สตาร์ เทรค สงครามพิฆาตจักรวาล ใครจะชนะถ้าต่อสู้กันจริง?

บอกตรงๆว่าผมมองว่าตัวละครที่เป็นสะพานเชื่อมมักจะไม่ใช่ฮีโร่อย่างเดียว แต่เป็นคนที่ปรากฏข้ามยุค ข้ามซีรีส์ แล้วทำให้โทนเรื่องและธีมต่อเนื่องกันได้ ในกรณีของ 'Star Trek' ผมชอบยกตัวอย่างอย่าง 'Spock' เพราะไม่ว่าจะเป็นซีรีส์ต้นฉบับ หนังยุคต้น หรือการกลับมาในตอนรับเชิญของซีรีส์อื่น ๆ เขาช่วยเชื่อมภาพของสหพันธ์ดาราศาสตร์กับความขัดแย้งทางอุดมคติได้อย่างเรียบง่าย อีกคนที่ทำหน้าที่คล้ายๆ กันคือ 'Worf' — จากฐานะลูกเรือใน 'TNG' จนกลายมาเป็นคีย์ของเรื่องราวการเมืองเคลิงอนใน 'DS9' ทำให้ผู้ชมเห็นมุมมองของเผ่าพันธุ์ที่หลากหลายมากขึ้น ส่วน 'Q' ก็เป็นตัวเชื่อมธีมปรัชญาและบททดสอบของตัวเอกในหลายซีรีส์ เขาไม่ได้เชื่อมแค่พล็อต แต่เชื่อมแนวคิดด้วย พอไปที่ 'สงครามพิฆาตจักรวาล' ผมมองว่า 'Susumu Kodai' เป็นแกนนำที่ทำให้ทุกภาครู้สึกเป็นเส้นเดียวกัน—เขาเติบโตแบบที่ติดตามได้ในหลายฉบับ รวมถึงศัตรูที่กลายเป็นคู่แข่งซับซ้อนอย่าง 'Dessler' ที่ปรากฏทั้งในต้นฉบับและภาคต่อ ทำให้ความขัดแย้งระหว่างมนุษย์กับกามิรัสมีมิติขึ้น อีกองค์ประกอบที่เป็นตัวเชื่อมสำคัญคือเรือ 'Yamato' เอง มันเป็นทั้งสัญลักษณ์และพื้นที่ที่ตัวละครต่างยุคต่างคนมาประสานกันได้ ผมชอบความรู้สึกได้เห็นเส้นเรื่องต่อเนื่องทั้งในฉบับเก่าและรีเมค แบบที่ยังคงภูมิหลังเดิมแต่ให้มุมมองใหม่ๆ

ย้อนกลับไปสมัยที่ฉันนั่งดูฉากจบของ 'The City on the Edge of Forever' ครั้งแรก รู้สึกได้เลยว่าตัวละครแต่ละคนถูกวางบทให้มีพื้นที่เฉพาะตัวอย่างชัดเจน ในแง่ของรายชื่อตัวละครหลักจากซีรีส์ต้นฉบับที่คนทั่วไปคุ้นเคย ก็น่าจะรวมถึง: กัปตันเจมส์ ที. เคิร์ก (James T. Kirk), นายทหารวิทย์สป็อค (Spock), แพทย์เลโอนาร์ด 'โบนส์' แมคคอย (Dr. Leonard 'Bones' McCoy), มอนต์โกเมอรี 'สก็อตตี้' สก็อตต์ (Montgomery 'Scotty' Scott), นโยตา อูฮูรา (Nyota Uhura), ฮิคารุ ซูลู (Hikaru Sulu) และปาเวล เชคอฟ (Pavel Chekov). ผมชอบที่แต่ละคนมีเอกลักษณ์ทั้งในเชิงจิตวิทยาและทักษะ เช่น สป็อคเป็นตัวแทนเหตุผล แมคคอยเป็นเสียงหัวใจ กับเคิร์กที่เป็นจุดสมดุลของผู้นำและคนมีอารมณ์ การแสดงของ William Shatner, Leonard Nimoy และ DeForest Kelley ทำให้บทเหล่านี้ยืนได้ด้วยตัวเอง ส่วนตัวชอบตอนที่ความขัดแย้งระหว่างตรรกะกับอารมณ์ถูกขับเคลื่อนอย่างเข้มข้นในฉากสำคัญ ๆ — นั่นคือสาเหตุที่ตัวละครพวกนี้ยังคงถูกพูดถึงจนถึงวันนี้

