ผลงานดัดแปลงจากหนังสือนางนวล มีเวอร์ชันไหนน่าดูบ้าง?

การดัดแปลงของ 'อี้ไหลเค่อซื่อ' กระโดดไปมาระหว่างสื่อได้อย่างน่าสนใจจนทำให้ผมตามไม่ทันบางครั้ง แต่ก็เป็นความสุขแบบแฟนตัวยงที่เห็นโลกเรื่องนั้นถูกตีความใหม่ เริ่มจากต้นทางที่เป็นนิยายออนไลน์ซึ่งถูกจับพิมพ์เป็นรูปเล่มแล้วค่อยๆ กระจายสู่สื่ออื่นๆ สายพิมพ์มักมีการเรียบเรียงบทและเพิ่มบทเสริมเพื่อให้เข้ากับการพิมพ์ อันนี้ทำให้รายละเอียดบางส่วนชัดขึ้นหรือมีฉากพิเศษที่เว็บต้นฉบับอาจไม่มี ผมชอบเมื่อผู้เขียนขยายฉากความสัมพันธ์เล็กๆ ในเล่มพิมพ์จนกลายเป็นสีสันของเรื่อง อีกช่องทางที่เห็นบ่อยคืออนิเมชันแบบผลงานภาพเคลื่อนไหว (donghua) และซีรีส์ไลฟ์แอ็กชันแบบเว็บที่มีการปรับบทเพื่อให้เหมาะกับคนดูหน้าจอ สไตล์การกำกับกับการคัดเลือกนักแสดงมีผลกับโทนโดยรวมอย่างมาก บางเวอร์ชันเน้นอารมณ์ดราม่า บางเวอร์ชันย้ำความฮาและฉากต่อสู้ ฉบับภาพยนตร์มักต้องย่อเรื่องให้กระชับขึ้น ส่วนละครเสียงกับพ็อดคาสท์จะชูด้านบทพูดและเพลงประกอบ ซึ่งพอเป็นรูปแบบเสียงก็ให้จินตนาการคนละแบบกับภาพที่เห็น สุดท้ายยังมีของข้างเคียงอย่างเกมมือถือหรือไดอารี่ฟิคที่ทำให้เนื้อหาขยายออกไปอีก ฉะนั้นถาถามว่ามีเวอร์ชันไหนบ้าง คำตอบคือมีครบทั้งนิยายต้นฉบับ ฉบับพิมพ์ อนิเมชัน ซีรีส์ ไลฟ์แอ็กชัน ภาพยนตร์ ละครเสียง และผลิตภัณฑ์ขยายจักรวาล ที่ผมชอบที่สุดคือการได้เห็นตัวละครที่คุ้นเคยถูกแปลออกมาในรูปแบบที่ไม่ซ้ำกันเลย

ยังไม่มีการดัดแปลงทางภาพยนตร์หรือละครโทรทัศน์ของ 'นวลนาง' ที่เป็นประกาศอย่างเป็นทางการซึ่งได้รับความสนใจวงกว้างในสื่อหลัก ฉันติดตามงานวรรณกรรมไทยมานานและพอพูดได้เต็มปากว่า 'นวลนาง' ยังอยู่ในหมวดผลงานที่แฟนๆ ชอบพูดถึงกันแต่ยังไม่ได้ถูกหยิบขึ้นมาทำเป็นซีรีส์หรือหนังฟอร์มยักษ์ที่มีข่าวครึกโครมเหมือนกับกรณีของ 'บุพเพสันนิวาส' ผลงานอย่างหลังถูกดัดแปลงจนเป็นกระแสและแสดงให้เห็นว่าถ้าผลงานได้รับการผลักดันอย่างจริงจัง มันสร้างความสนใจได้มากแค่ไหน ในวงการแฟนคลับมักมีโปรเจ็กต์เล็กๆ เช่น อ่านสด นิทรรศการแฟนอาร์ต หรือม็อดที่นำเนื้อหาไปสร้างสรรค์บนช่องทางออนไลน์ แต่ตรงนั้นต่างจากการดัดแปลงเชิงพาณิชย์อย่างสิ้นเชิง ในมุมของฉัน ถ้าใครจะเอา 'นวลนาง' ขึ้นจอจริงๆ รูปแบบซีรีส์มินิซีรีส์ 8–12 ตอนน่าจะเวิร์กที่สุด เพราะมีพื้นที่ให้สำรวจตัวละครและบรรยากาศที่ละเอียดกว่าหนังยาวเดียว

