sneakers, at hoodie jacket.

Sinabi ko sa kanila na nawawala ako at sinundan ko lang sila pagbaba ng bus. Bumakas agad ang awa sa mga mukha nila nang makita ang agarang pagpatak ng mga luha ko. Inaya nila ako sa bahay nila at bukal sa loob na kinupkop ng kanilang pamilya.

Pamilya nina Cambelle. Nanatili ako sa kanilang poder hanggang sa masanay ako sa klase ng pamumuhay nila. Nagkaroon ulit ako ng pamilya na tinuturing ko dahil sa kanila.

Nagsumikap akong kalimutan ang dati kong buhay. Ang buhay na tinakasan ko. Ang lugar na nakagisnan ko. Ang maingay at napaka-busy na siyudad ng Maynila.

Kahit mahirap, kahit hindi ako sanay sa mga trabahong bukid, pinilit kong matuto para mabuhay. Hanggang sa naging tagapag-alaga ako ng mga hayop. Taga-pastol ng iba't ibang hayop. Pati taong asal-hayop ay pinapastol ko.

Wala nga ni isang nagtangkang bastusin ako sa lugar na ito dahil hindi ako nagpapasindak sa kanila. Kahit ang mga lalaking pasiga-siga rito ay hindi ako kinanti. Takot lang nilang maputulan.

Sino ba kasi ang hindi matatakot sa babaeng laging may sukbit na itak sa tagiliran? Mag-isa nga lang kasi ako sa tinutuluyan kong kubo, kaya kailangan lagi akong alerto. Pasalamat nga ako; pinagamit sa akin ni Mang Eban ang kubo na dati nilang tirahan. 

Si Mang Eban ang amo ko.

Nakapagpatayo sila ng malaki-laking bahay at doon na sila tumira kasama ang pamilya niya. Ayaw naman niyang sirain ang kubo dahil pamana pa raw iyon ng mga magulang niya.

Kaya todo rin ang alaga ko sa kubo. Agad kong inaayos kapag may butas na ang bubong. Bukod sa libre na ang tinutuluyan ko, may libre pang swimming pool dahil may batis sa likod ng kubo.

Sinisiguro ko kasi na hindi ako nangangamoy hayop. Inaalagaan ko pa rin ang sarili ko kahit puro mga hayop ang kasama ko.

"Hoy!"

Isang malakas na hampas ang gumising na naman sa diwa ko.

"Aray, Cambelle naman!" daing ko, saka gumanti ng kurot.

"Bangag ka na naman kasi! Ano ba ang tinitira mo at lagi kang ganyan, Aya?"

"Utot ng kambing!" patawa ko, ngunit hindi naman siya natawa. Umiling lang.

"Paalala lang, Aya. Alam mo naman kung saan tanyag ang lugar na ito. El Canto, kinuha sa salitang engkanto. Kapag lagi kang ganyan, baka ka maengkanto!"

"Cambelle naman. Alam mo namang takot ako sa ganyan. Sa kubo ka matutulog mamaya!" singhal ko.

Hindi ako takot sa mga taong asal-hayop, ngunit pagdating sa mga engkanto at iba pang elemento, bahag ang buntot ko. 

Hindi ko nga kasi sila nakikita at ayokong maramdaman sila.

"Cambelle, Aya, halina muna kayo at kumain," tawag sa amin ni Nanay Sabelle, nanay nina Cambelle at Camile.

Sila ang dahilan kung bakit hindi ko pa rin nakakalimutang tumawa at ngumiti sa kabila ng naranasan ko sa buhay. Hindi ako nawawalan ng pag-asa na sana dumating ang araw na magbago ang aking mga magulang at mamahalin din nila ako gaya ng mga magulang nina Cambelle at Camile. Kahit kasi salat sila sa buhay, masaya pa rin sila. Kuntento sila sa kung ano ang mayroon sila.

Umupo kami sa papag na kawayan na nasa tabi ng palayan.

"Aya, kumain ka na," anyaya ulit sa akin ni Nanay. Paksiw na tilapia at ginataang langka ang dala niya. Simpleng pagkain, simpleng luto, pero ang sarap pa rin, lalo na at masaya kami habang kumakain.

