ฉบับนิยายพระหยกมีฉบับแปลภาษาไทยหรือไม่

เป็นเรื่องที่หลายคนสงสัยกันเมื่อนักอ่านไทยพูดถึงนิยาย 'ธี่หยด' และคำตอบตรงไปตรงมาคือ ณ ตอนนี้ยังไม่พบฉบับแปลภาษาไทยที่ออกโดยสำนักพิมพ์อย่างเป็นทางการ ผมตอบด้วยมุมมองคนที่ติดตามวงการแปลและการออกเล่มอยู่บ่อย ๆ: หลัก ๆ แล้วผลงานที่ได้รับลิขสิทธิ์ออกไทยจะมีประกาศจากสำนักพิมพ์อย่างชัดเจนบนหน้าเว็บหรือโซเชียลของสำนักพิมพ์นั้น ๆ และถ้าเป็นนิยายจากจีนหรือประเทศอื่นที่จะเข้ามาไทย มักจะมีข่าวประชาสัมพันธ์ บทสัมภาษณ์ผู้แปล หรือข้อมูล ISBN ประกอบ ถ้าไม่เห็นหลักฐานเหล่านี้ โอกาสสูงว่าตอนนี้ยังไม่มีใบอนุญาตอย่างเป็นทางการสำหรับฉบับภาษาไทย มุมมองส่วนตัวในฐานะคนอ่าน: ถึงแม้จะยังไม่มีฉบับแปลไทยที่แจกแจงอย่างเป็นทางการ แฟน ๆ หลายคนมักแชร์สรุปหรือแปลไม่เป็นทางการบนฟอรัมหรือโซเชียล ซึ่งเข้าใจได้ว่าความอยากอ่านมันแรง แต่ผมมักจะรอฉบับจัดพิมพ์อย่างเป็นทางการเพื่อสนับสนุนผู้เขียนและผู้แปล มากกว่านั้นฉบับทางการยังให้ประสบการณ์อ่านที่ดีกว่า ไม่ว่าจะเป็นการแก้คำผิด การจัดหน้า หรือคำนำที่ช่วยตีความผลงาน ดังนั้นถ้าอยากเก็บไว้ในชั้นหนังสือ ควรรอฉบับลิขสิทธิ์แท้ที่มีการประกาศจากสำนักพิมพ์ก่อนจะสบายใจกว่า

เราเห็นชื่อ 'เทพมังกรคลั่งรัก' โผล่มาบ่อยในวงการแฟนแปลและกลุ่มอ่านนิยายออนไลน์ จนทำให้สงสัยว่าเรื่องนี้มีฉบับแปลภาษาไทยแบบเป็นทางการหรือไม่ — คำตอบสั้น ๆ ในแบบไม่อ้อมค้อมคือ: ยังไม่ค่อยมีฉบับลิขสิทธิ์ภาษาไทยที่แพร่หลายอย่างเป็นทางการ แต่มีร่องรอยของการแปลแบบแฟนเมดและการนำเสนอเป็นตอน ๆ ในชุมชนออนไลน์ ในมุมมองของคนที่ติดตามนิยายแปลมานาน การเห็นผลงานจีนหรือเว็บนวนิยายดัง ๆ ถูกแปลโดยกลุ่มแฟน ๆ นั้นเป็นเรื่องปกติ หลายครั้งชื่อไทยที่ใช้ก็ไม่สอดคล้องกับชื่อภาษาต้นทาง ทำให้ยากต่อการตามหาแบบเป็นทางการ คนอ่านอย่างเราจึงมองหาเบาะแสเช่นประกาศจากสำนักพิมพ์ รายการหนังสือในร้านหนังสือออนไลน์ หรือโพสต์ของนักแปลที่รับรองว่ามีลิขสิทธิ์ หากไม่พบ เห็นได้ชัดว่าเนื้อหาส่วนใหญ่เป็นงานแปลสมัครเล่นที่เผยแพร่ฟรีในเว็บบอร์ดหรือแฟนเพจ แง่หนึ่งการมีแฟนแปลทำให้ผู้ชอบเรื่องนี้เข้าถึงเนื้อหาได้ไวและสามารถคุยแลกเปลี่ยนกันได้เร็ว แต่แง่อีกด้านหนึ่งหากอยากสนับสนุนผู้แต่งและงานแปลที่มีคุณภาพ ควรรอฉบับลิขสิทธิ์ที่จัดหน้าอ่านสวยงามและมีการตรวจภาษาอย่างเป็นทางการ การสังเกตง่าย ๆ คือถ้ามีประกาศวางขายเป็นรูปเล่มหรืออีบุ๊กในร้านหนังสือออนไลน์ที่มีระบบชำระเงิน และมี ISBN ก็เป็นสัญญาณของฉบับที่ได้รับอนุญาต สุดท้ายแล้วถ้าชอบงานนี้จริง ๆ การรอให้มีการซื้อขายอย่างถูกต้องก็เป็นวิธีหนึ่งที่จะทำให้วงการแปลเติบโตต่อไป

