สตาร์ เทรค สงครามพิฆาตจักรวาล แฟนใหม่ควรเริ่มดูจากภาคไหน?

แฟนรุ่นเก๋าที่ชอบเล่าเรื่องให้เพื่อนฟังจะบอกว่าวิธีที่ผมชอบที่สุดคือดูตามลำดับเหตุการณ์ในจักรวาล (in-universe) เพราะมันให้ความต่อเนื่องของตัวละครและพัฒนาการเทคโนโลยีอย่างชัดเจน ผมมักเริ่มด้วย 'Enterprise' เพื่อเห็นรากของสหพันธ์และความคิดริเริ่มก่อนยุคของกัปตันเคิร์ก จากนั้นขยับไปยังช่วงของกัปตันเคิร์กด้วย 'The Original Series' และตามด้วยภาพยนตร์ต้นฉบับทั้งหลายเพื่อรับรู้ความเปลี่ยนแปลงของคอนเซ็ปต์และโทนเรื่องในยุคสมัยเดียวกัน ข้ามมาที่ยุคของสหพันธ์ที่ก้าวหน้าในด้านการเมืองและปรัชญาโดยเริ่มจาก 'The Next Generation' ซึ่งเป็นประตูสำคัญเข้าใจว่าจักรวาลขยายตัวอย่างไร ต่อจากนั้นผมจะแนะนำให้ดู 'Deep Space Nine' ก่อนหรือพร้อมกับ 'The Next Generation' เพราะเนื้อหา DS9 ดึงลึกเรื่องสงคราม การเมือง และผลกระทบระยะยาวของการตัดสินใจ จบบทของยุค TNG-DS9 ด้วย 'Voyager' ที่สำรวจมุมมองของการเอาตัวรอดและจิตวิญญาณนักสำรวจ สุดท้ายขยับไปดู 'Discovery' และ 'Picard' เพื่อเห็นทิศทางการเล่าเรื่องแบบใหม่และผลลัพธ์ของการตัดสินใจในระดับจักรวาล วิธีนี้ต้องการความอดทน แต่ถ้าต้องการความต่อเนื่องทางอารมณ์และพัฒนาการของโลกยุคต่อยุค นี่แหละคุ้มค่า ส่วนใครอยากแยกดูเวอร์ชันสายหลักกับสายแยก (เช่นเฟรนไชส์ที่หลุดออกเป็นไทม์ไลน์อื่น) แนะนำให้เก็บพวกภาพยนตร์ที่เป็น Timeline แยกไว้ทีหลัง เพราะจะได้ซึมซับบริบทก่อนจะถูกท้าทายด้วยเวอร์ชันที่เริ่มต้นใหม่และตีความตัวละครแตกต่างกันโดยสิ้นเชิง

เริ่มต้นด้วยความคลาสสิกก่อนก็ดีนะ — ถ้าจะเข้าไปสัมผัสแก่นแท้ของจักรวาล 'Star Trek' ผมมักจะแนะนำให้เริ่มจาก 'Star Trek: The Original Series' ก่อน เพราะมันเป็นจุดกำเนิดของไอเดียหลักทั้งหลาย: การสำรวจ ความเป็นมนุษย์ และการเผชิญหน้ากับสิ่งที่ไม่รู้จัก ตัวละครอย่างเคิร์กกับสป็อกให้รสชาติดราม่าและปรัชญาที่ชัดเจน และหลายตอนสั้น ๆ ของซีรีส์นี้มีโครงเรื่องที่จบในตอนเดียวซึ่งช่วยให้เข้าใจธีมได้เร็วโดยไม่ต้องติดตามโค้งยาวของพล็อต บรรยากาศของยุค 60s อาจดูเก่าตาเอาเรื่อง แต่สำหรับผมเสน่ห์อยู่ที่การเล่าเรื่องตรงไปตรงมาและมุมมองทางสังคมที่ยังคมอยู่หลายตอน อย่างเช่นตอนที่ตั้งคำถามเรื่องสงคราม เชื้อชาติ หรือจริยธรรมของเทคโนโลยี ดูแล้วจะเข้าใจว่าทำไมซีรีส์นี้ถึงกลายเป็นแม่แบบของแฟรนไชส์ทั้งหมด อีกข้อดีคือถ้าชอบคาแรกเตอร์และธีมจากที่นี่ จะทำให้การขยับไปดูผลงานยุคหลัง ๆ สบายขึ้น เพราะจะเห็นรากที่ถูกต่อยอดมา ท้ายที่สุด ผมคิดว่าการเริ่มต้นด้วย 'Star Trek: The Original Series' ให้ทั้งความรู้สึกของต้นฉบับและกรอบความคิดที่ช่วยให้ดูผลงานอื่น ๆ ได้ลึกขึ้น แม้ภาพจะเก่าไปบ้าง แต่ความคิดในหลายตอนยังคมอยู่และให้มุมมองที่ทำให้การเดินทางในจักรวาลนี้มีน้ำหนักขึ้น