คนไทยโชคดีที่มีมรดกทางวรรณกรรมและพระราชนิพนธ์หลายชิ้นถูกนำมาดัดแปลงจนเกิดเป็นงานศิลปะในรูปแบบใหม่ ๆ ที่เข้าถึงคนรุ่นหลังได้ง่ายขึ้น ในมุมของคนที่โตมากับละครเวทีและการแสดงพื้นบ้าน ผมมักจะชอบมองงานดัดแปลงจากพระราชนิพนธ์เป็นสะพานเชื่อมระหว่างอดีตกับปัจจุบัน ตัวอย่างที่ชัดเจนคืองานดัดแปลงจากเรื่องราวในวรรณคดีและชาดกที่ได้รับการพระราชนิพนธ์ตีความใหม่ให้เหมาะกับเวทีหรือภาพยนตร์ เช่น 'พระมหาชนก' ที่ถูกหยิบขึ้นมาทำเป็นละครและสื่อภาพเคลื่อนไหวหลายครั้ง แต่ละเวอร์ชันมีการตีความค่านิยมและบทเรียนต่างกันไป บางเวอร์ชันเน้นความเป็นมหากาพย์และฉากแอ็กชัน บางเวอร์ชันกลับเล่นกับมิติทางจริยธรรมและการเติบโตของตัวละคร การได้เห็นบทนี้ถูกปรับเปลี่ยนให้ร่วมสมัย ถือเป็นการเห็นว่าสารหลักยังข้ามกาลเวลาได้ อีกด้านที่ผมชอบคือลักษณะงานที่เป็นบทละครหรือบทประพันธ์ของรัชกาลที่ต่าง ๆ โดยเฉพาะผลงานของรัชกาลที่มีฝีมือด้านวรรณศิลป์ ซึ่งบางชิ้นถูกนำไปขึ้นเวทีหรืออัดเป็นรายการโทรทัศน์ การดัดแปลงเหล่านี้มักต้องสมดุลระหว่างการให้เกียรติเนื้อหาเดิมและการทำให้ผู้ชมสมัยใหม่อินได้ ระบบการเขียนบท การจัดแสง และดนตรีประกอบจึงมีบทบาทสำคัญในการแปลงโฉมงานเก่าให้มีชีวิตใหม่ ในฐานะแฟนงานบันเทิง ผมมองว่าสิ่งที่ทำให้การดัดแปลงจากพระราชนิพนธ์น่าสนใจไม่ใช่แค่ความขลังของต้นฉบับ แต่เป็นการตั้งคำถามว่าเราจะสื่อสารคุณค่าเดิมให้คนยุคใหม่อย่างไรโดยไม่ทำให้เนื้อหาขาดรสชาติ ฉะนั้นเมื่อเจอเวอร์ชันที่กล้าตัด-ต่ออย่างมีเหตุผลและคงแก่นเรื่องไว้ได้ มันทำให้รู้สึกว่าเราได้เดินผ่านประวัติศาสตร์พร้อมกับหัวใจที่ยังเต้นอยู่ร่วมสมัย

หัวใจยังคงเอียงไปหาวรรณกรรมไทยคลาสสิกที่ไม่ได้รับความสนใจเท่าที่ควร และเรื่องนั้นรวมถึง 'นวลนาง' ด้วย ผมชอบนั่งคิดว่าหนังสือบางเล่มเหมาะจะกลายเป็นละครเวทีมากกว่าหนังใหญ่ เพราะรายละเอียดเชิงอารมณ์ของตัวละครให้ความลึกเวลายืนบนเวทีมากกว่าโลกภาพยนตร์เชิงภาพยนตร์ที่ต้องย่อเนื้อหา ในแง่นั้น เท่าที่ทราบ 'นวลนาง' ยังไม่เคยถูกยกมาสร้างเป็นภาพยนตร์บ็อกซ์ออฟฟิศหรือละครโทรทัศน์ชุดใหญ่ที่มีวงกว้างผู้ชมแบบผลงานคลาสสิกอย่าง 'ขุนช้างขุนแผน' แต่ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีการหยิบไปทำในรูปแบบอื่นๆ พอคิดถึงการดัดแปลง ผมมักนึกถึงว่าความซับซ้อนของภาษาและบรรยากาศโบราณอาจทำให้ผู้สร้างเลือกทางเลือกที่ยืดหยุ่นกว่า เช่น ละครเวที รายการวิทยุ ออดิโอบุ๊ค หรือแม้แต่มินิซีรีส์อินดี้ ถ้าผู้ชมอยากเห็น 'นวลนาง' ถูกนำเสนอด้วยความเคารพต่อต้นฉบับ การเริ่มจากการอ่านออกเสียงหรือการแสดงละครเวทีขนาดเล็กมักเป็นทางออกที่ฉลาดกว่า ซึ่งในมุมผมก็เป็นวิธีที่น่าชมและให้ความใกล้ชิดกับเนื้อหามากกว่าการย่อเหลือความยาวแค่ชั่วโมงสองชั่วโมง