พอจะติดตามวงการแปลหนังสืออยู่บ้าง เลยรู้สึกอยากตอบตรง ๆ เกี่ยวกับ 'ธี่หยด' ว่ามีเวอร์ชันภาษาอังกฤษหรือยัง เท่าที่ตามอ่านข่าวและคอมมูนิตี้ของนักอ่าน มองว่า ณ ตอนนี้ยังไม่มีเวอร์ชันภาษาอังกฤษที่ออกโดยสำนักพิมพ์ต่างประเทศอย่างเป็นทางการของ 'ธี่หยด' หนังสือเล่มนี้มักจะถูกพูดถึงในกลุ่มคนอ่านไทยและบางกลุ่มแฟนแปลที่แชร์เนื้อหาบางส่วนเป็นบทแปลที่ไม่เป็นทางการ แต่สิ่งที่ต่างจากการแปลเชิงการค้านั้นคือคุณภาพการแปลและเรื่องสิทธิ์ที่ต้องจัดการก่อนจะมีฉบับตีพิมพ์จริง ๆ เหตุผลที่หนังสือบางเล่มไม่ได้รับการแปลออกไปมีหลายด้าน ทั้งเรื่องความน่าสนใจเชิงการตลาดสำหรับผู้อ่านต่างชาติ ความซับซ้อนของภาษาและวัฒนธรรมที่แทรกอยู่ในเรื่อง รวมถึงการเจรจาสิทธิ์ระหว่างผู้เขียนกับตัวแทนต่างประเทศ สำหรับแฟน ๆ อย่างฉัน มันทั้งน่าหงุดหงิดและน่าตื่นเต้นไปพร้อมกัน เพราะบางครั้งงานที่ยังไม่มีฉบับแปลก็แอบเก็บเป็นสมบัติของคนในประเทศไปก่อนจนกว่าจะมีโอกาสจริง ๆ โดยสรุป ถ้าจะแสวงหาอ่านภาษาอังกฤษจริง ๆ เวอร์ชันเป็นทางการยังไม่ค่อยปรากฏ แต่โลกออนไลน์เต็มไปด้วยคนที่แบ่งปันคำแปลหรือสรุป ถ้าชอบสำนวนต้นฉบับ การอ่านฉบับภาษาไทยก็มีเสน่ห์ของมันอยู่ดี — นี่คือความคิดของคนที่ชอบตามหนังสือและรอการแปลด้วยใจจดจ่อ

