ผลงานของ Gachiakuta Mangaka มีฉบับแปลไทยหรือไม่

บอกเลยว่าแวดวงแฟนมังงะบ้านเรายังพูดคุยกันถึงเรื่องนี้อย่างเงียบ ๆ มากกว่าจะมีประกาศยิ่งใหญ่เกี่ยวกับฉบับแปลไทยของ 'gachiakuta' ผมติดตามฟีดข่าวและโพสต์จากกลุ่มคนรักมังงะอยู่บ่อยครั้ง ทำให้รู้ว่าตอนนี้ยังไม่มีสำนักพิมพ์ไทยออกจำหน่ายฉบับลิขสิทธิ์อย่างเป็นทางการของเรื่องนี้ แฟนคอมมูนิตี้มักจะมีคนแปลแฟนเมดหรือสแกนปล่อยอ่านกันเอง แต่ทั้งคุณภาพการแปลและความถูกต้องตามกฎหมายก็แตกต่างกันไป เห็นได้ชัดว่า ถ้ามังงะนั้นยังไม่เป็นที่รู้จักในวงกว้างหรือมีเนื้อหาที่ค่อนข้างเฉพาะทาง ก็มีแนวโน้มว่าจะต้องรอคิวนานกว่าผลงานที่ถูกจับตามองมากเหมือนอย่าง 'Chainsaw Man' ที่เคยใช้เวลาระหว่างฮิตในต่างประเทศกับการได้ลิขสิทธิ์ไทย มุมมองของผมคือยังพอมีหวังเสมอ แต่ต้องระวังเรื่องลิขสิทธิ์และคุณภาพแปล หากอยากสนับสนุนผู้สร้างแบบตรงไปตรงมา การรอดูประกาศจากสำนักพิมพ์หรือการเลือกซื้อฉบับภาษาญี่ปุ่นต้นฉบับก็เป็นช่องทางหนึ่ง ในทางกลับกัน ชุมชนแฟนแปลก็ช่วยให้คนรู้จักผลงานมากขึ้นจนบางครั้งเป็นตัวเร่งให้สำนักพิมพ์ไทยสนใจหยิบมาลงทุน แต่ถ้าคุณอยากอ่านแบบลื่นไหลและถูกต้อง แนะนำให้เตรียมใจรอฉบับแปลทางการมากกว่า การติดตามการเคลื่อนไหวของชุมชนจะช่วยให้รู้จังหวะได้ว่ามีข่าวดีเมื่อไร

หลายคนอาจเคยได้ยินชื่อคิม สก็อตต์ผ่านคำพูดเกี่ยวกับการเป็นผู้นำที่ตรงไปตรงมาและใส่ใจ แต่ในมุมของคนอ่านที่อยากได้หนังสือภาษาไทย ฉันยืนยันได้ว่ามีฉบับแปลของ 'Radical Candor' ซึ่งเป็นเล่มที่โดดเด่นที่สุดของเธอ ฉบับแปลนี้จับใจความหลักของแนวคิด 'Care Personally, Challenge Directly' ได้ค่อนข้างชัด และอ่านแล้วสะดวกสำหรับคนที่อยากนำแนวทางไปใช้งานจริง หนังสือเล่มนี้เคยอยู่บนชั้นหนังสือของร้านใหญ่ ๆ และมีในรูปแบบอีบุ๊กด้วย ทำให้คนที่ไม่ถนัดอังกฤษมีทางเลือกในการเข้าถึงไอเดียที่อาจเปลี่ยนวิธีสื่อสารกับเพื่อนร่วมงานหรือทีมงานได้จริง ๆ ผมเองอ่านฉบับแปลในช่วงที่ต้องรับผิดชอบทีมเล็ก ๆ และพบว่าแง่มุมของการให้คำติชมแบบมีเมตตาแต่ชัดเจนในเล่ม แปลงกริยาท่าทีที่กำกวมให้เป็นทักษะที่ทำได้จริง