นิยายพิชิตชื่นบานมีฉบับแปลภาษาไทยหรือไม่?

เราเคยสงสัยเรื่องนี้นานแล้ว เห็นชื่อ 'พระหยก' โผล่มาในวงสนทนาบ้างแต่ไม่บ่อยนัก จากมุมมองของคนชอบเก็บหนังสือ หากพูดถึงฉบับแปลไทยอย่างเป็นทางการ ผมยังไม่เคยเห็นฉบับที่วางขายในร้านหนังสือหลักหรือสำนักพิมพ์ใหญ่ ๆ ที่ชัดเจนว่าชื่อเรื่องนั้นคือ 'พระหยก' จริง ๆ บางครั้งชื่อนิยายต่างประเทศถูกเปลี่ยนเป็นไทยเวลาออกวางแผง จึงมีโอกาสที่ผลงานบางชิ้นถูกแปลแต่ไปปรากฏภายใต้ชื่ออื่นหรือรวมอยู่ในเล่มรวมเล็ก ๆ ในแง่ของแฟน ๆ การที่ผลงานบางเรื่องไม่ค่อยมีฉบับแปลไทยก็มักจะทำให้เกิดชุมชนแปลสมัครเล่นหรือการแชร์ข้อมูลทางออนไลน์ แต่อย่างไรก็ตาม การถือครองฉบับแปลที่เป็นทางการกับฉบับแปลไม่เป็นทางการให้ความรู้สึกต่างกันมาก เรื่องนี้เลยทำให้ผมคอยสังเกตชื่อตีพิมพ์ใหม่ ๆ อยู่เสมอ หวังว่าสักวันหนึ่งถ้าเป็นผลงานที่มีคนสนใจมากพอ จะได้เห็นฉบับแปลที่เป็นทางการออกสู่ตลาดอย่างภูมิใจ

หลายคนอาจคุ้นเคยกับชื่อ 'พิชิตชื่นบาน' แต่ที่อยู่เบื้องหลังงานชิ้นนี้คือผู้เขียนจีนที่ใช้นามปากกา 'เม่า หนี' (Mao Ni) ซึ่งมีสไตล์การเล่าเรื่องที่ผสมทั้งการเมือง สืบสวน และอารมณ์ขันอย่างเป็นเอกลักษณ์ ในมุมของผม งานอย่าง 'พิชิตชื่นบาน' (ซึ่งในภาษาจีนต้นฉบับคือ '庆余年') โดดเด่นเพราะโครงเรื่องที่ซับซ้อนแต่ไม่ยากตาม สอดแทรกมุกประชดและบทสนทนาที่คมคาย ทำให้ตัวละครไม่ถูกลดทอนเป็นแค่ต้นแบบเสมอไป ฉากการเมืองกับแผนการชิงไหวชิงพริบระหว่างตัวละครหลายฝ่ายถูกเขียนด้วยจังหวะที่ทำให้ผู้อ่านอยากอ่านต่อไม่หยุด สิ่งที่ผมชอบเป็นพิเศษคือการผสมโทน: บางฉากอ่านแล้วหัวเราะ บางฉากอ่านแล้วนิ่งเงียบเพราะพลิกมุมมองของตัวละคร การดัดแปลงเป็นซีรีส์โทรทัศน์ก็ช่วยขยายฐานคนดูให้รู้จักงานของเขามากขึ้น หากอยากเริ่มจากงานของผู้เขียนท่านนี้ ผมมองว่า 'พิชิตชื่นบาน' เป็นจุดที่ดี เพราะรวมทั้งพลอตใหญ่และรายละเอียดตัวละครที่ชวนติดตามจบแบบมีรสชาติ