เมื่อพูดถึงงานของเก่งกิจ กิติเรียงลาภ ผมมักจะนึกถึงความหลากหลายของรูปแบบดัดแปลงที่เห็นได้ในวงการบันเทิงไทย ตรงนี้อยากเล่าแบบเป็นภาพรวมก่อน แล้วจึงบอกความรู้สึกส่วนตัวต่อแต่ละเวอร์ชัน งานของเขาถูกปรับเป็นภาพยนตร์ยาวที่สร้างความเข้มข้นของพล็อตและตัวละครให้เด่นขึ้น บทสัมผัสภาพยนตร์มักจะตัดเนื้อหาบางส่วนออกไปเพื่อให้จบภายในเวลาจำกัด แต่ก็ได้ภาพและบรรยากาศที่เข้มข้นกลับมา นอกจากนี้ยังมีเวอร์ชันละครโทรทัศน์ที่ยืดเรื่องออกเป็นหลายตอน ทำให้มีพื้นที่ขยายความสัมพันธ์ระหว่างตัวละครและใส่ฉากย่อยที่ในหนังไม่มี ผมชอบที่เวอร์ชันละครมักให้โอกาสตัวละครรองได้แสดงมิติใหม่ๆ อีกเวอร์ชันหนึ่งที่ผมให้ความสนใจคือการนำไปทำเป็นละครเวทีหรือโชว์สด ซึ่งการแสดงสดช่วยทำให้บรรยากาศบางฉากมีพลังขึ้นอย่างสิ้นเชิง และยังมีการทำเป็นหนังสั้นหรือละครวิทยุในบางครั้ง ที่ให้โทนการเล่าเรื่องต่างไปจากต้นฉบับซึ่งน่าสนใจ เห็นแล้วรู้สึกว่าผลงานของเขามีความยืดหยุ่นพอสมควรที่จะถูกตีความใหม่ในหลายรูปแบบ ทำให้แฟนๆ ได้สัมผัสเรื่องเดิมผ่านเลนส์ที่ต่างกันไปอย่างน่าตื่นเต้น

คนที่หลงใหลนิยายไทยมักจะหาความเป็นไปได้อยู่เสมอว่าเรื่องโปรดจะได้ขึ้นจอหรือเปล่า และ 'นวลนาง' ก็ไม่ต่างกันเลย, ฉันเองก็เคยคิดถึงความเป็นไปได้นั้นหลายครั้ง โดยสรุปแบบตรงไปตรงมาในเชิงข้อมูลที่คนอ่านทั่วไปมักคุยกันกันคือ ยังไม่ปรากฏว่ามีการดัดแปลง 'นวลนาง' เป็นซีรีส์หรือภาพยนตร์เชิงพาณิชย์ที่ได้รับการเผยแพร่อย่างกว้างขวางและเป็นที่รู้จักในวงกว้าง ทั้งนี้ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีการพยายามแปลความหรือนำไปเล่นเวทีหรือทำสั้น ๆ แบบแฟนเมด แต่ถานับเฉพาะโปรเจกต์ทางทีวีหรือโรงภาพยนตร์ที่มีเครดิตชัดเจนและการโปรโมตอย่างเป็นทางการ ยังไม่มีงานชิ้นใหญ่ของเรื่องนี้ให้เห็น มุมมองส่วนตัวฉันคิดว่าเหตุผลอาจมาจากปัจจัยหลายอย่าง เช่น เรื่องสิทธิ์การเผยแพร่ รูปแบบเรื่องกับความพร้อมของตลาด หรือการประเมินว่าผู้ชมจำนวนมากจะเชื่อมโยงกับธีมได้แค่ไหน ถ้าใครจะสร้างจริง ๆ ฉันนึกภาพการทำเวอร์ชันบุคคลิกภาพของตัวละครที่เน้นบทรักและปมสังคม พร้อมดนตรีประกอบกินใจและงานออกแบบเครื่องแต่งกายที่ชวนเสพ ฉากบางฉากในหนังสือมีรายละเอียดที่สามารถยกระดับเป็นซีนภาพยนตร์ได้ และนั่นทำให้ฉันยังหวังว่าจะมีผู้กล้าพา 'นวลนาง' ขึ้นจอบ้างในอนาคต

