มีม Yatta ในวัฒนธรรมป็อปหมายถึงอะไรและมาจากไหน?

พอพูดถึง 'ซิกม่า' ในวงการมีมแล้ว มันรู้สึกเหมือนดูการ์ตูนฮีโร่เวอร์ชันอินเทอร์เน็ตที่ถูกรีบูตใหม่โดยคนทำมีม ฉันเห็นการใช้คำว่า 'ซิกม่า' เริ่มแพร่จากชุมชนผู้ชายออนไลน์ ไม่ใช่คำศัพท์ทางวิชาการ แต่เกิดจากการจัดหมวดแบบล้อเล่นของคนบน Reddit, 4chan และช่องยูทูบที่ชอบแบ่งคนออกเป็น 'อัลฟ่า' กับ 'เบต้า' แล้วมีคนเสนอว่ามีประเภทที่อยู่นอกกรอบ คือคนที่ไม่ต้องการตำแหน่งผู้นำแต่ยังมีเสน่ห์และความสามารถแบบเงียบ ๆ โดยภาพลักษณ์ของซิกม่ามักเป็นคนโดดเดียว สุขุม และไม่สนโลก จนเกิดมุก 'sigma grindset' ที่เอาความเป็นสันโดษมาผสมกับคำพังเพยทางความสำเร็จ ทำให้มีมถูกขยายไปในหลายทิศทาง ทั้งเชิงตลกและเชิงขายของ ในมุมมองของฉัน มันเป็นการเอารูปแบบฮีโร่คลาสสิกมาปรับให้เข้ายุคดิจิทัล: คนที่ทำงานคนเดียวแบบ 'คนเงียบแต่โหด' คล้าย ๆ กับภาพตัวละครในภาพยนตร์อย่าง 'John Wick' ที่มีฉากเงียบ ๆ แต่ทรงพลัง แม้ต้นกำเนิดคำว่า 'ซิกม่า' จะไม่ได้มาจากสำนักวิชาการ แต่ธรรมชาติของอินเทอร์เน็ตคือการกลืนคำพูดแล้วล้อเลียนจนกลายเป็นมีม ฉันชอบว่าพลังของมีมคือทำให้แนวคิดที่ซับซ้อนเป็นสิ่งที่ใคร ๆ ก็พูดเล่นได้ แต่ก็ห้ามมองข้ามด้านมืดที่มันถูกเอาไปใช้เพื่อเสริมอัตลักษณ์ทางเพศหรือขายภาพลักษณ์แบบเป็นผลิตภัณฑ์ ฉันมักจะหัวเราะเมื่อเห็นสินค้าที่อวดว่า 'เป็นซิกม่า' เพราะมันย้อนแย้งเองระหว่างแนวคิดของการไม่ต้องการเป็นผู้นำกับการต้องการฉลากเพื่อยืนยันตัวตน สุดท้ายแล้ว 'ซิกม่า' ในวัฒนธรรมป๊อปคือมุกที่คนเอามาเล่นกับตัวละครที่ชอบอยู่คนเดียวและมีเสน่ห์แบบเงียบ ๆ — เป็นเครื่องมือสื่อสารมากกว่าจะเป็นนิยามตายตัว และนั่นแหละคือความสนุกแบบสมัยใหม่ที่ฉันยังติดตามอยู่เสมอ

เพลง 'yatta' สร้างความฮือฮาแบบที่ยากจะลืมได้ในยุคอินเทอร์เน็ตเริ่มบูม เพราะมันไม่ใช่แค่เพลงป็อปธรรมดา แต่เป็นมุกตลกที่ห่อด้วยทำนองติดหูและมิวสิกวิดีโอชวนอึ้ง เพลงนี้มาจากประเทศญี่ปุ่น ร้องโดยกลุ่มตลกที่เรียกตัวเองว่า 'Happa-tai' (葉っぱ隊) และปล่อยออกมาในช่วงต้นทศวรรษ 2000 โดยเจตนาเป็นเพลงล้อเลียนแนวบอยแบนด์และป๊อปที่มักจะจริงจังเกินไป มิวสิกวิดีโอของพวกเขาน่าจดจำเพราะสมาชิกใส่ใบไม้ปิดส่วนสำคัญของร่างกายและเต้นอย่างมั่นใจ ซึ่งสร้างความขบขันจนกลายเป็นไวรัลนอกประเทศญี่ปุ่นได้ง่ายมาก คำว่า 'yatta' ในภาษาญี่ปุ่นเป็นคำอุทานที่แปลได้ประมาณว่า 'ทำได้แล้ว!' หรือ 'เย้!' ใช้เมื่อมีความดีใจหรือสำเร็จบางอย่าง เพลงใช้คำนี้ซ้ำ ๆ เพื่อส่งพลังบวกและความขบขันมากกว่าจะหมายถึงเหตุการณ์จริงจัง ผมรู้สึกว่าความสำเร็จของเพลงไม่ได้มาจากคุณภาพดนตรีเพียงอย่างเดียว แต่เป็นคอนทราสต์ระหว่างเสียงร้องสดใสกับภาพลักษณ์ตลกที่ทำให้คนจับใจและแชร์ต่อกันอย่างรวดเร็ว