เอาจริงๆ ช่วงหลายปีที่ผ่านมาโลกการแปลนิยายในไทยมีหลายหน้าตา และผลงานที่ใช้ชื่อผู้เขียนว่า 'ชื่น' ก็มักจะไปอยู่ในช่องทางต่างกันทั้งเล่มจริง อีบุ๊ก หรือแปลสมัครเล่นในชุมชน ผมเจอประเภทหลักๆ สองแบบที่เป็นไปได้: แบบแรกคือฉบับแปลอย่างเป็นทางการที่ออกกับสำนักพิมพ์ท้องถิ่น ซึ่งจะมีปกจัดพิมพ์ มี ISBN และวางขายทั้งหน้าร้านและออนไลน์ แบบที่สองคือฉบับแปลไม่เป็นทางการหรือแปลแฟนที่เผยแพร่บนเว็บบอร์ดหรือแพลตฟอร์มฟิค โดยมักไม่มีการขายเป็นเล่มแต่หาอ่านได้ฟรีถ้าคนแปลเอามาลง แนะนำให้สังเกตสัญลักษณ์พิมพ์ เช่นชื่อสำนักพิมพ์บนปก หมายเลข ISBN หรือหน้าร้านอย่าง Meb, Naiin, SE-ED ถ้ามีข้อมูลพวกนี้แปลว่าเป็นฉบับทางการ ส่วนแปลแฟนมักจะมีเครดิตผู้แปลในหน้าบทนำและไม่มีรหัส ISBN ผมมักจะซื้อฉบับทางการถ้ามี เพราะอยากสนับสนุนผู้แปลและผู้เขียนจริงๆ

เคยสงสัยไหมว่านิยาย 'โง่ ง ม' จะมีฉบับแปลไทยบ้างหรือเปล่า? ในฐานะแฟนที่ติดตามงานแปลจากหลายภาษามานาน ผมพอจะบอกได้ว่าสถานะของเรื่องนี้ในวงการแปลไทยค่อนข้างเป็นแบบเงียบๆ โดยทั่วไปยังไม่ปรากฏว่ามีฉบับแปลภาษาไทยแบบเป็นทางการที่วางขายตามร้านหนังสือใหญ่หรือมีข้อมูลการจด ISBN จากสำนักพิมพ์ไทยที่ชัดเจน แต่ทางฝั่งชุมชนแฟนๆ มักมีการแปลไม่เป็นทางการหรือแปลแบบกลุ่มย่อยเผยแพร่ตอนสั้นๆ บนบอร์ดและบล็อกส่วนตัว ซึ่งคุณภาพและความต่อเนื่องของการแปลแบบนี้แตกต่างกันมาก ถ้าลองนึกถึงกรณีงานแปลญี่ปุ่นหรือจีนหลายเรื่องที่เดินทางเข้ามาไทยจริงๆ จะเห็นรูปแบบซ้ำๆ กัน—ก่อนอื่นต้องมีการซื้อสิทธิ์จากเจ้าของผลงานและสำนักพิมพ์ไทยจะทำเล่มจริง มีหน้าปกและข้อมูล ISBN แต่สำหรับ 'โง่ ง ม' ที่เป็นผลงานนอกกระแสหรือมีฐานผู้อ่านดั้งเดิมไม่มาก โอกาสที่จะมีสำนักพิมพ์ใหญ่รับสิทธิ์มาทำเป็นฉบับทางการจึงน้อยกว่างานที่เป็นที่รู้จักในวงกว้าง นั่นจึงเป็นเหตุผลที่แฟนแปลหรือกลุ่มอาสามักเป็นช่องทางหลักที่ทำให้ผู้อ่านชาวไทยได้สัมผัสเนื้อหาโดยไม่ต้องรอการแปลอย่างเป็นทางการ สรุปสั้นๆ คือ ในมุมของผม ณ เวลาที่ติดตาม เรื่องนี้ยังไม่มีฉบับแปลไทยแบบเป็นทางการแพร่หลาย แต่มีร่องรอยการแปลโดยแฟนคลับกระจายอยู่บ้าง อย่างไรก็ตาม คุณภาพและความครบถ้วนขึ้นกับแต่ละกลุ่มแปล ถ้าอยากได้ประสบการณ์อ่านที่สมบูรณ์จริงๆ ก็ต้องระวังเรื่องแปลหลุดๆ หรือตัดตอน ซึ่งก็เป็นธรรมดาของวงการแฟนแปล แต่การได้เห็นคนรักผลงานพากเพียรแปลให้คนอื่นอ่าน ก็เป็นสิ่งที่ทำให้ชุมชนนี้อบอุ่นและน่าสนุกขึ้นไม่น้อย