เริ่มต้นด้วย 'Star Trek: The Original Series' จะทำให้เข้าใจจิตวิญญาณดั้งเดิมของแฟรนไชส์ได้ชัดเจนและรู้ว่าทำไมเรื่องนี้ถึงค่อย ๆ กลายเป็นตำนาน ซีรีส์ต้นฉบับมีทั้งความเท่แบบวินเทจ บทสนทนาที่คม และไอเดียวิทยาศาสตร์ที่ท้าทาย สองสามตอนแรก ๆ อาจรู้สึกว่าเก่าและเว่อร์ แต่เมื่อตัดเข้าไปที่ตอนอย่าง 'The City on the Edge of Forever' หรือ 'Balance of Terror' จะเห็นทันทีว่ามันมีการตั้งคำถามเกี่ยวกับศีลธรรม ความเป็นมนุษย์ และการนำเสนอคาแรกเตอร์แบบคลาสสิกของกัปตัน เคิร์ก สป็อค และแม็กคอย ฉันชอบวิธีที่การดูซีรีส์นี้ให้พื้นฐานเรื่องราวและโทนของจักรวาลสตาร์เทรค ทำให้เวลาไปดูหนังภาคหลัง ๆ หรือซีรีส์ต่อ ๆ มา เราจะเข้าใจที่มาของแนวคิดต่าง ๆ มากขึ้น แม้ว่าจะอยากแนะนำให้ข้ามตอนฟิลเลอร์บางตอน แต่การดูฤดูกาลแรกเต็ม ๆ เป็นประสบการณ์ที่คุ้มค่าและทำให้รักแฟรนไชส์นี้ได้ง่ายขึ้น

บอกตามตรง การสังเกตไข่อีสเตอร์ใน 'Star Trek' มันเหมือนการเล่นเกมค้นหาขุมทรัพย์สำหรับคนที่ชอบรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ในฉากหนึ่ง ๆ ฉากที่ต้องชี้ให้ดูเลยคือ 'Trials and Tribble-ations' ของ 'Star Trek: Deep Space Nine' — ทีมงานเอาฟุตเทจจากซีรีส์ต้นฉบับมาตัดต่อให้ลูกเรือของ DS9 โผล่เข้าไปอยู่ในโลกของซีรีส์ดั้งเดิมได้อย่างเนียนมาก แบบนี้คือไข่อีสเตอร์เชิงเทคนิคที่คนดูสายตาดีจะกรี๊ด เพราะมีการใส่ป้ายชื่อ ข้อมูลเรจิสทรีของยาน และรีแอคชั่นของตัวประกอบที่เชื่อมโยงกันจากสองยุค สังเกตป้ายชื่อบนผนัง พื้นหลังของสะพาน และรายละเอียดชุดที่ถูกยำรวมกันเป็นฉากเดียว อีกอย่างที่ผมชอบสังเกตคือสัญญะเล็ก ๆ อย่างหมายเลขเรจิสทรีของยาน (NCC-1701 ที่กลายเป็นไอคอน), การเรียงสีชุดช่าง (redshirts) ที่กลายเป็นมุกในแฟนคอมมูนิตี้ หรือการแอบใส่ชื่อคนจริงลงในเพลตหรือเอกสารฉาก — มันไม่ได้เปลี่ยนพล็อต แต่ทำให้โลกของ 'Star Trek' รู้สึกมีชั้นเชิงและเต็มไปด้วยการเชื่อมโยงข้ามยุค ถ้าจะดูแบบจริงจัง ให้เล่นซ้ำฉากสะพาน ยานผ่านหน้ากล้อง และฉากที่มีป้ายหรือแผงข้อมูล เพราะทีมงานมักซ่อนข้อความหรือหมายเลขที่เป็นของขวัญให้แฟน ๆ มาเดาสนุก ๆ

บอกตรงๆว่าผมมองว่าตัวละครที่เป็นสะพานเชื่อมมักจะไม่ใช่ฮีโร่อย่างเดียว แต่เป็นคนที่ปรากฏข้ามยุค ข้ามซีรีส์ แล้วทำให้โทนเรื่องและธีมต่อเนื่องกันได้ ในกรณีของ 'Star Trek' ผมชอบยกตัวอย่างอย่าง 'Spock' เพราะไม่ว่าจะเป็นซีรีส์ต้นฉบับ หนังยุคต้น หรือการกลับมาในตอนรับเชิญของซีรีส์อื่น ๆ เขาช่วยเชื่อมภาพของสหพันธ์ดาราศาสตร์กับความขัดแย้งทางอุดมคติได้อย่างเรียบง่าย อีกคนที่ทำหน้าที่คล้ายๆ กันคือ 'Worf' — จากฐานะลูกเรือใน 'TNG' จนกลายมาเป็นคีย์ของเรื่องราวการเมืองเคลิงอนใน 'DS9' ทำให้ผู้ชมเห็นมุมมองของเผ่าพันธุ์ที่หลากหลายมากขึ้น ส่วน 'Q' ก็เป็นตัวเชื่อมธีมปรัชญาและบททดสอบของตัวเอกในหลายซีรีส์ เขาไม่ได้เชื่อมแค่พล็อต แต่เชื่อมแนวคิดด้วย พอไปที่ 'สงครามพิฆาตจักรวาล' ผมมองว่า 'Susumu Kodai' เป็นแกนนำที่ทำให้ทุกภาครู้สึกเป็นเส้นเดียวกัน—เขาเติบโตแบบที่ติดตามได้ในหลายฉบับ รวมถึงศัตรูที่กลายเป็นคู่แข่งซับซ้อนอย่าง 'Dessler' ที่ปรากฏทั้งในต้นฉบับและภาคต่อ ทำให้ความขัดแย้งระหว่างมนุษย์กับกามิรัสมีมิติขึ้น อีกองค์ประกอบที่เป็นตัวเชื่อมสำคัญคือเรือ 'Yamato' เอง มันเป็นทั้งสัญลักษณ์และพื้นที่ที่ตัวละครต่างยุคต่างคนมาประสานกันได้ ผมชอบความรู้สึกได้เห็นเส้นเรื่องต่อเนื่องทั้งในฉบับเก่าและรีเมค แบบที่ยังคงภูมิหลังเดิมแต่ให้มุมมองใหม่ๆ

ความคิดแรกที่ผุดขึ้นคือ ถ้าอยากเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างตัวละครในเชตรีบูตแบบเต็มๆ การดู 'สตาร์ เทรค' ฉบับออกฉายปี 2009 ก่อนจะช่วยได้มาก ฉันเคยเริ่มดูแฟรนไชส์นี้แบบกระโดดข้ามไปดู 'สตาร์ เทรค ทะยานสู่ห้วงมืด' เลย แล้วก็รู้สึกเหมือนข้ามบทสนทนาบางส่วนไป—ความตึงเครียดระหว่างเคิร์กกับสป็อก รวมถึงพื้นฐานของการตั้งความสัมพันธ์ในยานเอนเตอร์ไพรส์ ถูกปูไว้ในหนังก่อนหน้า ดังนั้นเมื่อดู 'ทะยานสู่ห้วงมืด' แบบคนที่รู้จักที่มาที่ไปแล้ว หลายฉากจะหนักแน่นและมีน้ำหนักมากขึ้น ทั้งการตัดสินใจและจังหวะช็อตสำคัญๆ แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าดูเดี่ยวๆ แล้วจะไม่สนุก หนังยังมีจุดที่ดูได้เป็นหนังกดดันและแอ็กชันเพียวๆ แต่ถาอยากสัมผัสอารมณ์ครบทุกชั้นแบบที่ทีมงานตั้งใจ ปูพื้นด้วย 'สตาร์ เทรค' (2009) ก่อนจะทำให้การดูภาคต่อมีความหมายกว่าแค่ไล่ฉากระเบิด — นี่คือความเห็นจากคนที่ชอบเห็นพัฒนาการตัวละครและชอบเชื่อมจุดต่างๆ เข้าด้วยกัน