ยังหัวเราะไม่หยุดเมื่อคิดถึงความปังของเพลง 'Yatta' และความรู้สึกที่มันปลุกขึ้นมาว่าความบ้าแบบสดๆ ก็เป็นศิลปะได้จริงๆ เพลงนี้ถูกนำแสดงโดยกลุ่มตลกชื่อว่า Happa-tai (葉っぱ隊) แต่องค์ประกอบดนตรีหลักๆ ถูกวางโดยนักแต่งเพลงชาวญี่ปุ่น Hideaki Takatori ซึ่งจับทำนองป็อปกรูฟสนุกสนาน ใส่คอรัสกว้างๆ กับฮุคที่ติดหูไว้เป็นอาวุธหลัก การเรียบเรียงเน้นสเต็ปจังหวะง่ายๆ คลิกมือ กลองไฟฟ้า และซาวด์บราสส์ที่ทำให้มันฟังเหมือนเพลงให้กำลังใจที่ยิ่งใหญ่แบบคอร์รัปต์ แรงบันดาลใจของคนทำเพลงมาจากการตั้งใจล้อเลียนสูตรสำเร็จของเพลงเชียร์และเพลงป็อปที่ให้กำลังใจ: ทุกอย่างถูกขยายให้เกินจริง เพื่อให้เกิดมุกตลก ทั้งการแต่งกายด้วยใบไม้และท่าทางโอเวอร์แอ็กท์คือการเหน็บแนมวัฒนธรรมความเป็นบวกแบบสุดโต่งของสังคมญี่ปุ่นในยุคหนึ่ง เพลงจึงทำหน้าที่สองชั้น ทั้งเป็นเพลงฮึกเหิมที่ฟังง่ายและเป็นพชพร้อมมุกเสียดสีในเวลาเดียวกัน ผมยังคิดว่าความสำเร็จของ 'Yatta' มาจากการบาลานซ์ระหว่างทักษะทางดนตรีกับการแสดงตลก: ทำนองติดหูพอให้คนฮัมได้ แต่การนำเสนอแบบตลกสุดขั้วก็ทำให้มันกลายเป็นไวรัลก่อนยุคโซเชียลมีเดียจริงๆ นี่แหละเสน่ห์ของมัน — ฟังแล้วยิ้ม แต่รู้ว่ามันตั้งใจจะให้เรายิ้มแบบไหน

ไม้กางเขนกลับหัวในวัฒนธรรมป๊อปถูกใช้เป็นสัญลักษณ์ที่ชวนให้ตีความได้หลายแบบ ตัวฉันเองเจอสัญลักษณ์นี้ครั้งแรกในซีรีส์ 'Supernatural' ที่มันแทนความหมายของปีศาจหรือพลังมืด แต่จริงๆ แล้วมันมีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่าที่คิด ในบางบริบท ไม้กางเขนกลับหัวอาจสื่อถึงการต่อต้านศาสนาหรือระบบความเชื่อดั้งเดิม แฟนเพลงเมทัลหลายคนคุ้นเคยกับสัญลักษณ์นี้ที่มักปรากฏในอัลบั้มเพลง แสดงถึงการท้าทายกรอบเดิมๆ แต่ในทางกลับกัน บางวัฒนธรรมก็มองว่าเป็นการแสดงความเคารพต่อนักบุญปีเตอร์ที่ถูกตรึงกางเขนในท่าคว่ำ

มีหลายทฤษฎีว่ามอมในวัฒนธรรมไทยเริ่มต้นจากไหน แต่สิ่งที่สังเกตได้ชัดคือความนิยมที่เพิ่มขึ้นเมื่อวัฒนธรรมญี่ปุ่นเริ่มเข้ามามีอิทธิพลในบ้านเรา ตอนเด็กๆ จำได้ว่าการ์ตูนเรื่อง 'โคนัน' หรือ 'โดราเอมอน' ก็มีตัวละครสัตว์ประหลาดที่ดูคล้ายมอม แต่วัฒนธรรมไทยก็รับเอามาปรับใช้จนมีเอกลักษณ์เอง สิ่งที่น่าสนใจคือมอมไทยมักจะผสมผสานความน่ากลัวกับความน่ารักเข้าด้วยกัน ไม่เหมือนญี่ปุ่นที่อาจเน้นความน่ารักเป็นหลัก หรือฝรั่งที่ออกแนวสยองขวัญมากกว่า ตัวอย่างเช่น 'ตุ๊กแกผี' จากเรื่อง 'แฟนฉัน' ก็เป็นมอมแบบไทยๆ ที่ทั้งขบขันและน่าขนลุกในเวลาเดียวกัน