ช่วงเวลาที่จับเล่มแปลไทยเล่มแรกของ 'พิชิตสวรรค์ทะยานฟ้า' ในมือยังรู้สึกเหมือนวันที่เรื่องนี้ขยายออกจากหน้าจอคอมพ์สู่ชั้นวางหนังสือจริง ๆ ฉันเป็นแฟนคนหนึ่งที่ติดตามผลงานของผู้แต่งคนนี้มาตั้งแต่ 'Mo Dao Zu Shi' ที่เคยทำให้หัวใจพองโตแบบเดียวกัน ซึ่งการได้เห็นงานแปลไทยวางแผงมันให้ความรู้สึกต่างกันอย่างชัดเจน การเผยแพร่ของเรื่องนี้มีสองทางหลัก: เริ่มจากแฟนแปลที่กระจายผ่านเว็บบอร์ดและกลุ่มอ่าน ก่อนจะมีสำนักพิมพ์ออกลิขสิทธิ์เป็นรูปเล่มอย่างเป็นทางการในภายหลัง หนังสือเล่มจริงทำให้รายละเอียดในการแปลดูน่าเชื่อถือขึ้น โครงหน้าปก การจัดพิมพ์ และคอลเล็กชั่นทำให้คนอ่านอย่างฉันรู้สึกว่ามันเป็นของสะสมที่คู่ควร แต่ถาถามเรื่องวันเดือนปีแบบเป๊ะ ๆ ก็ต้องบอกว่าการเผยแพร่เป็นลำดับ: แปลไม่เป็นทางการเผยแพร่ก่อนในช่วงกลางของทศวรรษ 2010s แล้วสำนักพิมพ์ไทยเริ่มทยอยออกฉบับลิขสิทธิ์ในช่วงต้นทศวรรษ 2020s ซึ่งทำให้คนวงในอย่างฉันได้จับของจริงสักที และนั่นก็เป็นความสุขเล็ก ๆ ที่ยังยิ้มไม่หายในตอนนี้

เราเห็นชื่อ 'เทพมังกรคลั่งรัก' โผล่มาบ่อยในวงการแฟนแปลและกลุ่มอ่านนิยายออนไลน์ จนทำให้สงสัยว่าเรื่องนี้มีฉบับแปลภาษาไทยแบบเป็นทางการหรือไม่ — คำตอบสั้น ๆ ในแบบไม่อ้อมค้อมคือ: ยังไม่ค่อยมีฉบับลิขสิทธิ์ภาษาไทยที่แพร่หลายอย่างเป็นทางการ แต่มีร่องรอยของการแปลแบบแฟนเมดและการนำเสนอเป็นตอน ๆ ในชุมชนออนไลน์ ในมุมมองของคนที่ติดตามนิยายแปลมานาน การเห็นผลงานจีนหรือเว็บนวนิยายดัง ๆ ถูกแปลโดยกลุ่มแฟน ๆ นั้นเป็นเรื่องปกติ หลายครั้งชื่อไทยที่ใช้ก็ไม่สอดคล้องกับชื่อภาษาต้นทาง ทำให้ยากต่อการตามหาแบบเป็นทางการ คนอ่านอย่างเราจึงมองหาเบาะแสเช่นประกาศจากสำนักพิมพ์ รายการหนังสือในร้านหนังสือออนไลน์ หรือโพสต์ของนักแปลที่รับรองว่ามีลิขสิทธิ์ หากไม่พบ เห็นได้ชัดว่าเนื้อหาส่วนใหญ่เป็นงานแปลสมัครเล่นที่เผยแพร่ฟรีในเว็บบอร์ดหรือแฟนเพจ แง่หนึ่งการมีแฟนแปลทำให้ผู้ชอบเรื่องนี้เข้าถึงเนื้อหาได้ไวและสามารถคุยแลกเปลี่ยนกันได้เร็ว แต่แง่อีกด้านหนึ่งหากอยากสนับสนุนผู้แต่งและงานแปลที่มีคุณภาพ ควรรอฉบับลิขสิทธิ์ที่จัดหน้าอ่านสวยงามและมีการตรวจภาษาอย่างเป็นทางการ การสังเกตง่าย ๆ คือถ้ามีประกาศวางขายเป็นรูปเล่มหรืออีบุ๊กในร้านหนังสือออนไลน์ที่มีระบบชำระเงิน และมี ISBN ก็เป็นสัญญาณของฉบับที่ได้รับอนุญาต สุดท้ายแล้วถ้าชอบงานนี้จริง ๆ การรอให้มีการซื้อขายอย่างถูกต้องก็เป็นวิธีหนึ่งที่จะทำให้วงการแปลเติบโตต่อไป