Kapag ganito at sama-sama kami, laging pumapasok sa isipan ko ang mga magulang ko na hindi sanay sa ganitong pagkain at hindi sanay sa simpleng buhay. 

Kaya ako na anak nila ay ginustong ipambayad-utang.

Anak-mayaman ang mga magulang ko. Kaya lang, lahat ng pamana sa kanila ay nawala dahil sa pagsusugal.

"Salamat po, Nay."

Haplos sa likod ang tugon nito sa akin.

"Ma, hindi pa rin ba uuwi si Ate?" tanong ni Belle.

"Hindi raw siya uuwi hangga’t walang dalang pera," naiiling na sagot ni Nanay.

Lumuwas kasi ng Maynila ang ate ni Cambelle. Nagsawa na yata sa mahirap na pamumuhay dito. Kaya ayon, naghanap ng trabaho sa Maynila. Hindi naman kasi niya alam na mas mahirap ang buhay sa Maynila, lalo na para sa mga katulad nila na hindi nakapagtapos ng pag-aaral. Pero hiling pa rin ng mga magulang nila na sana ay may magandang patutunguhan ang pakikipagsapalaran ng panganay na anak.

"Si Ate, ang tigas talaga ng ulo!"

"Belle, ipagdasal mo na lamang ang ate mo," sabi ko na lang. 

Tutol kasi itong si Cambelle sa pag-alis ng ate niya. Takot siya na baka may masamang mangyari o mapahamak dahil sa pangarap niya.

"Tapusin n’yo na iyang pagkain n’yo at balikan n’yo na iyong mga pinapastol n’yo para hindi kayo abutan ng dilim," bilin ni Nanay bago niya kami iniwan.

"Aya, una na ako ha. Balikan na lang kita mamaya. Ihahatid ko lang ’yong kalabaw sa bahay. Kukuha na rin ako ng mga gamit ko," sabi ni Belle at nagmamadaling pinuntahan ang pinastol na kalabaw.

Itinali ko na rin nang maigi ang itak ko sa baywang bago pinuntahan ang dalawang baka na pinastol ko. 

Ihahatid ko kasi ang mga iyon sa bahay nila Mang Eban. Saka ko babalikan ang alagang kambing. Sa kubo ko kasi iyon inuuwi para may kasama naman ako.

"Aya, kain ka muna," anyaya sa akin ni Aling Mina, asawa ni Mang Eban.

"Salamat na lang po, tapos na po akong kumain," tanggi ko at agad na ring nagpaalam. 

Ayoko kasing magtagal sa bahay nila. Ayokong abutan ng anak nilang si Miguel na guwapong-guwapo sa sarili at panay ang paramdam sa akin.

Ilang minuto na akong nakabalik sa palayan, pero hindi pa rin bumabalik si Cambelle. Matiim kong pinikit ang mga mata at humiga sa papag. Hawak ko lang ang tali ng alaga ko.

Malapit na akong mabagot. Padilim na nga kasi at wala pa rin ang kaibigan ko. Kinuha ko ang maliit na flashlight na nakasuksok sa bulsa ko. Ihahatid ko na lang muna itong alaga ko sa kubo at babalik na lang dito.

Hila-hila ko ang alaga ko. Mabilis ang mga hakbang papunta sa kubo. Hindi naman ganoon kalayo ito, ngunit madilim ang daanan dahil sa mga dahon ng punongkahoy na nakatabing sa liwanag ng kalangitan.

Agad kong itinali ang alaga ko at bumalik sa palayan.

Pero heto, at ilang minuto na akong nakabalik, ngunit wala pa rin ang kaibigan ko. Tuluyan na ring dumilim. Mahilig din kasing dumaldal ang babaeng iyon. Baka nakasalubong na naman iyon ng katsismisan at nakalimutan ako.

"Aya!" untag ni Cambelle sa akin.

"Cambelle naman! Ang hilig mong manggulat. Pasalamat ka at hindi ko nabunot itong itak ko," singhal ko at napakapa pa sa dibdib. "Bakit ba ang tagal mo?" tanong ko, kasabay ang pagtayo.

"Kumain muna kasi ako. Heto nga at dinalhan din kita!" Inangat pa nito ang dalang basket.