เคยสงสัยไหมว่านิยาย 'โง่ ง ม' จะมีฉบับแปลไทยบ้างหรือเปล่า? ในฐานะแฟนที่ติดตามงานแปลจากหลายภาษามานาน ผมพอจะบอกได้ว่าสถานะของเรื่องนี้ในวงการแปลไทยค่อนข้างเป็นแบบเงียบๆ โดยทั่วไปยังไม่ปรากฏว่ามีฉบับแปลภาษาไทยแบบเป็นทางการที่วางขายตามร้านหนังสือใหญ่หรือมีข้อมูลการจด ISBN จากสำนักพิมพ์ไทยที่ชัดเจน แต่ทางฝั่งชุมชนแฟนๆ มักมีการแปลไม่เป็นทางการหรือแปลแบบกลุ่มย่อยเผยแพร่ตอนสั้นๆ บนบอร์ดและบล็อกส่วนตัว ซึ่งคุณภาพและความต่อเนื่องของการแปลแบบนี้แตกต่างกันมาก ถ้าลองนึกถึงกรณีงานแปลญี่ปุ่นหรือจีนหลายเรื่องที่เดินทางเข้ามาไทยจริงๆ จะเห็นรูปแบบซ้ำๆ กัน—ก่อนอื่นต้องมีการซื้อสิทธิ์จากเจ้าของผลงานและสำนักพิมพ์ไทยจะทำเล่มจริง มีหน้าปกและข้อมูล ISBN แต่สำหรับ 'โง่ ง ม' ที่เป็นผลงานนอกกระแสหรือมีฐานผู้อ่านดั้งเดิมไม่มาก โอกาสที่จะมีสำนักพิมพ์ใหญ่รับสิทธิ์มาทำเป็นฉบับทางการจึงน้อยกว่างานที่เป็นที่รู้จักในวงกว้าง นั่นจึงเป็นเหตุผลที่แฟนแปลหรือกลุ่มอาสามักเป็นช่องทางหลักที่ทำให้ผู้อ่านชาวไทยได้สัมผัสเนื้อหาโดยไม่ต้องรอการแปลอย่างเป็นทางการ สรุปสั้นๆ คือ ในมุมของผม ณ เวลาที่ติดตาม เรื่องนี้ยังไม่มีฉบับแปลไทยแบบเป็นทางการแพร่หลาย แต่มีร่องรอยการแปลโดยแฟนคลับกระจายอยู่บ้าง อย่างไรก็ตาม คุณภาพและความครบถ้วนขึ้นกับแต่ละกลุ่มแปล ถ้าอยากได้ประสบการณ์อ่านที่สมบูรณ์จริงๆ ก็ต้องระวังเรื่องแปลหลุดๆ หรือตัดตอน ซึ่งก็เป็นธรรมดาของวงการแฟนแปล แต่การได้เห็นคนรักผลงานพากเพียรแปลให้คนอื่นอ่าน ก็เป็นสิ่งที่ทำให้ชุมชนนี้อบอุ่นและน่าสนุกขึ้นไม่น้อย

บอกตามตรงว่าเรื่องฉบับแปลไทยของ 'นิยายพิชิตชื่นบาน' เป็นเรื่องที่แฟนๆ ถกเถียงกันพอสมควร ระหว่างการติดตามต้นฉบับกับการรอฉบับแปลอย่างเป็นทางการ ผมเคยเห็นการคุยในกลุ่มแฟนคลับว่ามีคนแปลกันเองเป็นตอน ๆ ในเว็บบอร์ดหรือในบล็อกส่วนตัว แต่จนถึงตอนนี้ยังไม่เจอประกาศจากสำนักพิมพ์ไทยรายใหญ่ที่ยืนยันการตีพิมพ์ฉบับแปลเป็นทางการ โดยส่วนตัวผมมองว่าทำไมเรื่องบางเรื่องถึงไม่ถูกแปลอย่างเป็นทางการก็เพราะปัจจัยหลายอย่าง ทั้งความคาดหวังทางการตลาด ลิขสิทธิ์จากต้นทาง และการประเมินว่าผู้อ่านกลุ่มเป้าหมายมีขนาดพอจะคุ้มค่าการลงทุนหรือไม่ เหมือนกับงานบางชิ้นที่เราคุ้นกันดีเช่น 'Harry Potter' ที่มีการแปลและโปรโมตอย่างกว้างขวาง ส่วนนิยายแนวเฉพาะทางหรือจากนักเขียนนอกกระแสมักจะมีเพียงแฟนแปลจนกว่าจะมีสัญญาจากสำนักพิมพ์ ถ้าใครอยากอ่านจริง ๆ ก็ยังพอพบการแปลที่แฟน ๆ ทำไว้ในอินเทอร์เน็ต แต่ข้อควรระวังคือคุณภาพและความครบถ้วนจะต่างจากฉบับแปลอย่างเป็นทางการ ผมหวังว่าในอนาคตถ้ามีกระแสผู้อ่านเพิ่มขึ้นหรือมีผู้จัดหาลิขสิทธิ์เรื่องนี้เข้ามา เราอาจได้เห็นฉบับที่จัดพิมพ์อย่างเป็นมืออาชีพมากกว่าในตอนนี้