ยอมรับเลยว่าฉันชอบหนังที่ทำให้คิดถึงความอยากเป็นอิสระของเด็กสาว และ 'Kiki's Delivery Service' คือหนึ่งในเรื่องโปรดที่ตอบโจทย์นั้นสุดๆ ฉันรู้สึกว่าการเห็นตัวเอกอายุประมาณสิบสามปี พยายามตั้งหลักในเมืองใหม่ด้วยการขี่ไม้กวาดไปส่งของ มันอบอุ่นและปลอบประโลมในแบบที่หาได้ยาก ทั้งการเติบโตแบบค่อยเป็นค่อยไป การเจอคนแปลกหน้าแล้วได้มิตรภาพ และการค้นพบศรัทธาในฝีมือตัวเองฉากที่ชอบคือช่วงวิกฤตที่เสียงภายในหายไป แล้วเธอต้องผ่านมันกลับมา—ตรงนั้นแหละที่สะท้อนความเปราะบางของวัยม.ต้นได้ดีมาก ถ้าอยากดูซีรีส์หรือฟิล์มดัดแปลงจากนิยายที่ให้ความหวานและความกล้าลองแนะนำเรื่องนี้ก่อนเลย เพราะมันบาลานซ์ทั้งมู้ดสบายๆ และบทเรียนชีวิตที่ไม่ยัดเยียด เหมาะจะดูยามต้องการกำลังใจแบบเงียบๆ

'นวลนาง' เป็นชื่อที่คุ้นหูในหมู่นักอ่านรุ่นเก่า แต่จากความทรงจำและการติดตามแวดวงวรรณกรรมไทย ฉันไม่เคยเห็นเวอร์ชันละครโทรทัศน์หรือภาพยนตร์เต็มรูปแบบที่อ้างอิงตรงจากหนังสือเล่มนั้นในปี 2538 หรือภายหลังจนเป็นที่รู้จักในวงกว้าง ความเป็นไปได้เช่นเดียวกับนิยายหลายเล่มในยุคนั้นคือผลงานหลายเรื่องถูกตีพิมพ์ซ้ำ ถูกอ่านในรายการวิทยุ หรือมีการนำไปดัดแปลงในรูปแบบเล็กๆ เช่นละครเวทีชุมชน แต่การจะกลายเป็นละครโทรทัศน์หรือภาพยนตร์จริงจังต้องอาศัยปัจจัยทั้งสิทธิ์การดัดแปลง ความนิยมของสำนักพิมพ์ และตลาด ณ ขณะนั้น ซึ่งงานบางชิ้นแม้จะมีคุณค่าทางวรรณกรรมสูง แต่ก็ไม่สะท้อนความต้องการของผู้สร้างในช่วงเวลานั้นได้เสมอไป เมื่อนึกเปรียบเทียบกับกรณีที่หนังสือได้โอกาสถูกนำไปสร้างจนโด่งดัง เช่นกรณีของ 'บุพเพสันนิวาส' ที่กลับมามีชีวิตใหม่บนจอ ฉันจึงมองว่าเหตุผลที่บางเล่มไม่ได้ถูกนำไปสร้างส่วนใหญ่เป็นเรื่องของจังหวะ เวลา และการตัดสินใจเชิงพาณิชย์มากกว่าคุณภาพเพียงอย่างเดียว ฉันยังชอบเก็บเล่มเก่าพวกนี้ไว้ในชั้นหนังสือ เพราะบางครั้งการไม่ถูกสร้างบนจอก็ทำให้องค์ประกอบดั้งเดิมของงานยังคงความบริสุทธิ์และให้จินตนาการเป็นของผู้อ่านเอง

