สตาร์เทรค 4

ดิฉันรู้สึกว่าการเชื่อมโยงระหว่าง 'Star Trek IV: The Voyage Home' กับภาคก่อนหน้าชัดเจนและเป็นธรรมชาติ เพราะหนังเริ่มต่อจากเหตุการณ์สำคัญของภาคก่อนโดยตรง

ฉากเปิดของหนังพาเราไปยังผลลัพธ์จาก 'Star Trek III: The Search for Spock' — ลูกเรือยังคงต้องหลบหนีในฐานะผู้หลบหนีหลังจากการพยายามคืนร่างของสป็อก การกระทำในภาคสามเป็นต้นเหตุให้ภาคสี่มีแรงขับเคลื่อน: สป็อกฟื้นขึ้นมาแต่โลกกำลังเผชิญภัยคุกคามจากโพรบลึกลับที่ต้องการเสียงวอลรัส (humpback whale) ซึ่งไม่มีในยุคของพวกเขาอีกแล้ว การตัดสินใจของลูกเรือที่จะเดินทางข้ามเวลาไปยังศตวรรษที่ 20 เพื่อหาเสียงปลาวาฬจึงเป็นการขยายผลจากการเสียสละและความสัมพันธ์ที่เกิดขึ้นก่อนหน้า

นอกจากเรื่องพล็อตโดยตรงแล้ว ภาคสี่ยังช่วยปิดบางประเด็นของตัวละคร เช่น ความผูกพันระหว่างเคิร์กกับสป็อก ความรับผิดชอบของลูกเรือต่อการตัดสินใจของตน และผลของเทคโนโลยี 'Genesis' ที่ถูกพูดถึงในภาคก่อนหน้า หนังไม่ได้ตัดบทความต่อเนื่องทันทีไปเป็นเรื่องใหม่ แต่เลือกใช้เหตุการณ์ในภาคก่อนเป็นฐานเพื่อย้ายโทนเรื่องไปสู่ธีมใหม่ๆ อย่างการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมและคอมมิดี้แบบเบาๆ ก่อนจะคืนความสงบให้ทุกอย่างในตอนท้าย

ความแตกต่างที่ชัดเจนที่สุดของ 'Star Trek III' คือความเป็นเรื่องราวที่เน้นความสัมพันธ์ส่วนบุคคลและความสูญเสียมากกว่าการเผชิญหน้ากับศัตรูภายนอกแบบคลาสสิก เราเห็นภาพของทีมที่กลายเป็นครอบครัวจริง ๆ —ทุกฉากที่เกี่ยวกับการตามหาและฟื้นคืนจิตวิญญาณของสป็อกให้ความรู้สึกใกล้ชิดและเป็นมนุษย์มากกว่าภาคก่อนๆ ที่เน้นองค์ประกอบวิทยาศาสตร์หรือการแก้แค้นเป็นหลัก

เนื้อเรื่องของภาคนี้มีโทนที่ผสมกันระหว่างความเศร้าและขันติ ตอนแรกจะมีความเป็นหนังภารกิจลับและแอ็กชันอยู่เยอะ แต่ด้านในยังคงมีแก่นเรื่องเชิงอารมณ์ —การตัดสินใจของเคิร์กเมื่อเผชิญหน้ากับการตายของเพื่อน การเสียสละ และความหมายของการเป็นหัวหน้าทีม— ซึ่งต่างจากรูปแบบการเล่าเรื่องเชิงปรัชญาของ 'Star Trek: The Motion Picture' และความดุดันด้านการแก้แค้นของ 'Star Trek II' อีกทั้งทิศทางการกำกับโดยผู้ที่เคยรับบทเป็นสป็อกเองทำให้มีมุมมองที่ละเอียดอ่อนต่อคาแรกเตอร์ เห็นการเล่นกับจังหวะเบา-หนัก มากขึ้น และมีฉากที่เน้นปฏิสัมพันธ์ระหว่างตัวละครมากกว่าฉากโชว์เทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว จบเรื่องด้วยความรู้สึกที่ยังค้างคาและย้ำถึงความผูกพันภายในทีมมากกว่าชัยชนะแบบฮีโร่