ตัวอย่างบทที่พูดถึงการเปิดบทสนทนาเมื่อมีปัญหาเล็ก ๆ น้อย ๆ ช่วยให้ผมพัฒนาวิธีตั้งคำถามโดยไม่ทำให้อีกฝ่ายรู้สึกถูกโจมตี นอกจากนี้ฉบับแปลยังมีคำอธิบายศัพท์บางคำที่เหมาะกับบริบทการทำงานในไทย ทำให้ไม่ต้องแปลความเองจนเพี้ยนไปจากเจตนาของผู้เขียน ในขณะที่มีฉบับแปลของ 'Radical Candor' แต่ผลงานอื่นของคิมบางเล่มอาจยังไม่ถูกแปลหรืออาจมีการแปลช้ากว่า สำหรับใครที่สนใจแนวคิดต่อเนื่องจากเล่มนี้ แนะนำให้มองหาบทสัมภาษณ์คลิปหรือสรุปเนื้อหาในภาษาไทยที่อธิบายแนวคิดบางส่วนควบคู่ไปด้วย เพราะบางครั้งการอ่านฉบับภาษาอังกฤษควบกับสรุปภาษาไทยจะช่วยให้จับแก่นได้เร็วขึ้น สุดท้ายแล้วการมีฉบับแปลของหนังสือสำคัญแบบนี้ทำให้แนวคิดเรื่องความตรงไปตรงมาแบบมีเมตตาเข้าถึงคนไทยได้ง่ายขึ้น และผมก็ยังคงแนะนำให้คนรอบตัวลองอ่านฉบับแปลนี้ดู เพราะมันเปลี่ยนมุมมองการสื่อสารในทีมน้อย ๆ ได้จริง

การหาเครดิตของทีมแปลฉบับภาษาไทยของ 'gachiakuta' นำไปสู่ความวุ่นวายแบบที่แฟนการ์ตูนคุ้นเคยกันดี — ไม่มีคำตอบเดียวชัดเจนแบบยืนยันจากสำนักพิมพ์ใหญ่ ๆ บอกตรง ๆ ว่าผมรู้สึกคุ้นกับกรณีแบบนี้: งานบางเรื่องไม่ได้มีฉบับไทยอย่างเป็นทางการ ดังนั้นเวอร์ชันที่หมุนไปในอินเทอร์เน็ตมักเป็นผลงานของกลุ่มแปลสมัครเล่นหรือคนแปลเดี่ยว ๆ ที่ปล่อยผ่านเว็บบอร์ด โพสต์ส่วนตัว หรือไฟล์ที่อัปโหลดไว้ในที่ต่าง ๆ คนกลุ่มนี้มักจะใส่เครดิตไว้ในหน้าปกหรือท้ายเล่ม ถ้าคุณเคยเห็นฉบับแปลของ 'One Piece' ที่แฟน ๆ แปลแชร์กันบ้าง ก็จะเห็นว่าเครดิตแปล บก. และคนทำโทนมักอยู่ในเพจท้ายเล่มตรง ๆ สรุปแบบไม่เป็นทางการของผมก็คือ หากมองหาเครดิตทีมแปลของ 'gachiakuta' ฉบับภาษาไทย น่าจะต้องดูจากไฟล์ฉบับที่พบว่ามีการระบุชื่อคนแปลหรือชื่อกลุ่มไว้ตรงส่วนท้าย เพราะไม่น่าจะมีสำนักพิมพ์ไทยใดประกาศว่าซื้อใบลิขสิทธิ์และแปลอย่างเป็นทางการ หากมีคนที่ตั้งใจทำงานแปลให้ชาวไทย เขาหรือเธอมักทิ้งร่องรอยไว้ให้เจอทั้งในหน้าปก หน้าเครดิต หรือตามโพสต์ประกาศการปล่อยฉบับแปลเหล่านั้น