ภาพกระต่ายขาเดียวในจินตนาการมักจะทำให้ฉันคิดถึงทั้งความเปราะบางและความไม่ยอมแพ้พร้อมกัน ฉากหนึ่งที่ยังติดตาคือภาพความเป็นอิสระของกระต่ายใน 'Watership Down' ซึ่งแม้เค้าจะไม่ได้มีแค่ขาข้างเดียว แต่ธีมของการบาดเจ็บและการสู้ต่อมีความคล้ายคลึงกันมาก เมื่อลองเอาแนวคิดนั้นมาวางกับตัวละครกระต่ายที่ถูกทำให้บกพร่อง ความหมายจะเปิดทางไปยังหัวข้อที่ลึกขึ้น เช่น การอยู่รอดหลังความเสียหาย และความโดดเดี่ยวของผู้ที่ถูกมองว่าแตกต่างจากฝูง มุมมองเชิงสัญลักษณ์ยังสามารถพลิกจากความอ่อนแอไปสู่ความเป็นสัญลักษณ์ของการเสียสละได้ด้วย ในฉากเทพนิยายหรือเรื่องที่พูดถึงการต่อสู้เพื่อชุมชน กระต่ายขาเดียวอาจถูกยกระดับเป็นตัวแทนของคนที่เจ็บตัวแทนผู้อื่น ความหมายแบบนี้ทำให้ฉากเล็กๆ กลายเป็นคำวิจารณ์ทางสังคมหรือบทพูดทางการเมืองได้อย่างรวดเร็ว ฉะนั้นเมื่อเห็นภาพกระต่ายขาเดียว ฉันมักจะตั้งคำถามกลับว่า มันถูกวางไว้เพื่อกระตุ้นความสงสาร สร้างการยกย่องผู้เสียสละ หรือท้าให้ตั้งคำถามกับความเท่าเทียมกันในสังคม ท้ายที่สุดแล้วฉันคิดว่าพลังของสัญลักษณ์แบบนี้อยู่ที่ความไม่ลงตัว มันทำให้คนดูต้องขบคิดและเติมความหมายต่อ เติมประสบการณ์ส่วนตัวเข้าไป แล้วก็กลายเป็นภาพที่ติดใจยาวนานกว่าภาพลักษณ์ปกติของกระต่ายซะอีก

เลข 7 ในวัฒนธรรมป็อปไทยมีชั้นความหมายที่ซ้อนกันและมาจากแหล่งต่าง ๆ ผมเห็นว่ามันไม่ได้เกิดจากแหล่งเดียว แต่เป็นการผสมผสานระหว่างคติความเชื่อดั้งเดิมกับอิทธิพลสากล ทำให้เลขนี้ถูกใช้ทั้งในแง่โชคดี ความศักดิ์สิทธิ์ และความลึกลับ เริ่มจากมิติทางศาสนาและตำนาน พุทธศาสนามีแนวคิดเกี่ยวกับชุดจำนวนเจ็ดหลายอย่าง เช่นองค์ประกอบทางจิตบางอย่างที่ถูกสอนเป็นชุดเจ็ด ซึ่งช่วยให้คนไทยเชื่อมโยงเลขนี้กับความครบถ้วนทางจิตใจ ต่อมาวัฒนธรรมอินเดีย–ฮินดูที่เข้ามามีอิทธิพลก็มีเรื่องเจ็ดชั้นสวรรค์ เจ็ดฤาษี ฯลฯ ทำให้ภาพรวมของเลขเจ็ดดูมีความศักดิ์สิทธิ์ อีกมุมหนึ่งอิทธิพลจากตะวันตกและยุคสื่อสากลก็เข้ามาผสมอย่างหนัก โชคลาภในการพนันหรือสล็อตที่ชอบใช้เลข 7 ทำให้ความหมายเชิงบวกเรื่องโชคเข้มข้นขึ้น และภาพจากภาพยนตร์หรือสัญลักษณ์สากลบางเรื่อง เช่นภาพยนตร์ 'Se7en' ก็ช่วยเติมมิติความลึกลับให้กับเลขนี้ สุดท้าย เมื่อเลข 7 ถูกจับไปใช้ในโฆษณา สินค้า และแฟชั่น มันเลยกลายเป็นสัญลักษณ์ที่ถูกหยิบมาใช้ทั้งในเชิงความหมายและการตลาด ซึ่งผมคิดว่านี่แหละคือเหตุผลที่เลข 7 ยังคงเด่นในป็อปคัลเจอร์บ้านเรา