บอกเลยว่าชื่อกัปตันที่คนพูดถึงในภาพยนตร์เรื่องนั้นคือ 'เจมส์ ที. เคิร์ก' ซึ่งในเวอร์ชันรีบูทปี 2009 รับบทโดยคริส ไพน์ ผมชอบที่การแสดงของคริส ไพน์ทำให้เคิร์กดูทันสมัยและมีพลังหนุ่มแบบที่คนรุ่นใหม่เข้าถึงได้ง่ายกว่าเวอร์ชันคลาสสิก บทของเขามีทั้งความกล้า ความหลงใหล และการเรียนรู้ที่จะเป็นผู้นำ ซึ่งต่างจากเคิร์กของยุคเก่าที่ถ่ายทอดโดยวิลเลียม แชตเนอร์ วิธีเล่นฉากแอ็กชันและฉากที่ต้องตัดสินใจเฉียบขาดของไพน์มีจังหวะที่เร็วและเข้าถึงอารมณ์คนดูรุ่นใหม่ได้ดี ถ้าใครชอบเปรียบเทียบ ผมมักจะคิดถึงฉากบนสะพานบัญชาการในฉบับรีบูทที่แสดงให้เห็นว่าความเป็นผู้นำของเคิร์กพัฒนาอย่างไร ยิ่งได้ดูซ้ำก็ยิ่งเห็นมิติของตัวละครชัดขึ้น เป็นการตีความที่สดและมีเสน่ห์จนยากจะละสายตา

การเปรียบเทียบพลังทำลายของยานรบจาก 'Star Trek' กับจาก 'สงครามพิฆาตจักรวาล' ต้องเริ่มจากการนิยามก่อนว่าเรานับ 'พลังทำลาย' แบบไหน — ระยะทำลาย ผลกระทบต่อดาว ระบบสุริยะ หรือความสามารถในการทำลายเชิงกลยุทธ์ ผมมักแบ่งมันเป็นสองแกนหลัก: อาวุธที่ออกแบบมาให้ทำลายดาว (planet-killer) กับยานรบที่ทำงานเป็นเครื่องจักรทำลายแบบเคลื่อนที่ที่กัดกินศัตรูเป็นการต่อเนื่อง มองจากฝั่ง 'Star Trek' มีตัวอย่างสุดคลาสสิกคือยานหรือเครื่องจักรที่เรียกว่า Doomsday Machine ในตอนของซีรีส์ต้นฉบับ — มันไม่ได้เป็นยานรบแบบมีลูกเรือ แต่เป็นอาวุธอัตโนมัติที่เคลื่อนที่เข้าไปกินดาวและทำลายทุกอย่างที่ขวางหน้า ถ้านับเป็นพลังทำลายแบบหยุดไม่ได้และทำลายมากสุด เครื่องแบบนี้ชนะขาด เพราะมันทำลายทั้งดาวได้โดยไม่ต้องการยุทธศาสตร์อะไรเพิ่มเติม ฝั่งของ 'สงครามพิฆาตจักรวาล' แนวคิดของอาวุธพลังมหาศาลก็ชัดเจนในรูปแบบของอาวุธเดี่ยวที่ยิงเป็นคลื่นเดียวแล้วล้างทั้งพื้นที่ ความแตกต่างสำคัญคือการควบคุม — ยานจากตระกูลนี้มักมีปืนหลักที่สามารถทำลายดาวหรือกองยานขนาดใหญ่ได้ แต่ต้องใช้พลังงานและมีข้อจำกัดในการยิงซ้ำ สรุปแบบส่วนตัว ผมมองว่า "ยานที่มีพลังทำลายสูงสุด" ไม่ได้มีคำตอบเดียว หากวัดที่ผลลัพธ์ล้วน ๆ เครื่องแบบ Doomsday Machine (หรืออาวุธที่ทำลายดาวได้ทันที) จะเป็นผู้ชนะในเชิงปริมาณ แต่ถาวรและสมดุลทางยุทธศาสตร์แล้ว ยานที่มีอาวุธลักษณะยืดหยุ่นมากกว่าอาจมีความสำคัญต่อสนามรบมากกว่า — ขึ้นอยู่กับบริบทของสถานการณ์จริง ๆ