แนะนำเลยว่าถ้าตั้งใจจะเข้าใจปมของตัวละครแบบลึก ๆ ควรดู 'สตาร์เทรค 3' หลังจากดูภาคก่อนที่มีเหตุการณ์ใหญ่ของสป็อกแล้ว ฉันเป็นแฟนยุคเก่าที่โตมากับหนังซีรีส์นี้ ไทม์ไลน์ของภาคสองกับภาคสามเชื่อมต่อกันแน่นมาก — เหตุการณ์ในภาคก่อนเป็นตัวขับเคลื่อนจิตใจและแรงจูงใจของตัวละครในภาคนี้ ถ้าข้ามไปดูภาคสามก่อน โดยไม่รู้จักพื้นฐานของเหตุการณ์ก่อนหน้า ความหมายทางอารมณ์หลายอย่างจะหายไปและฉากที่ตั้งใจให้คนดูรู้สึกสะเทือนใจจะไม่สะเทือนเท่าที่ควร อีกเหตุผลที่ฉันอยากให้ดูตามลำดับคือโทนและการพัฒนาความสัมพันธ์ของลูกเรือ เหตุการณ์หลายอย่างเป็นการต่อเนื่องทั้งความขัดแย้งและการคืนดี การดูตามลำดับยังช่วยให้เห็นการเติบโตของเคิร์กและการตัดสินใจของเขาในบริบทที่ชัดเจนขึ้น นั่นทำให้ฉากสำคัญในภาคสามมีน้ำหนักขึ้นมาก ถ้าอยากได้คำแนะนำแบบตรงไปตรงมา: ดูภาคก่อนแล้วค่อยดู 'สตาร์เทรค 3' — จะได้ทั้งความเข้าใจและอรรถรสของเรื่องอย่างเต็มที่

นับว่า 'สตาร์เทรค 4' เป็นบทสรุปด้านอารมณ์ที่พาเรื่องราวจากความมืดของการสูญเสียไปสู่โทนที่อบอุ่นและชวนยิ้มได้อย่างแปลกประหลาด เราเห็นว่ามันอยู่ในไทม์ไลน์หลังเหตุการณ์สำคัญของรุ่นเดิมโดยตรง — แนวเรื่องของภาคนี้ต่อเนื่องจากสิ่งที่เกิดขึ้นใน 'สตาร์เทรค 2' และการตามหาตัวละครที่สำคัญใน 'สตาร์เทรค 3' ซึ่งทั้งสองภาคนั้นเชื่อมโยงกันเป็นสามภาคที่ควรดูติดกันถ้าต้องการเข้าใจแรงจูงใจและผลลัพธ์ของตัวละครหลัก การเดินทางย้อนเวลาไปยังโลกยุคปัจจุบันของภาคนี้ทำให้เกิดความแตกต่างด้านโทนชัดเจนเมื่อเทียบกับบรรยากาศเคร่งเครียดของภาคก่อน เราแนะนำให้ดู 'สตาร์เทรค 2' ก่อน ตามด้วย 'สตาร์เทรค 3' แล้วค่อยเป็น 'สตาร์เทรค 4' เพราะลำดับนี้จะทำให้การเปลี่ยนแปลงอารมณ์ของเรื่องมีน้ำหนักขึ้นและเล่าเรื่องเชื่อมกันเป็นเรื่องเดียวได้อย่างนุ่มนวล ภาคสี่ทำหน้าที่เสมือนพักหายใจสำหรับทีมลูกเรือและเป็นบทสรุปที่มีหัวใจสำหรับประเด็นการเสียสละและมิตรภาพ การชมตามลำดับนี้ยังช่วยให้เห็นพัฒนาการของตัวละครโดยไม่รู้สึกว่าข้ามฉากสำคัญไป ท้ายสุดเราอยากบอกว่าถ้ากำลังจะมารื้อฟื้นแฟรนไชส์หรือแนะนำใครให้เริ่มดูรุ่นคลาสสิก ชุด 'สตาร์เทรค 2–3–4' คือชุดที่ลงตัวทั้งด้านเนื้อหาและอารมณ์ มันจบด้วยความอิ่มใจและมีเสน่ห์ในแบบที่หายากของหนังไซไฟยุคเก่าๆ