แวบแรกที่เห็นคำถามเกี่ยวกับนิยายเรื่อง 'ดั่งใจปรารถนา' ผมมักนึกถึงความสับสนเล็กๆ ระหว่างชื่อนิยายที่แปลตรงตัวกับชื่อไทยที่ตั้งใหม่ให้เหมาะกับตลาด เพราะบางครั้งชื่อนิยายภาษาต่างประเทศถูกเปลี่ยนเป็นภาษาไทยจนแทบจะเป็นคนละเรื่อง ฉะนั้นคำตอบสั้นๆ ก็คือ: มีบ้างและไม่มีบ้าง ขึ้นกับว่าเราหมายถึงต้นฉบับฉบับไหน ถ้า 'ดั่งใจปรารถนา' เป็นผลงานเขียนไทยตามชื่อเดิม แน่นอนว่ามีฉบับภาษาไทยอยู่แล้ว แต่ถ้าเป็นการแปลจากจีน ญี่ปุ่น เกาหลี หรืออังกฤษ ชื่อไทยแบบนี้อาจเป็นทั้งชื่อนิยายที่ได้รับการแปลอย่างเป็นทางการหรือชื่อที่แฟนๆ ตั้งไว้บนอินเทอร์เน็ตก็ได้ โดยทั่วไป หนังสือที่ได้รับการแปลเป็นภาษาไทยจะมีสัญลักษณ์ชัดเจน เช่น มีเลข ISBN ชื่อสำนักพิมพ์บนปก หรือวางจำหน่ายผ่านร้านหนังสือหลักๆ และแพลตฟอร์มอีบุ๊กที่คนไทยใช้เยอะ เช่น MEB หรือร้านหนังสือออนไลน์และหน้าร้านดังๆ ที่เป็นที่รู้จัก ส่วนงานแปลที่หาได้ในเว็บบอร์ดหรือบล็อกมักเป็นผลงานแฟนแปล ซึ่งมีทั้งคุณภาพดีแยกตามความตั้งใจของผู้แปลและมีทั้งที่ยังไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของลิขสิทธิ์ การสังเกตว่าผลงานนั้นเป็นฉบับลิขสิทธิ์หรือไม่ช่วยให้เข้าใจแหล่งที่มาของเนื้อหาและคุณภาพการแปลได้ดีกว่า ในมุมของคนอ่านที่ชอบสะสมและติดตามผลงานแปล ผมมักเช็คว่ามีบรรณาธิการหรือสำนักพิมพ์ที่ชัดเจนหรือไม่ เพราะงานแปลแบบมีสำนักพิมพ์มักผ่านการตรวจทานและออกแบบปก-คำนำที่เป็นมืออาชีพ ขณะที่แฟนแปลบางครั้งมีเสน่ห์ที่รักษาอรรถรสของต้นฉบับไว้ได้ดีแต่ก็อาจมีข้อจำกัดเรื่องความต่อเนื่องหรือการแก้ไขความผิดพลาด การเลือกว่าจะอ่านฉบับไหนขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์ของเรา: อยากสนับสนุบรรดานักแปลและสำนักพิมพ์อย่างเป็นทางการหรืออยากอ่านแบบรวดเร็วและยืดหยุ่นจากชุมชนแฟน ๆ ถ้ามีความอยากรู้แน่ชัดจริงๆ ว่า 'ดั่งใจปรารถนา' ที่คุณหมายถึงมีฉบับภาษาไทยหรือไม่ ให้ลองมองหาสัญญาณของการวางจำหน่ายแบบเป็นทางการก่อน แต่ถ้าความหมายของคำถามคืออยากอ่านเรื่องนี้ไม่ว่าจะเป็นฉบับทางการหรือแฟนแปล ก็มีช่องทางให้เลือกหลากหลายและแต่ละทางก็ให้อรรถรสและประสบการณ์ที่ต่างกันไป สุดท้ายแล้ว ผมมักรู้สึกว่าการได้อ่านนิยายในภาษาที่เข้าใจได้ดี ไม่ว่าจะเป็นฉบับแปลอย่างเป็นทางการหรือฉบับแฟนแปล ก็เป็นเรื่องดี เพราะมันเชื่อมโยงความรู้สึกและจินตนาการของเราเข้ากับโลกที่ผู้เขียนสร้างขึ้น ซึ่งสำหรับผม นี่คือความสุขเล็กๆ ที่ไม่ควรพลาด