แฟนรุ่นเก๋าที่ชอบเล่าเรื่องให้เพื่อนฟังจะบอกว่าวิธีที่ผมชอบที่สุดคือดูตามลำดับเหตุการณ์ในจักรวาล (in-universe) เพราะมันให้ความต่อเนื่องของตัวละครและพัฒนาการเทคโนโลยีอย่างชัดเจน ผมมักเริ่มด้วย 'Enterprise' เพื่อเห็นรากของสหพันธ์และความคิดริเริ่มก่อนยุคของกัปตันเคิร์ก จากนั้นขยับไปยังช่วงของกัปตันเคิร์กด้วย 'The Original Series' และตามด้วยภาพยนตร์ต้นฉบับทั้งหลายเพื่อรับรู้ความเปลี่ยนแปลงของคอนเซ็ปต์และโทนเรื่องในยุคสมัยเดียวกัน ข้ามมาที่ยุคของสหพันธ์ที่ก้าวหน้าในด้านการเมืองและปรัชญาโดยเริ่มจาก 'The Next Generation' ซึ่งเป็นประตูสำคัญเข้าใจว่าจักรวาลขยายตัวอย่างไร ต่อจากนั้นผมจะแนะนำให้ดู 'Deep Space Nine' ก่อนหรือพร้อมกับ 'The Next Generation' เพราะเนื้อหา DS9 ดึงลึกเรื่องสงคราม การเมือง และผลกระทบระยะยาวของการตัดสินใจ จบบทของยุค TNG-DS9 ด้วย 'Voyager' ที่สำรวจมุมมองของการเอาตัวรอดและจิตวิญญาณนักสำรวจ สุดท้ายขยับไปดู 'Discovery' และ 'Picard' เพื่อเห็นทิศทางการเล่าเรื่องแบบใหม่และผลลัพธ์ของการตัดสินใจในระดับจักรวาล วิธีนี้ต้องการความอดทน แต่ถ้าต้องการความต่อเนื่องทางอารมณ์และพัฒนาการของโลกยุคต่อยุค นี่แหละคุ้มค่า ส่วนใครอยากแยกดูเวอร์ชันสายหลักกับสายแยก (เช่นเฟรนไชส์ที่หลุดออกเป็นไทม์ไลน์อื่น) แนะนำให้เก็บพวกภาพยนตร์ที่เป็น Timeline แยกไว้ทีหลัง เพราะจะได้ซึมซับบริบทก่อนจะถูกท้าทายด้วยเวอร์ชันที่เริ่มต้นใหม่และตีความตัวละครแตกต่างกันโดยสิ้นเชิง

เราแนะนำให้เริ่มจาก 'Star Trek: The Original Series' หากอยากสัมผัสรากของจักรวาลนี้ก่อน เพราะมันให้ความรู้สึกดิบ ๆ และเต็มไปด้วยเสน่ห์แบบวินเทจที่หาไม่ได้จากภาคใหม่ ๆ เลย สมัยดูครั้งแรก รู้สึกว่าฉากเล็ก ๆ อย่างการโต้วาทีระหว่างกัปตันกับสป็อก หรือมุกตลกร้าย ๆ ที่เกิดจากคาแรคเตอร์แต่ละคน มันเป็นสิ่งที่ทำให้เข้าใจ DNA ของเรื่องได้ทันที ตอนอย่าง 'The City on the Edge of Forever' สอนว่าซีรีส์นี้ไม่ได้มีแค่การต่อสู้กับเอเลี่ยน แต่ยังสำรวจความเป็นมนุษย์และผลลัพธ์ของการตัดสินใจได้อย่างลึกซึ้ง แม้เอฟเฟกต์จะดูเก่า แต่บทและไอเดียยังคงสดและทรงพลัง ข้อดีอีกอย่างคือความยาวไม่มากต่อเรื่อง ทำให้เดาง่ายว่าจะชอบหรือไม่ชอบ แต่ต้องเตรียมใจว่าบางตอนอาจจะมีโทนคัมป์และบทพูดยืดยาว ถ้าชอบความเป็นคลาสสิกและอยากรู้ต้นกำเนิดของแนวคิดหลายอย่างในซีรีส์รุ่นหลัง นี่คือการเริ่มต้นที่เยี่ยมยอด จากนั้นค่อยขยับไปหาภาคที่ทันสมัยขึ้นก็ได้ จบด้วยความคิดที่ว่าการได้ดู TOS จะทำให้การดูซีรีส์ภาคอื่น ๆ มีรสชาติลึกขึ้นกว่าเดิม