การตามล่าหาเล่มแปลไทยของ 'Gachiakuta' นั้นค่อนข้างท้าทายเพราะซีรีส์นี้ออกมาไม่นานนัก เท่าที่ตามาตอนนี้มีอยู่ 4 เล่มด้วยกันที่วางจำหน่ายในประเทศไทย แต่ละเล่มมีความหนาประมาณ 200 หน้ากว่าๆ ซึ่งถือว่าให้เนื้อหาได้อย่างจุใจ ความพิเศษของงานนี้คือการผสมผสานแนวคิด dystopian กับการต่อสู้แบบฮาร์ดคอร์ ทำให้มันโดดเด่นไม่เหมือนการ์ตูนทั่วไป ถ้าใครตามเว็บไซต์จัดอันดับในไทยอาจจะเห็นว่ามันเริ่มได้รับความนิยมขึ้นเรื่อยๆ แนะนำให้ลองหาซื้อตามร้านหนังสือออนไลน์หรือร้านใหญ่ๆ นะ

พูดถึงสุนทรภู่แล้วต้องเริ่มจากความยิ่งใหญ่ในฐานะกวีแห่งสยาม: ผลงานของท่านมีหลากหลายทั้งบทละคร กลอน นิราศ และมหากาพย์ที่ผสมทั้งอารมณ์ขัน ความเศร้า และมุมมองชีวิตอย่างลึกซึ้งที่สุด ผลงานที่คนไทยคุ้นเคยมากที่สุดคือมหากาพย์กลอนเรื่อง 'พระอภัยมณี' ซึ่งเป็นงานยาวเล่าเรื่องการผจญภัยของเจ้าชายพระอภัยมณี ทั้งฉากทะเล ปีศาจ หญิงสาว พราน และเพลงไพเราะที่แทรกอยู่ระหว่างบท พออ่านหรือฟังแล้วจะเห็นแนวเล่าเรื่องที่ทั้งเป็นเทพนิยายและสะท้อนสังคมในสมัยนั้น นอกจากมหากาพย์แล้ว สุนทรภู่ยังมีผลงานประเภท 'นิราศ' หรือกวีนิพนธ์บันทึกการเดินทางที่มีความละเมียดละไมของภาษาและภาพพจน์ เช่นบท 'นิราศภูเขาทอง' ที่คนไทยมักยกให้เป็นตัวอย่างของนิราศชั้นเยี่ยม รวมถึงกาพย์กลอนสั้น ๆ และโคลงที่มักแตะเรื่องรัก โลภ โกรธ หลง และข้อคิดชีวิตอีกจำนวนหนึ่ง สรุปประเภทผลงานอย่างคร่าว ๆ จะเห็นเป็นกลุ่มได้ว่า: มหากาพย์อย่าง 'พระอภัยมณี' ซึ่งเป็นงานยาวและเป็นเอกลักษณ์ที่สุด กลุ่มนิราศหรือบทเดินทางที่แฝงทั้งความโหยหาความรักและการไตร่ตรองชีวิต และกลุ่มกาพย์โคลงที่มักแตะธรรมชาติ ขนบประเพณี หรือแม้แต่บทเสภาที่มีจังหวะลื่นไหล เทคนิคการใช้ภาษาและการเล่นคำของสุนทรภู่ทำให้ผลงานอ่านเพลินในภาษาไทย แต่ก็มีความท้าทายในแง่การแปลเพราะจังหวะวรรณคดีและความหมายเชิงสัญลักษณ์ มีการแปลผลงานของสุนทรภู่เป็นภาษาอังกฤษอยู่พอสมควร โดยเฉพาะงานที่ได้รับความสนใจในระดับนานาชาติ เช่น 'พระอภัยมณี' ซึ่งมีทั้งฉบับแปลทั้งแบบย่อและแบบที่พยายามรักษาจังหวะดั้งเดิมไว้ และมักปรากฏในรูปแบบของการแปลเป็นร้อยแก้วหรือการเรียบเรียงใหม่ให้คนอ่านต่างชาติจับเนื้อเรื่องได้ง่ายขึ้น นอกจากนี้ นิราศบางบทและบทคัดสรรที่ได้รับการคัดเลือกมักจะรวมอยู่ในหนังสือรวบรวมวรรณกรรมไทยเป็นภาษาอังกฤษ หรือในงานวิชาการที่แปลและวิเคราะห์ผลงานของท่าน ดังนั้นถ้าอยากสัมผัสสุนทรภู่เป็นภาษาอังกฤษ สามารถหาฉบับแปลในห้องสมุดมหาวิทยาลัย ร้านหนังสือที่มีหมวดภาษาต่างประเทศ หรือในรูปแบบอีบุ๊กและบทคัดย่อที่ตีพิมพ์ในอังกฤษหรืออเมริกาได้บ้าง การแปลสุนทรภู่ไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะต้องถ่ายทอดทั้งดนตรีของคำ จังหวะกาพย์ และบริบทวัฒนธรรมบางอย่างที่ฝังลึก การแปลบางฉบับจึงเลือกแปลให้เป็นเรื่องเล่าเพื่อให้ผู้อ่านต่างภาษาติดตามเหตุการณ์ได้ ส่วนฉบับวิชาการจะพยายามใกล้เคียงรูปแบบดั้งเดิมมากกว่า ถ้าต้องแนะนำจุดเริ่มต้นสำหรับคนที่อยากรู้จัก ก็คงแนะนำให้เริ่มจากการอ่านหรือฟัง 'พระอภัยมณี' ในฉบับแปลที่มีคำนำหรือคำอธิบายประกอบ จะช่วยให้เห็นภาพรวมและเสน่ห์ของภาษาสุนทรภู่ได้ชัดเจนขึ้น สุดท้ายแล้วความรู้สึกที่ได้จากการอ่านงานของท่านคือความอิ่มเอมใจในศิลปะการเล่าเรื่องและภาษาไทยที่สวยงาม ซึ่งไม่ว่าจะอ่านฉบับแปลหรือฉบับภาษาไทยก็ให้ความประทับใจแตกต่างกันไปตามประสบการณ์ของผู้อ่านคนหนึ่ง

ตั้งแต่เริ่มสะสมมังงะที่ออกแนวแปลก ๆ กับหนักแน่น ผมสังเกตเห็นว่าตลาดไทยมักเลือกแปลงานที่ขายได้กว้างกว่า ดังนั้นถ้าพูดถึงมังงะชื่อ 'gachiakuta' ในรูปแบบแปลไทยแบบทางการ ณ เวลานี้ ผมยังไม่เคยเห็นเล่มที่วางขายในร้านหนังสือใหญ่ ๆ อย่างต่อเนื่อง ฉันคิดว่าเหตุผลน่าจะมาจากความเป็นงานเฉพาะทางและเรื่องลิขสิทธิ์—ผู้จัดจำหน่ายมักเลือกงานที่มีฐานแฟนคลับหนาแน่นหรือเนื้อหาที่เหมาะกับตลาดกว้างกว่า นึกภาพง่าย ๆ ว่างานอย่าง 'JoJo's Bizarre Adventure' ถูกแปลและวางขายเพราะมีชื่อเสียงและยอดขายชัดเจน ขณะที่มังงะสายเฉพาะหรือทดลองอย่าง 'gachiakuta' อาจไม่ถูกนำมาพิจารณาเชิงพาณิชย์ในทันที ในมุมของคนสะสม ผมมองว่าทางเลือกตอนนี้คือซื้อฉบับภาษาญี่ปุ่นหรืออังกฤษจากร้านที่นำเข้าหนังสือต่างประเทศ หรือติดตามประกาศสิทธิ์แปลจากสำนักพิมพ์แปลมังงะไทยเป็นครั้งคราว ถ้ายังอยากได้ความรู้สึกอ่านแบบกระดาษ อีกหนึ่งทางคือหาตลาดมือสองหรือบอร์ดคนสะสมที่อาจมีคนเอาเข้าไว้ แต่ต้องตระหนักเรื่องลิขสิทธิ์และคุณภาพการพิมพ์ด้วย สุดท้ายแล้ว ถ้าใครอยากเห็นงานแบบนี้แปลไทยจริง ๆ การแสดงความสนใจเชิงสร้างสรรค์กับสำนักพิมพ์ก็ช่วยให้เกิดโอกาสขึ้นได้ในอนาคต