จริงๆแล้วฉันติดตามวงการนิยายแปลและชุมชนคนอ่านออนไลน์อยู่พอสมควร จึงพอมีมุมมองตรงนี้ให้เล่า: ชื่อ 'ลวงร่างจิตหลอน' ถ้าเป็นชื่อนิยายต้นฉบับหรือชื่อละครเวอร์ชันไทย อาจจะไม่ค่อยชัดเจนเพราะงานแนวจิตวิทยาสยองขวัญหลายเรื่องมักถูกแปลชื่อใหม่เมื่อเข้ามาในตลาดไทย ฉันไม่เคยเห็นฉบับพิมพ์ภาษาไทยที่วางขายอย่างเป็นทางการจากสำนักพิมพ์ใหญ่ ๆ แต่ก็มีโอกาสที่ชื่อนี้จะเป็นชื่อที่แฟน ๆ ตั้งให้กับงานแปลบนเว็บบอร์ดหรือเว็บไซต์อ่านออนไลน์ซึ่งไม่ได้รับลิขสิทธิ์อย่างเป็นทางการ ในเชิงประสบการณ์ ผมมักเห็นว่าหนังสือแนวนี้ถ้าจะถูกแปลในไทยจริง มักจะผ่านการคัดเลือกจากสำนักพิมพ์ที่รับงานแปลแนวทริลเลอร์หรือสยองขวัญ เช่นกรณีที่นิยายตะวันตกโด่งดังอย่าง 'The Silent Patient' ถูกแปลและทำงานตลาดพอสมควร แน่นอนว่าคุณภาพของการแปลและการจัดหน้าจะต่างกันมากระหว่างฉบับลิขสิทธิ์กับฉบับแฟนแปล ดังนั้นถ้าพบเจอเวอร์ชันที่ลงเป็นตอน ๆ บนเว็บ อ่านด้วยความระมัดระวังเรื่องลิขสิทธิ์และคุณภาพการแปลด้วย สรุปสั้น ๆ ว่าตามที่ติดตามมาในตอนนี้ยังไม่มีสัญญาณชัดเจนของฉบับแปลไทยที่วางขายอย่างเป็นทางการ แต่ชื่ออาจซ้ำซ้อนกับงานอื่น ๆ ได้ ถ้าคิดจะตามอ่านลองเช็กเครดิตของผู้แปลและแหล่งที่เผยแพร่ก่อนจะดีกว่า — อย่างน้อยจะได้ประสบการณ์อ่านที่ไม่สะดุดและไม่ต้องเจอแปลไม่สมบูรณ์กลางคัน

ชื่อ 'เดือนเกี้ยวเดือน' ดึงความสนใจเราได้ทันที เพราะชื่อแบบนี้ในวงการนิยายมักจะมีหลายเวอร์ชันทั้งต้นฉบับภาษาไทยและนิยายแปลจากจีนหรือไต้หวันที่คนเอามาตั้งชื่อให้ใกล้เคียงกัน การเผชิญกับความสับสนแบบนี้เลยทำให้ต้องแยกก่อนว่าเรากำลังพูดถึงงานชิ้นไหน: ถ้าเวอร์ชันที่คุณเห็นเป็นผลงานที่เขียนโดยคนไทย แปลว่าไม่มีความจำเป็นต้องมีฉบับแปลภาษาไทยอีกชั้นหนึ่ง แต่ถ้าเป็นนิยายต้นฉบับภาษาจีนหรือภาษาต่างประเทศอื่น ก็มีโอกาสที่แฟนๆ จะมีฉบับแปลทั้งแบบไม่เป็นทางการและแบบได้รับลิขสิทธิ์แล้วตีพิมพ์ในไทย คนอ่านอย่างเราจะสังเกตได้จากรูปเล่ม ข้อมูลสำนักพิมพ์ และคำนำในหนังสือ หากมีคำว่า 'แปลโดย' หรือมีชื่อสำนักพิมพ์ภาษาไทยติดอยู่ ก็แปลว่าเป็นฉบับแปลที่ออกขายอย่างเป็นทางการ ส่วนถ้าเจอแค่ไฟล์ PDF หรือบทแปลลงเว็บบล็อกกับฟอรัม บ่อยครั้งจะเป็นแฟนแปลซึ่งคุณภาพและความต่อเนื่องอาจต่างกันไป ตัวอย่างเช่นงานจีนบางเรื่องอย่าง 'Mo Dao Zu Shi' เคยผ่านทั้งแฟนแปลและฉบับลิขสิทธิ์ ทำให้เห็นภาพว่าขึ้นกับความนิยมและการเจรจาลิขสิทธิ์ ถ้าตั้งใจอยากได้ฉบับภาษาไทยแบบอ่านสบาย เรามักจะเลือกฉบับที่แปลอย่างเป็นทางการเพราะรักษาความหมายและเรียงร้อยฉากได้ดีกว่า