นับว่า 'สตาร์เทรค 4' เป็นบทสรุปด้านอารมณ์ที่พาเรื่องราวจากความมืดของการสูญเสียไปสู่โทนที่อบอุ่นและชวนยิ้มได้อย่างแปลกประหลาด

เราเห็นว่ามันอยู่ในไทม์ไลน์หลังเหตุการณ์สำคัญของรุ่นเดิมโดยตรง — แนวเรื่องของภาคนี้ต่อเนื่องจากสิ่งที่เกิดขึ้นใน 'สตาร์เทรค 2' และการตามหาตัวละครที่สำคัญใน 'สตาร์เทรค 3' ซึ่งทั้งสองภาคนั้นเชื่อมโยงกันเป็นสามภาคที่ควรดูติดกันถ้าต้องการเข้าใจแรงจูงใจและผลลัพธ์ของตัวละครหลัก การเดินทางย้อนเวลาไปยังโลกยุคปัจจุบันของภาคนี้ทำให้เกิดความแตกต่างด้านโทนชัดเจนเมื่อเทียบกับบรรยากาศเคร่งเครียดของภาคก่อน

เราแนะนำให้ดู 'สตาร์เทรค 2' ก่อน ตามด้วย 'สตาร์เทรค 3' แล้วค่อยเป็น 'สตาร์เทรค 4' เพราะลำดับนี้จะทำให้การเปลี่ยนแปลงอารมณ์ของเรื่องมีน้ำหนักขึ้นและเล่าเรื่องเชื่อมกันเป็นเรื่องเดียวได้อย่างนุ่มนวล ภาคสี่ทำหน้าที่เสมือนพักหายใจสำหรับทีมลูกเรือและเป็นบทสรุปที่มีหัวใจสำหรับประเด็นการเสียสละและมิตรภาพ การชมตามลำดับนี้ยังช่วยให้เห็นพัฒนาการของตัวละครโดยไม่รู้สึกว่าข้ามฉากสำคัญไป

ท้ายสุดเราอยากบอกว่าถ้ากำลังจะมารื้อฟื้นแฟรนไชส์หรือแนะนำใครให้เริ่มดูรุ่นคลาสสิก ชุด 'สตาร์เทรค 2–3–4' คือชุดที่ลงตัวทั้งด้านเนื้อหาและอารมณ์ มันจบด้วยความอิ่มใจและมีเสน่ห์ในแบบที่หายากของหนังไซไฟยุคเก่าๆ

เมื่อได้ดู 'Star Trek III: The Search for Spock' ครั้งแรก ฉันรู้สึกเหมือนถูกลากเข้าไปในเรื่องราวที่มีทั้งความเศร้าและความบ้าบิ่นของมิตรภาพที่ไม่ยอมแพ้

เนื้อเรื่องหลักเป็นการตามหาร่างและวิญญาณของสป็อกหลังจากเหตุการณ์ใน 'Star Trek II: The Wrath of Khan' ที่ทำให้สป็อกเสียชีวิตไป แต่มีเบาะแสว่า 'คาทรา' — ส่วนวิญญาณหรือความทรงจำของสป็อก — ถูกเก็บไว้ที่สตาร์เบสของฟลาวนท์ (หรือคนที่เกี่ยวข้องในเรื่อง) ทำให้กัปตันเคิร์กและลูกเรือหลายคนตัดสินใจทำสิ่งผิดกฎเพื่อเอาสิ่งนั้นกลับคืนมา นักแสดงที่มีบทบาทเด่น เช่น เคิร์กและซาอวิก ต้องเผชิญกับการตัดสินใจที่หนักหน่วง และความขัดแย้งกับเคลิงกอนที่ต้องการใช้พลังของ 'เจเนซิส' เพื่อจุดประสงค์ของตัวเอง

สิ่งที่ทำให้ฉันติดตามไม่ใช่แค่การผจญภัยแบบไซไฟ แต่เป็นการสำรวจความหมายของคำว่าเพื่อนแท้ กับการยอมเสียสละและผลลัพธ์ที่ตามมา หนังมีทั้งฉากแอ็กชัน ไหวพริบแบบสตาร์เทรค และช่วงเวลาที่นุ่มนวลซึ้งๆ ระหว่างตัวละคร ฉากบนดาวเจเนซิสที่เต็มไปด้วยวิวแปลกตา กับการเผชิญหน้ากับเคลิงกอนทำให้หนังมีจังหวะขึ้นลงชัดเจน สำหรับฉัน นี่คือหนังที่ผสมความเศร้าและความหวังได้อย่างลงตัวและทำให้รู้สึกว่ามิตรภาพในยามวิกฤตมีน้ำหนักมากกว่ากฎการทหาร