ฉันมองเรื่องนี้ในเชิงการตีความของงานแปลก่อนเป็นอันดับแรก เพราะมักมีความแตกต่างระหว่าง 'ฉบับแปล' กับ 'ฉบับต้นฉบับ' ที่คนสับสนกันบ่อยๆ เมื่อพูดถึงงานแปลของ ปนัดดา ดิศกุล โดยทั่วไปสิ่งที่ควรเข้าใจคือ: ส่วนใหญ่นักแปลทำงานแปลจากภาษาต้นฉบับมาเป็นภาษาไทย ซึ่งหมายความว่า 'ฉบับที่มีคำว่าแปลโดย ปนัดดา' มักเป็นฉบับภาษาไทย ไม่ใช่ฉบับภาษาอังกฤษ ดังนั้นถาคำถามคือ "มีฉบับภาษาอังกฤษของงานแปลของเธอหรือไม่" คำตอบสั้นๆ ที่ฉันให้คือ: โดยปกติแล้วไม่มีการแปลกลับจากฉบับภาษาไทยเป็นภาษาอังกฤษโดยนักแปลคนเดิม แต่สิ่งที่มักเกิดขึ้นคือ ถ้างานที่เธอแปลมีต้นฉบับเป็นภาษาต่างประเทศ (เช่น ญี่ปุ่น ฝรั่งเศส ฯลฯ) หลายครั้งต้นฉบับนั้นเองอาจมีฉบับภาษาอังกฤษอยู่แล้ว (แปลโดยสำนักพิมพ์ต่างประเทศ) ฉะนั้นผู้อ่านภาษาอังกฤษอาจเข้าถึงผลงานต้นฉบับได้จากฉบับภาษาอังกฤษ แต่ไม่ใช่ฉบับที่เป็นงานแปลของ ปนัดดา อีกมุมที่ฉันนึกถึงคือกรณีที่นักเขียนไทยถูกแปลเป็นภาษาต่างประเทศ: นั่นเป็นขั้นตอนที่ต่างกันและมีน้อยกว่าอยู่ดี ถ้าปนัดดาเคยแปลผลงานจากนักเขียนไทยเป็นภาษาอื่น ใครจะเป็นผู้แปลเป็นอังกฤษนั้นขึ้นกับการจัดการสิทธิ์และสำนักพิมพ์ของต่างประเทศ ไม่ได้หมายความว่าเธอจะเป็นผู้แปลฉบับอังกฤษเสมอไป ดังนั้นถ้าเป้าหมายคือการอ่านงานเดียวกันในภาษาอังกฤษ ให้มองหาว่า ‘‘ต้นฉบับ’’ ของงานนั้นมีการตีพิมพ์เป็นภาษาอังกฤษหรือไม่ มากกว่าตามหาฉบับที่มีชื่อผู้แปลไทยเดียวกัน สรุปสั้นๆ ในแบบที่ฉันชอบคิดแบบแฟนอ่าน: งานแปลที่มีชื่อนักแปลไทยมักเป็นฉบับภาษาไทย หากอยากอ่านเป็นอังกฤษ ต้องดูว่าต้นฉบับมีฉบับแปลภาษาอังกฤษหรือไม่ แต่ฉบับที่เป็นงานแปลโดย ปนัดดา เองถูกแปลกลับเป็นอังกฤษโดยทั่วไปไม่ค่อยเกิดขึ้น นี่เป็นเรื่องของสิทธิ์และตลาดมากกว่าความเป็นไปไม่ได้ทางภาษา

