นางทิพย์มีฉบับแปลภาษาอังกฤษหรือสำนักพิมพ์ไหนบ้าง

ตั้งแต่เริ่มสนใจวรรณกรรมไทยคลาสสิก บ่อยครั้งที่เจอคำถามเรื่องฉบับแปลของงานเก่า ๆ เช่น 'นางทิพย์' และคำตอบสั้น ๆ ที่มักพูดกันคือ: ไม่มีฉบับแปลภาษาอังกฤษที่เป็นการตีพิมพ์เชิงพาณิชย์แบบแพร่หลายออกมาอย่างชัดเจน นั่นหมายความว่าถ้าคาดหวังจะเห็นหนังสือแปลทั้งเล่มบนชั้นหนังสือสากล อาจยังต้องรอต่อไปอีกสักระยะ

ในมุมที่เป็นนักอ่านแบบช่างสังเกต ผมสังเกตเห็นว่าผลงานวรรณกรรมไทยบางเรื่องถูกนำออกเป็นภาษาอังกฤษในรูปแบบที่กระจัดกระจาย เช่น ตอนย่อย ๆ ปรากฏในบทความวิชาการ บทแปลในรวมเล่มนิทานหรือนิตยสารทางวรรณกรรม หรืองานแปลที่ทำขึ้นโดยนักศึกษาระดับบัณฑิตศึกษาเป็นฉบับสำเนาในห้องสมุดมหาวิทยาลัย ดังนั้นโอกาสที่คนจะเจอ 'นางทิพย์' เป็นภาษาอังกฤษมักจะมาในรูปแบบตัวอย่างหรือบทคัดย่อ มากกว่าจะเป็นเล่มวางขายทั่วไป

มุมมองอีกแบบที่มาจากการติดตามสำนักพิมพ์ที่แปลงานไทยเป็นภาษาอังกฤษคือ พวกสำนักพิมพ์อิสระในไทยที่มีชื่อเสียงเรื่องแปลงานไทยสู่สากล — อย่างเช่นสำนักพิมพ์อิสระที่เน้นวรรณกรรมและงานแปล — มักจะเป็นผู้ที่มีโอกาสนำเรื่องเก่า ๆ มาทำเป็นฉบับแปลเชิงพาณิชย์ได้ (ถ้าได้รับสิทธิ์จากเจ้าของลิขสิทธิ์) แต่การจะเกิดขึ้นจริงต้องอาศัยปัจจัยหลายด้านทั้งความคุ้มทุน ความสนใจจากตลาด และการอนุญาตของผู้ครอบครองลิขสิทธิ์ หากใครอยากติดตามแนวทางนี้จริง ๆ ทางที่ดูมีเหตุผลคือเฝ้าดูประกาศจากสำนักพิมพ์ที่ทำงานแปลวรรณกรรมไทยหรือสอบถามจากคณะอักษรศาสตร์และแผนกศึกษาประวัติศาสตร์วรรณกรรมไทยในมหาวิทยาลัยต่าง ๆ — บางทีบทแปลที่ยังไม่ถูกตีพิมพ์อาจอยู่ในคลังงานวิจัยหรือรวมเล่มวิชาการก็เป็นได้

มุมมองอีกด้านหนึ่งที่มาจากคนอ่านวัยทำงานที่ชอบสะสมหนังสือเก่า ๆ คือ แม้จะยังไม่มีฉบับแปลเชิงพาณิชย์ของ 'นางทิพย์' โอกาสที่จะได้อ่านเป็นภาษาอังกฤษยังมีจากแหล่งไม่เป็นทางการ เช่น บทแปลสั้น ๆ ในงานสัมมนาวิชาการ รายงานวิจัย หรือรวมเล่มวรรณกรรมเอเชียที่รวบรวมเรื่องสั้นและตอนย่อยจากนักเขียนไทย หลายครั้งบทแปลเหล่านี้ถูกเก็บไว้ในห้องสมุดของมหาวิทยาลัยหรือฐานข้อมูลทางวิชาการ

ถ้ามองในแง่ปฏิบัติ ผมมักแนะนำให้ตรวจสอบคอลเลกชันของห้องสมุดใหญ่ ๆ หรือถามผู้เชี่ยวชาญด้านวรรณกรรมไทยที่มักรู้จักแหล่งเก็บต้นฉบับและการแปล นอกจากนี้ ชุมชนคนอ่านและนักแปลอิสระบางกลุ่มมักแลกเปลี่ยนแปลฉบับไม่เป็นทางการเพื่อการศึกษา ซึ่งอาจทำให้ผู้ที่ไม่สันทัดภาษาไทยได้ภาพรวมของงาน อย่างไรก็ตาม ถ้าต้องการฉบับแปลที่ถูกต้องตามลิขสิทธิ์และเป็นทางการ ก็เป็นเรื่องของเวลาและการมีสำนักพิมพ์สนใจนำผลงานมาทำเป็นเล่มจำหน่ายได้ในอนาคต ไม่แน่ว่าการตื่นตัวจากผู้อ่านต่างชาติอาจเป็นแรงผลักดันให้เกิดฉบับแปลเต็มรูปแบบขึ้นมาได้ในสักวันหนึ่ง