สายสัมพันธ์และความสูญเสียถูกดึงมาขยายจนเห็นชัดใน 'Star Trek III: The Search for Spock' โดยเรื่องราวเริ่มจากผลพวงของเหตุการณ์ในภาคก่อน ที่ทำให้ศพลูกเรือคนสำคัญกลายเป็นปมใหญ่หัวใจของเรื่อง

ฉากหลักประกอบด้วยการตัดสินใจของลูกเรือเอนเทอร์ไพรส์ที่จะกลับไปยังดาวเกิดใหม่หรือ 'เจเนซิส' เพื่อเอาศพของสป็อคกลับมา และความขัดแย้งกับฝ่ายนอกดาวอย่างกองกำลังคลิงออนที่อยากใช้พลังของเจเนซิสเป็นอาวุธ ฉันรู้สึกว่าเส้นเรื่องตรงนี้ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างเคิร์ก สป็อค และแม็คคอยโดดเด่นขึ้น เพราะผลจากการตายของสป็อคปรากฏเป็นแรงขับให้พวกเขากระทำในสิ่งที่เกือบข้ามเส้นของหน้าที่

ตอนจบที่เกี่ยวข้องกับการคืน 'คาทร่า' หรือวิญญาณของสป็อคให้กับร่าง ทำให้ฉากสุดท้ายมีความเป็นพิธีกรรมทั้งทางอารมณ์และเชิงพิธีกรรมทางวัฒนธรรมของวุลคาน หนังจึงไม่ใช่แค่หนังแอ็กชันหรือไซไฟธรรมดา แต่ยังเป็นเรื่องของมิตรภาพ การเสียสละ และผลของการเลือกทำในสิ่งที่หัวใจบอกไว้แทนคำสั่งทางการ เป็นมุมที่ทำให้ฉันยังคิดถึงบทบาทของตัวละครมากกว่าแค่ฉากการต่อสู้

คนส่วนใหญ่ในยุคปี 80 จำได้ดีว่าการถกเถียงทางสื่อรอบ ๆ 'สตาร์เทรค 4' มักจะหันไปที่บทบาทของกัปตันเคิร์กมากที่สุด เพราะเขาเป็นหน้าตาของแฟรนไชส์และทุกการเคลื่อนไหวของวิลเลียม แชตเนอร์ถูกขยายความไปไกลกว่าภาพยนตร์จริง ๆ

ผมมองว่าการวิจารณ์ส่วนหนึ่งมาจากความคาดหวัง: เมื่อกัปตันคนเดิมต้องลงมาสู่วิถีชีวิตร่วมสมัยในภาพยนตร์ที่เน้นความขบขันและประเด็นสิ่งแวดล้อม นักวิจารณ์ที่คาดหวังโทนดราม่าหรือการผจญภัยแบบดั้งเดิมก็เลยจับผิดท่าทีของเขา บทพูดที่ขำขันหรือการแสดงออกที่ดูยืดหยุ่นกว่าปกติถูกตั้งคำถามว่าเป็นการทำให้ตัวละครอ่อนลงหรือไม่

การอ่านคอลัมน์เก่า ๆ ทำให้ผมเข้าใจว่าความเข้มข้นของเสียงวิจารณ์ไม่ได้เกิดจากการแสดงเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงการเป็นสัญลักษณ์ของยุคสมัยด้วย ในฐานะแฟน ผมเชื่อว่าแชตเนอร์ถูกจับตามากที่สุดเพราะเขาเป็นศูนย์กลางของเรื่องและสื่อชอบตั้งเป้าไปยังคนที่โดดเด่นที่สุด แต่อย่างไรก็ดี ผลงานภาพยนตร์อย่าง 'สตาร์เทรค 4' ก็มีมุมที่แฟน ๆ ชื่นชอบมากกว่าเสียงวิจารณ์ แม้จะถูกถล่มบ้างก็ตาม