เวลาพูดถึงคำว่า ประกร ผมมักจะนึกถึงบรรยากาศโรงเรียนยุคปลาย 90s ถึงต้น 2000s มากกว่าจะเป็นคำศัพท์เชิงเทคนิคแทนคำอธิบายเชิงสังคม ผมโตมาในยุคที่การ์ตูนอย่าง 'Pokémon' ครองตลาดทีวีและของสะสมวางเรียงบนชั้นหนังสือ เด็ก ๆ ในห้องเรียนชอบตั้งชื่อกลุ่มหรือเล่นมุกเฉพาะกันเอง แล้วคำว่า ประกร มักถูกใช้เป็นคำล้อหรือคำเรียกกลุ่มเพื่อนที่มีไอเดียเป็นของตัวเอง—ไม่ทางการ แต่มีความเป็นชุมชนแบบเด็ก ๆ ที่ชอบแลกเปลี่ยนความหมายกันจนมันยืดขยายออกนอกห้องเรียนได้ มุมมองส่วนตัว ผมเห็นคำนี้สะท้อนทั้งความเป็นชาตินิยมแบบกึ่งตลกและการดัดแปลงจากคำต่างประเทศให้มีเอกลักษณ์ท้องถิ่น มันไม่ใช่คำทางการ แต่เป็นเครื่องหมายของยุคที่วัฒนธรรมป็อปถูกกลืนให้กลายเป็นภาษาพูดประจำวัน ซึ่งบ่งบอกถึงการเติบโตของตลาดบันเทิงเด็ก-วัยรุ่นในบ้านเราในยุคนั้น

เวลามองแมวในการ์ตูน มันไม่ได้เป็นแค่สัตว์น่ารักที่วิ่งเล่นไปมาเท่านั้น แต่กลายเป็นสัญลักษณ์ที่ฉันใช้ตีความวัฒนธรรมร่วมสมัยได้ไม่รู้จบ ในมุมมองของคนที่เติบโตมากับการ์ตูนยุคคลาสสิก แมวมักทำหน้าที่เป็นตัวแทนของความเป็นอิสระและไหวพริบ 'Felix the Cat' ในยุคแรก ๆ แสดงให้เห็นว่าตัวละครแมวสามารถเป็นทั้งตัวตลกและสัญลักษณ์แห่งการปรับตัวต่อโลกสมัยใหม่ได้ ขณะเดียวกันรอยยิ้มลึกลับของตัวละครอย่าง 'Cheshire Cat' จาก 'Alice in Wonderland' กลายเป็นภาพแทนของความลึกลับและการท้าทายตรรกะ — แมวในการ์ตูนจึงมักถูกใช้เป็นช่องทางให้เรื่องเล่าแทรกซึมแนวคิดที่ซับซ้อนโดยไม่ต้องพูดตรง ๆ อีกชั้นหนึ่งที่ฉันมักสนใจคือการเชื่อมโยงกับความเชื่อพื้นบ้านและวัฒนธรรมท้องถิ่น ในญี่ปุ่นสัญลักษณ์อย่าง 'Maneki-neko' ถูกดึงมาใช้ในภาพลักษณ์การ์ตูนเพื่อสื่อถึงโชคลาภหรือแรงดึงดูดทางการค้า และตัวละครแมวในซีรีส์อย่าง 'Sailor Moon' ก็ไม่ได้เป็นแค่สัตว์เลี้ยง แต่เป็นผู้ให้คำปรึกษาที่มีมิติ ทำให้ฉันเห็นว่าแมวในสื่อสามารถเป็นทั้งไอคอนเชิงพาณิชย์และองค์ประกอบเชิงตำนานได้พร้อมกัน ความสามารถของแมวที่จะยืนอยู่ระหว่างความเป็นมนุษย์และสิ่งลึกลับทำให้มันเหมาะกับบทบาทที่หลากหลาย ทั้งเพื่อนคู่คิด ตัวร้าย หรือเครื่องหมายของความเปลี่ยนแปลง ท้ายที่สุด ฉันมองว่าแมวในการ์ตูนเป็นกระจกสะท้อนพฤติกรรมมนุษย์ — คนแต่งเรื่องฉายความละโมบ ความขี้เล่น หรือความเป็นอื่นลงไปในตัวแมว ทำให้ผู้ชมรู้สึกเชื่อมโยงทันที แม้แต่ความนิ่งเฉยของมันยังทำให้เกิดความสงสัยและเสน่ห์ในเวลาเดียวกัน ฉันชอบเวลาที่ตัวละครแมวให้พื้นที่ว่างให้จินตนาการ เพราะนั่นคือเหตุผลที่พวกมันยังคงถูกใช้ซ้ำแล้วซ้ำเล่าในป๊อปคัลเจอร์: เป็นทั้งตัวเล่าเรื่องและวัตถุให้คนโปรเจ็กต์ความหมายของตัวเองเอาไว้