อยากแนะนำเส้นทางที่เห็นผลจริงๆ ในการตามหา 'หยกเลือดมังกร' ฉบับแปล เพราะบางทีหนังสือแปลจากต่างประเทศจะถูกวางบนแผงสั้น ๆ แล้วหมดไว เริ่มจากร้านหนังสือใหญ่ๆ ที่มีแผนกนิยายแปลชัดเจน เช่น 'นายอินทร์' หรือ 'ซีเอ็ด' กับสาขาใหญ่ของ 'คิโนะคุนิยะ' และ B2S — พนักงานแผนกนิยายมักช่วยสืบได้ ถ้าเป็นฉบับพิมพ์แล้วหมดสต็อก อย่าลืมเช็กเว็บไซต์ของร้านเหล่านี้ เพราะหลายครั้งมีการนำกลับมาขายออนไลน์ นอกจากนี้ลองค้นในแพลตฟอร์มอีบุ๊กอย่าง 'MEB' หรือ 'Ookbee' เผื่อมีลิขสิทธิ์แปลออกในรูปแบบดิจิทัล ถ้าชอบสะสม ฉันมักสังเกตหมายเลข ISBN/ชื่อผู้แปลบนปกแล้วตามหาในตลาดมือสอง เช่น กลุ่ม Facebook ขาย-แลกหนังสือ หรือ Kaidee ของมือสอง บางครั้งฉบับต่างประเทศที่หายากก็ต้องสั่งนำเข้าจากร้านต่างประเทศ แต่ควรระวังค่าขนส่งและภาษีนำเข้า ประสบการณ์คล้ายกับการตามหา 'The Poppy War' ฉบับแปลที่เคยหมดและต้องตามหาเป็นเดือน สุดท้ายแนะนำติดตามเพจสำนักพิมพ์ที่อาจประกาศพิมพ์ใหม่ — นี่แหละทางที่ผมใช้จนได้เล่มที่อยากมีในคอลเลกชัน

ชื่อ 'เดือนเกี้ยวเดือน' ดึงความสนใจเราได้ทันที เพราะชื่อแบบนี้ในวงการนิยายมักจะมีหลายเวอร์ชันทั้งต้นฉบับภาษาไทยและนิยายแปลจากจีนหรือไต้หวันที่คนเอามาตั้งชื่อให้ใกล้เคียงกัน การเผชิญกับความสับสนแบบนี้เลยทำให้ต้องแยกก่อนว่าเรากำลังพูดถึงงานชิ้นไหน: ถ้าเวอร์ชันที่คุณเห็นเป็นผลงานที่เขียนโดยคนไทย แปลว่าไม่มีความจำเป็นต้องมีฉบับแปลภาษาไทยอีกชั้นหนึ่ง แต่ถ้าเป็นนิยายต้นฉบับภาษาจีนหรือภาษาต่างประเทศอื่น ก็มีโอกาสที่แฟนๆ จะมีฉบับแปลทั้งแบบไม่เป็นทางการและแบบได้รับลิขสิทธิ์แล้วตีพิมพ์ในไทย คนอ่านอย่างเราจะสังเกตได้จากรูปเล่ม ข้อมูลสำนักพิมพ์ และคำนำในหนังสือ หากมีคำว่า 'แปลโดย' หรือมีชื่อสำนักพิมพ์ภาษาไทยติดอยู่ ก็แปลว่าเป็นฉบับแปลที่ออกขายอย่างเป็นทางการ ส่วนถ้าเจอแค่ไฟล์ PDF หรือบทแปลลงเว็บบล็อกกับฟอรัม บ่อยครั้งจะเป็นแฟนแปลซึ่งคุณภาพและความต่อเนื่องอาจต่างกันไป ตัวอย่างเช่นงานจีนบางเรื่องอย่าง 'Mo Dao Zu Shi' เคยผ่านทั้งแฟนแปลและฉบับลิขสิทธิ์ ทำให้เห็นภาพว่าขึ้นกับความนิยมและการเจรจาลิขสิทธิ์ ถ้าตั้งใจอยากได้ฉบับภาษาไทยแบบอ่านสบาย เรามักจะเลือกฉบับที่แปลอย่างเป็นทางการเพราะรักษาความหมายและเรียงร้อยฉากได้ดีกว่า