พอได้กลับมาดู 'Star Trek III: The Search for Spock' อีกครั้ง ผมรู้สึกว่าภาพยนตร์เรื่องนี้คือหัวใจของมิตรภาพระหว่างตัวละคร มากกว่าฉากบู๊ล้างผลาญตามสไตล์ไซไฟทั่วไป

สิ่งที่ทำให้ผมชอบสุดคือการให้ความสำคัญกับความสัมพันธ์ระหว่างเคิร์กกับสป็อกและแมคคอย—ฉากพิธีกรรมบนดาววัลแคนเพื่อรวม 'คัทตรา' ของสป็อกกลับเข้าร่างเป็นช่วงเวลาหนักแน่นทางอารมณ์ที่ทำงานได้จริง แม้เอฟเฟกต์บางอย่างจะดูเก่า แต่น้ำหนักทางอารมณ์ของตัวละครช่วยพาธุรกิจนั้นไปได้ อีกจุดเด่นคือการกำกับของเลโอนาร์ด นิโมย์ ที่สร้างจังหวะชัดเจน ระหว่างการสืบสวนกับการกระทำที่ต้องตัดสินใจอย่างรวดเร็ว

ด้านบกพร่อง เรื่องนี้มีจังหวะช่วงกลางที่พลอตเดินช้าบ้าง และการตัดต่อบางตอนทำให้ความต่อเนื่องสะดุด ฉากที่ต้องเน้นความตึงเครียดกลับถูกคั่นด้วยช่วงภาพยนตร์แนวขำเล็กน้อยจนโทนไม่ค่อยคงที่ แต่ท้ายที่สุดฉากที่ต้องการอารมณ์จริงจังก็กระแทกใจได้ดีอยู่ดี ทำให้ผมยังยกให้เป็นภาพยนตร์ที่คุ้มกับการย้อนดูในฐานะแฟนซีรีส์

ความอบอุ่นของภาพยนตร์ 'Star Trek IV' อยู่ที่จังหวะตลกปนความหวังซึ่งทำให้เรื่องราวที่จริงจังอย่างการช่วยวาฬและการปกป้องโลกไม่ดูหนักจนเกินไป — ผมชอบวิธีที่ภาพยนตร์ใช้การแสดงออกและภาพเพื่อสื่ออารมณ์ซึ่งนิยายฉบับดัดแปลงมักแปลงเป็นการร้อยเรียงภายในหัวตัวละครแทน

เมื่ออ่านนิยายฉบับดัดแปลง ตัวละครอย่างกัปตันและนักวิทยาศาสตร์หญิงมักมีชั้นความคิดที่ลึกกว่าในฉบับภาพยนตร์ นิยายมอบพื้นที่ให้ขยายความสัมพันธ์ระหว่างกัปตันกับ 'Dr. Gillian Taylor' มากขึ้น พร้อมรายละเอียดเชิงวิชาการเกี่ยวกับวาฬและการสื่อสารใต้น้ำที่ภาพยนตร์ต้องย่อเพื่อความกระชับ ความแตกต่างเช่นนี้ทำให้ฉากเดียวกันที่ในหนังเป็นมุมกล้องและบทพูด กลายเป็นบทสนทนาภายในที่อธิบายแรงจูงใจและความกลัวของตัวละครได้ชัดเจนขึ้น

ความประทับใจส่วนตัวคือฉบับภาพยนตร์ให้ความรู้สึกร่วมกันแบบเป็นกลุ่มมากกว่า ขณะที่นิยายฉบับดัดแปลงเชื้อเชิญให้ผู้อ่านอยู่ใกล้ชิดความคิดและข้อโต้แย้งภายในของแต่ละคน ผลลัพธ์ทั้งสองเวอร์ชันต่างมีเสน่ห์ของตัวเอง และการอ่านนิยายหลังดูหนังมักทำให้รายละเอียดเล็ก ๆ ที่เคยผ่านหูผ่านตาในจอภาพยนตร์กลายเป็นฉากที่มีน้ำหนักขึ้นในจินตนาการของผม