"Katatapos mo lang kumain. Kumain ka na naman?" Ang hilig talagang kumain nitong kaibigan ko. Kita naman sa katawan niya, cute na chubby.

"Eh, bakit ba? Nagugutom nga ako," tugon nito.

"Tara na nga." Hinila ko na siya.

Magkakapit-bisig kami habang naglalakad, pero sabay napako ang mga paa namin nang makita ang kotse na paatras na pumasok sa medyo makipot na daan.

Agad kaming nagkubli sa mga talahib. Hindi ko maawat ang malakas na kalabog ng dibdib ko. Ang dami agad pumapasok sa isip ko. Ngayon lang nangyari na may pumasok na kotse sa lugar namin.

"Aya... natatakot ako," pahikbing bulong ni Cambelle.

"Belle… huwag kang maingay," pabulong kong tugon.

Alam ni Cambelle ang totoong dahilan kung bakit ako nanatili at nagtiis sa liblib na lugar na ito. Siguro iyon din ang naiisip niya. 

Paano na lang kung natunton ako ng mga taong naghahanap sa akin? 

Paano kung pati si Belle ay madamay sa gulo ko?

Wala kaming kagalaw-galaw, pigil ang hininga at magkahawak-kamay. Ramdam ang panginginig ng aming mga kamay.

Bukas ang tail lights ng kotse na kasalukuyang nakahinto. Pero hindi naman bumukas ang pinto. Nakatigil lang iyon na parang may hinihintay.

"Shit!"

Sabay kaming napatakip ng bibig nang makita ang malakas na pag-uga ng kotse.

Takot na takot at halos mahimatay kami sa kaba. 

Nagjugjugan lang pala ang mga h*******k. Hindi na yata matiis ang kati sa katawan, kaya naghanap ng masusuksukan.

Sumabay ang pagyugyog ng balikat ni Belle sa pagyugyog ng kotse. Sobrang pagpigil kasi ang ginawa niya para hindi makawala ang malakas na tawa.

Nakapa ko na lang ang dibdib ko. Gustuhin ko mang tumawa katulad ng kaibigan ko na halos humiga na sa talahib sa sobrang pagpigil ng tawa, hindi ko magawa. 

Bumalik kasi lahat sa alaala ko ang takot noong tumakas ako mula sa mga humahabol sa akin. Ilang beses na, muntik na nila akong makita sa bus terminal na pinagtambayan ko.

Panay ang saway ko sa kaibigan ko. Kahit alam na namin na hindi pala masasamang tao ang nasa loob ng kotse, hindi pa rin kami lumabas sa pinagkublian. Kahit ba ang sarap na nilang batuhin, dahil kanina pa sila nagjujugjugan at hindi pa rin natatapos.

Umalingawngaw ang malakas na tawa ni Cambelle na kanina pa niya pinipigilan nang umalis na ang mga nag-detour para lang ilabas ang init ng katawan.

"Jusko naman! Pinakaba tayo! Nagpasarap lang naman pala ang mga hunghang!" tawang-tawang sabi ni Cambelle.

Hindi matigil ang tawa niya habang naglalakad na kami papunta sa kubo. Nakatutok ang hawak kong flashlight sa aming dinadaanan at usapan pa rin ang nasaksihan namin.

Paliko na kami papunta sa kubo ko nang may mahagip ang ilaw ng flashlight sa ‘di-kalayuan. Humigpit ang hawak ko sa kamay ni Cambelle at lalo pang kumabog ang dibdib ko.

"Aya, bakit?" takang tanong nito.

"B-Belle, may nakita ako roon!" nauutal kong sabi.

Tinutok ko muli ang ilaw ng flashlight sa parte ng kakahuyan. Ilang dipa ang layo papunta sa kubo ko.

"Ano na naman ba ang nakita mo, Aya?" Bakas ang takot sa boses nito.

Kahit na balot ako sa takot, kailangan kong masiguro kung ano nga iyon. Kung tama ba ang hinuha ko. 

Mabagal ang mga hakbang ko papunta roon. Nakasunod naman sa akin si Belle.

"Aya, ano ba? Huwag mong lapitan!" takot na sigaw ni Cambelle.