มีเวอร์ชันฟิล์มที่โดดเด่นหนึ่งเรื่องเลย: 'The Call of Cthulhu' (2005) ผลงานของกลุ่ม H.P. Lovecraft Historical Society ที่ตั้งใจทำออกมาเป็นสไตล์หนังเงียบยุค 1920s ให้บรรยากาศตรงกับต้นฉบับอย่างมาก เราเห็นว่างานชิ้นนี้เป็นตัวอย่างที่ดีของการแปลงงานวรรณกรรมสยองขวัญยุคก่อนสู่ภาพยนตร์ โดยไม่ได้ใส่เทคนิคสมัยใหม่เพื่อกลบจุดอ่อน แต่เลือกใช้ภาพขาวดำ อินเตอร์ไทเทิล และจังหวะการเล่าเรื่องที่ชวนให้รู้สึกเหมือนได้ดูหนังคลาสสิก ผลลัพธ์คือความขลังของตำนาน R'lyeh, พล็อตที่เน้นการสืบค้น, และฉากของลัทธิที่ยังคงหวาดหวั่น แม้งบจะจำกัด แต่วิธีการถ่ายและการตัดต่อทำให้ฉากสำคัญอย่างการค้นพบหลักฐานและพบกับภาพลวงตาของคธูลูน่าจดจำ ในฐานะแฟนงานของเลิฟคราฟต์ เราชอบที่ทีมผู้สร้างเคารพโทนและโครงเรื่องมากกว่าอยากดัดแปลงให้เป็นบล็อกบัสเตอร์ ฉากท้ายเรื่องที่ชวนให้รู้สึกถึงความเลวร้ายที่ไม่อาจจะสื่อสารได้ด้วยคำพูด ถูกถ่ายทอดออกมาอย่างเงียบๆ แต่หนักแน่น งานนี้ถ้าต้องแนะนำเวอร์ชันภาพยนตร์ที่ใกล้เคียงต้นฉบับที่สุดสำหรับผู้ที่อยากสัมผัส 'เสียงเพรียกจากคธูลู' ในรูปแบบภาพ เคยดูแล้วรู้สึกว่าเป็นการทดลองที่ได้ผล และยังคงติดตาทีเดียว

ในความคิดของผม เรื่อง 'นวลนาง' ปี 2538 ยังไม่เคยถูกนำมาทำเป็นละครโทรทัศน์หรือภาพยนตร์เชิงพาณิชย์ที่เป็นที่รู้จักในวงกว้าง ผมอ่านเล่มนั้นเมื่อนานมาแล้วและตามข่าววงการบันเทิงไทยมาตลอด ดังนั้นประเมินจากที่เห็นคือไม่มีเวอร์ชันทางหน้าจอที่ได้รับการโปรโมตอย่างเป็นทางการเหมือนกับนิยายคลาสสิกบางเล่ม ถ้ามองย้อนเทรนด์ หนังกระแสหลักมักเลือกนิยายที่มีโครงเรื่องฮึกเหิม หรือละครพีเรียดที่มีฐานแฟนแน่น จึงไม่แปลกถ้าเล่มที่เน้นความละเอียดอ่อนหรือบรรยากาศเฉพาะกลุ่มจะไม่ได้ถูกหยิบขึ้นมาทันที ผมคิดว่าปัจจัยอย่างเรื่องสิทธิ์ผู้เขียน ความต้องการของผู้ผลิต และความสามารถในการปรับโครงเรื่องให้เข้ากับสื่อน่าจะเป็นเหตุผลหลักด้วย แต่ในโลกยุคออนไลน์ การตีความจากแฟน ๆ หรือการนำเสนอในรูปแบบละครสั้น/แพลตฟอร์มอิสระเป็นไปได้เสมอ หากวันหนึ่งมีโปรดิวเซอร์ที่เห็นคุณค่าในโทนของเรื่องและจัดการสิทธิ์ได้ดี งานชิ้นนั้นอาจถูกนำขึ้นจอได้ และผมก็อยากเห็นการแปลความที่รักษาเอกลักษณ์ของต้นฉบับไว้โดยไม่เปลี่ยนแก่นเรื่องจนหลุดความหมาย