สมัยซีรีส์ต้นฉบับของ 'Star Trek' แขกรับเชิญแต่ละคนมักเป็นนักแสดงระดับบิ๊กที่คนยังพูดถึงกันจนถึงวันนี้ มีชื่อที่เด่นชัดที่สุดคือ Ricardo Montalbán — คนที่แฟนๆ จะจดจำในบท Khan ที่โผล่มาในตอนสุดคลาสสิกและกลับมาอีกครั้งในหนัง ซึ่งบทนี้กลายเป็นหนึ่งในแขกรับเชิญที่ทรงพลังที่สุดของจักรวาลเลยทีเดียว นอกจากนี้ Joan Collins ก็เป็นอีกคนที่มีฉากประทับใจจากตอนคัดสรรของซีรีส์เก่าๆ ทำให้แต่ละตอนมีน้ำหนักทางอารมณ์มากขึ้น ในมุมของผม นักแสดงอย่าง Mark Lenard (ผู้รับบทที่มีความสำคัญกับเรื่องราวของเผ่าวัลแคน) และ Diana Muldaur (ที่ปรากฏทั้งในยุคเก่าและกลับมาในซีรีส์ยุคใหม่ในบทแพทย์) ก็ช่วยเติมสีสันให้โลกของ 'Star Trek' รู้สึกหลากหลายและไม่จำเจ — นี่คือยุคที่การชวนแขกดังมาร่วมตอนหมายถึงการเพิ่มชั้นเลเยอร์ให้ธีมของตอนทั้งเรื่องเลย

คิดภาพยานรบสองฝั่งชนกันตรงกลางกาแลกซี่แล้วลองไตร่ตรองจากมุมเทคนิคดูสิ ผมมองว่าเมื่อเปรียบเทียบ 'Star Trek' กับ 'สงครามพิฆาตจักรวาล' ปัจจัยหลักที่ตัดสินผลคือลักษณะอาวุธ วิธีรบ และจำนวนยานที่เข้าปะทะ ฝ่ายของ 'สงครามพิฆาตจักรวาล' มีอาวุธหนักอย่าง 'เวฟโมชันกัน' ที่สามารถปล่อยพลังทำลายได้ในระดับทำลายดาวหรือทำลายกองยานทั้งกองในช็อตเดียว จุดเด่นคือพลังเดี่ยวที่ท่วมท้นและความทนทานของเรือรบหลัก เช่น ยานยามาโตะ ถูกออกแบบมาเพื่อภารกิจเปลี่ยนแปลงสมดุลสงครามด้วยการยิงครั้งเดียวที่มีผลรุนแรงมาก ในทางกลับกัน 'Star Trek' เน้นระบบสงครามที่เป็นเครือข่าย: แปลสัญญาณได้ไกล ระบบโล่ที่ปรับตัวได้ ปืนเฟเซอร์ที่ปรับระดับกำลังได้ และกลยุทธ์ทำงานร่วมกันของกองเรือ ถ้าทีมของสหพันธ์มีเวลาเตรียมการ พวกเขาสามารถใช้การสอดแนมไกล การลอบโจมตีหลายมุม หรือแม้แต่ใช้เทคโนโลยีรบทางอิเล็กทรอนิกส์เพื่อรบกวนการประจุพลังของศัตรู สรุปสั้นๆ ว่าถ้าเป็นการปะทะแบบยานต่อยานโดยตรงและยามาโตะยิงเต็มพลังทันที มันมีโอกาสสูงที่จะชนะ แต่ถ้าเป็นการปะทะแบบกองเรือหรือการรบที่มีเวลาวางแผน 'Star Trek' มีข้อได้เปรียบจากจำนวน เทคนิค และการประสานงาน ผมชอบภาพความขัดแย้งแบบนี้เพราะมันรวมทั้งพลังดิบและยุทธศาสตร์เข้าไว้ด้วยกัน และคิดว่าเรื่องแบบนี้สุดท้ายขึ้นกับสถานการณ์สนามรบมากกว่าจะมีคำตอบเดียวแน่นอน