การดู 'สตาร์เทรค' แบบถูกลิขสิทธิ์มีหลายช่องทางที่ตอบโจทย์คนดูแต่ละสไตล์และงบประมาณต่างกัน

ในฐานะแฟนที่ชอบมาราธอนซีรีส์ ฉันมักเริ่มจากบริการสตรีมมิงแบบสมัครสมาชิกรายเดือนเพราะความสะดวกสบายและคอนเทนต์ที่ต่อเนื่อง ตัวอย่างชัดเจนคือบริการอย่าง Paramount+ ซึ่งรวบรวมซีรีส์ยุคใหม่และคลาสสิกไว้ครบถ้วน ทำให้การดู 'Star Trek: The Next Generation' หรือซีซันล่าสุดง่ายขึ้น โดยระบบสมัครสมาชิกแบบนี้เหมาะสำหรับคนอยากดูทุกตอนแบบไม่สะดุดและชอบคอนเทนต์เสริม เช่น พอดแคสต์เบื้องหลังหรือสารคดีพิเศษ

ถัดมาเป็นตัวเลือกเช่าและซื้อแบบดิจิทัล เช่น Apple TV/iTunes, Google Play, Amazon Video หรือ YouTube Movies ที่อนุญาตให้ซื้อเป็นซีซันหรือเช่าเป็นตอน บางคนชอบเก็บเป็นไฟล์ดิจิทัลเพื่อสะสมหรือดูซ้ำโดยไม่ต้องผูกกับบริการรายเดือน ตรงนี้มีความยืดหยุ่นดีเมื่ออยากเป็นเจ้าของภาพยนตร์หรือซีรีส์เรื่องใดเรื่องหนึ่งแบบถาวร

สุดท้ายยังมีทางกายภาพและทีวีจ่ายผ่านเคเบิล/ดาวเทียม สำหรับนักสะสมที่ชอบกล่องบ็อกซ์เซ็ตบนแผ่นบลูเรย์หรือดีวีดี จะได้ภาพและเสียงคุณภาพสูงพร้อมโบนัสพิเศษ ส่วนช่องทีวีแบบจ่ายเงินหรือช่องท้องถิ่นบางครั้งก็ฉายตอนเก่าหรือภาพยนตร์ให้ชมแบบลิขสิทธิ์ ทั้งหมดนี้ขึ้นกับภูมิภาคและสัญญาอนุญาตของแต่ละประเทศ แต่ไม่ว่าจะเลือกช่องทางไหน การสนับสนุนแบบถูกลิขสิทธิ์ช่วยให้แฟรนไชส์นี้ยังคงมีชีวิตต่อไปได้

คอหนังยุค 80 คงจำภาพลูกเรือชุดคลาสสิกจาก 'สตาร์เทรค 3' ได้ชัดเจน — ฉันยังชอบย้อนดูบ่อย ๆ เพราะความเป็นทีมที่เด่นมาก

นักแสดงหลักที่เห็นได้ชัดคือ William Shatner รับบทเป็นกัปตันเจมส์ ที. เคิร์ก, Leonard Nimoy ในบทสป็อก, DeForest Kelley เป็นดร. แมคคอย, James Doohan ในบทสก็อตตี, George Takei เป็นซูลู, Nichelle Nichols รับบทอูฮูรา, และ Walter Koenig ในบทเชคอฟ นอกจากนี้ยังมี Robin Curtis ที่รับบทซาวิก หลังจากที่คนดูคุ้นกับการปรากฏตัวของตัวละครนี้ในภาพยนตร์ก่อนหน้า และ Christopher Lloyd โผล่มาในบทคูร์ก วายร้ายหลักที่มีพลังและความน่ากลัวเฉพาะตัว

ยังมี Majel Barrett ซึ่งให้เสียงคอมพิวเตอร์และปรากฏในบทบาทเล็ก ๆ เสริมบรรยากาศให้แฟนๆ รู้สึกครบชุด สรุปแล้วถ้าชอบบรรยากาศลูกเรือคลาสสิกและการแสดงที่เน้นเคมีระหว่างตัวละคร ชุดนักแสดงชุดนี้ตอบโจทย์ได้ดีและยังคงได้อารมณ์แบบโรงหนังยุค 80 อยู่เสมอ