จริงๆแล้วฉันติดตามวงการนิยายแปลและชุมชนคนอ่านออนไลน์อยู่พอสมควร จึงพอมีมุมมองตรงนี้ให้เล่า: ชื่อ 'ลวงร่างจิตหลอน' ถ้าเป็นชื่อนิยายต้นฉบับหรือชื่อละครเวอร์ชันไทย อาจจะไม่ค่อยชัดเจนเพราะงานแนวจิตวิทยาสยองขวัญหลายเรื่องมักถูกแปลชื่อใหม่เมื่อเข้ามาในตลาดไทย ฉันไม่เคยเห็นฉบับพิมพ์ภาษาไทยที่วางขายอย่างเป็นทางการจากสำนักพิมพ์ใหญ่ ๆ แต่ก็มีโอกาสที่ชื่อนี้จะเป็นชื่อที่แฟน ๆ ตั้งให้กับงานแปลบนเว็บบอร์ดหรือเว็บไซต์อ่านออนไลน์ซึ่งไม่ได้รับลิขสิทธิ์อย่างเป็นทางการ ในเชิงประสบการณ์ ผมมักเห็นว่าหนังสือแนวนี้ถ้าจะถูกแปลในไทยจริง มักจะผ่านการคัดเลือกจากสำนักพิมพ์ที่รับงานแปลแนวทริลเลอร์หรือสยองขวัญ เช่นกรณีที่นิยายตะวันตกโด่งดังอย่าง 'The Silent Patient' ถูกแปลและทำงานตลาดพอสมควร แน่นอนว่าคุณภาพของการแปลและการจัดหน้าจะต่างกันมากระหว่างฉบับลิขสิทธิ์กับฉบับแฟนแปล ดังนั้นถ้าพบเจอเวอร์ชันที่ลงเป็นตอน ๆ บนเว็บ อ่านด้วยความระมัดระวังเรื่องลิขสิทธิ์และคุณภาพการแปลด้วย สรุปสั้น ๆ ว่าตามที่ติดตามมาในตอนนี้ยังไม่มีสัญญาณชัดเจนของฉบับแปลไทยที่วางขายอย่างเป็นทางการ แต่ชื่ออาจซ้ำซ้อนกับงานอื่น ๆ ได้ ถ้าคิดจะตามอ่านลองเช็กเครดิตของผู้แปลและแหล่งที่เผยแพร่ก่อนจะดีกว่า — อย่างน้อยจะได้ประสบการณ์อ่านที่ไม่สะดุดและไม่ต้องเจอแปลไม่สมบูรณ์กลางคัน

เรื่องราวของ 'เจ้าพระยาพระคลัง' ในฐานะวรรณคดีไทยที่ทรงคุณค่า เคยถูกหยิบยกไปแปลเป็นภาษาอังกฤษบ้าง แต่ไม่ใช่ฉบับเต็มเหมือนต้นฉบับภาษาไทย ส่วนใหญ่เป็นการสรุปเนื้อหาหรือแปลบางตอนสำคัญเพื่อการศึกษาวัฒนธรรม โดยนักวิชาการต่างชาติที่สนใจวรรณกรรมไทย ความซับซ้อนของภาษาโบราณและการเล่นคำในต้นฉบับดั้งเดิมคืออุปสรรคใหญ่ ทำให้การแปลภาษาอังกฤษที่สมบูรณ์แบบยังไม่มีให้เห็น แต่อย่างน้อยก็มีงานวิจัยหลายชิ้นที่พยายามถอดความหมายและบริบททางประวัติศาสตร์ของเรื่องนี้ไว้อย่างน่าสนใจ ความรู้สึกส่วนตัวคิดว่าการที่วรรณกรรมเก่าแก่แบบนี้ถูกนำเสนอแม้เพียงบางส่วนในภาษาอังกฤษก็นับเป็นเรื่องดีแล้ว ช่วยเปิดโลกให้คนต่างชาติได้สัมผัสเสน่ห์ของวรรณคดีไทยยุคโบราณ