เคยสงสัยไหมว่างานของพูนพิศมัย ดิศกุลจะมีโอกาสลอยลำสู่ผู้อ่านต่างชาติเยอะแค่ไหน — สำหรับฉันภาพรวมค่อนข้างชัดเจนว่ายังเป็นกลุ่มเล็ก ๆ ที่เข้าถึงภาษาอังกฤษได้โดยตรง ฉันอ่านงานของเธอมาตั้งแต่ยังวัยรุ่นและรู้สึกว่าเสน่ห์ภาษาและบริบทท้องถิ่นทำให้แปลยาก หากมองในเชิงการตีพิมพ์แบบเป็นทางการ แทบไม่มีหนังสือฉบับแปลเป็นภาษาอังกฤษที่วางขายอย่างแพร่หลาย เห็นบ้างเป็นชิ้นสั้น ๆ ในวารสารวรรณกรรมสองภาษาหรือรวมเล่มบทความศึกษาแบบวิชาการ ซึ่งมักเป็นการแปลบางตอนมากกว่าจะเป็นเล่มทั้งเล่ม ความหวังอยู่ที่โครงการแปลของมหาวิทยาลัยหรือบรรณาธิการอิสระที่สนใจวรรณกรรมไทยโบราณและร่วมสมัย — ถ้ามีแปลเต็มเล่มจริง ๆ ก็มักจะเป็นงานที่มีผู้สนับสนุนจากสถาบันวิชาการหรือเทศกาลวรรณกรรมระหว่างประเทศ มากกว่าการค้าในตลาดหลักแบบหนังสือนิยายสากล

พูดตรงๆ ว่าเมื่อมองจากมุมคนที่สะสมมังงะ ผมให้ความสำคัญกับฉบับที่เป็น 'ลิขสิทธิ์ไทย' มากกว่าความรวดเร็วของการแปลเถื่อน การพิมพ์ที่ดี กระดาษที่หนาพอ และการจัดหน้าแบบรักษางานต้นฉบับ ทำให้ฉากศิลป์ของ 'Gachiakuta' อ่านออกมาไม่แตกต่างจากต้นฉบับ นักแปลที่เก่งจะทำให้บทสนทนาสื่อสารอารมณ์ได้ถูก แต่ยังเก็บรักษาน้ำเสียงของตัวละครไว้ได้เต็มที่ จากประสบการณ์ ผมมองหาฉบับที่มีหมายเหตุแปลหรือคำอธิบายสั้นๆ ในหน้าแรก เพื่อช่วยเข้าใจคำศัพท์ญี่ปุ่นหรือมุขเฉพาะที่ไม่ควรแปลตรงๆ อีกอย่างคือการแปลโอนาโตเปีย (เสียงประกอบ) ถ้าทำดีจะช่วยรักษาจังหวะตลกหรือความรู้สึกของฉากได้ ซึ่งสิ่งพวกนี้มักต่างกันชัดเมื่อนำไปเปรียบเทียบกับผลงานอย่าง 'Monster' ที่ฉบับแปลดีๆ จะทำให้โทนมืดและชวนระแวดระวังยังคงอยู่ สุดท้าย ผมคิดว่า "ดีที่สุด" สำหรับคนหนึ่งอาจไม่ใช่สำหรับอีกคน ถาคที่ครบ เล่มคุณภาพดี และแปลที่รักษาน้ำเสียงต้นฉบับไว้ได้ นั่นแหละคือฉบับที่ผมจะเลือกเก็บเป็นหลัก แต่ถ้าอยากได้ความรู้สึกอ่านลื่นๆ ในชีวิตประจำวัน ก็ควรเลือกฉบับที่อ่านแล้วไม่สะดุดสายตา และงานศิลป์ไม่ถูกปรับจนเสียอารมณ์

อ่าน 'Gachiakuta' แปลไทยได้ที่เว็บไซต์ MangaDex นะคะ เป็นแพลตฟอร์มที่ค่อนข้างครบวงจร มีทั้งเวอร์ชันภาษาอังกฤษและบางตอนที่แปลไทยด้วย ส่วนตัวชอบระบบของ MangaDex เพราะมีคอมมูนิตี้ผู้ใช้ค่อนข้างใหญ่ บางครั้งเจอคำแปลแบบแฟนเมดที่อ่านลื่นกว่าการแปลทางการซะอีก แถมยังอัปเดตเร็วด้วยนะ