เป็นเรื่องน่าตื่นเต้นเสมอเมื่อได้ย้อนดูงานเก่าของคนที่กลายเป็นไอคอนบนจอของเรา ในมุมมองของผม William Shatner มีผลงานโดดเด่นด้านโทรทัศน์และเวทีมาก่อนจะกลายเป็นกัปตันเคิร์ก — เขาปรากฏตัวในรายการโทรทัศน์หลายเรื่องและมีบทบาทเด่นในตอน 'Nightmare at 20,000 Feet' ของ 'The Twilight Zone' ซึ่งช่วยแสดงฝีมือการแสดงแนวสยองขวัญจิตวิทยา ก่อนหน้าซีรีส์นั้นเขาเป็นนักแสดงเวทีที่คุ้นเคยกับการทำงานแบบสด ส่งผลให้การแสดงของเขาบนสะพานยานดูเท่และมีพลัง อีกคนที่ชัดเจนคือ DeForest Kelley ซึ่งผมมองว่าเป็นนักแสดงฉากหลังที่ผ่านงานตะวันตกและหนังสงครามมาเยอะ แนวทางการเล่นตัวละครของเขาในซีรีส์ได้รับอิทธิพลมาจากบทสมทบในรายการอย่าง 'Gunsmoke' และ 'Bonanza' การเป็นนักแสดงหนังโทรทัศน์รุ่นเก่าทำให้เขาเติมมิติให้มคอยได้อย่างสมจริง ปิดท้ายด้วยความคิดว่าการมีพื้นฐานจากเวทีและซีรีส์แนวตะวันตกคือหนึ่งในเหตุผลที่พวกเขาลงตัวในบทบาทบนยานอวกาศได้ดี

แปลกที่บทกัปตันเจนเวย์มักเป็นหัวข้อถกเถียงในหมู่แฟน ๆ เสมอ ฉันจำภาพการให้สัมภาษณ์ของเธอที่เล่าว่าเล่นบทนี้ไม่ใช่เรื่องง่าย ทั้งการแบกรับความเป็นผู้นำหญิงเต็มตัวในช่วงที่ซีรีส์ออกอากาศและการถ่ายทำยาวนานหลายซีซั่น ซึ่งทำให้ต้องรักษาโทนการแสดงที่เข้มข้นตลอดเวลา บทบาทของกัปตันบนยานที่หลงทางอย่างใน 'Star Trek: Voyager' บังคับให้นักแสดงต้องผสมผสานความเด็ดขาดกับความอ่อนโยนในฉากเดียวกัน บทพูดบางฉากต้องแสดงเป็นผู้นำที่ต้องตัดสินใจอย่างรุนแรงแต่ข้างในยังซ่อนความเสียใจไว้ ฉันรู้สึกว่าเมื่อฟังการเล่าของเธอแล้วเข้าใจได้เลยว่าทั้งด้านร่างกายและจิตใจถูกเรียกร้องมากกว่าบทปกติ การได้เห็นเธอทำงานหนักขนาดนั้นทำให้ฉันยกย่องการแสดงที่ไม่เพียงแต่มีเสน่ห์ แต่ยังมีน้ำหนักทางอารมณ์ คิดว่าบทแบบนี้คงท้าทายทั้งการแสดง เทคนิคและการบริหารพลังใจของนักแสดงคนหนึ่งจริงๆ

สมัยซีรีส์ต้นฉบับของ 'Star Trek' แขกรับเชิญแต่ละคนมักเป็นนักแสดงระดับบิ๊กที่คนยังพูดถึงกันจนถึงวันนี้ มีชื่อที่เด่นชัดที่สุดคือ Ricardo Montalbán — คนที่แฟนๆ จะจดจำในบท Khan ที่โผล่มาในตอนสุดคลาสสิกและกลับมาอีกครั้งในหนัง ซึ่งบทนี้กลายเป็นหนึ่งในแขกรับเชิญที่ทรงพลังที่สุดของจักรวาลเลยทีเดียว นอกจากนี้ Joan Collins ก็เป็นอีกคนที่มีฉากประทับใจจากตอนคัดสรรของซีรีส์เก่าๆ ทำให้แต่ละตอนมีน้ำหนักทางอารมณ์มากขึ้น ในมุมของผม นักแสดงอย่าง Mark Lenard (ผู้รับบทที่มีความสำคัญกับเรื่องราวของเผ่าวัลแคน) และ Diana Muldaur (ที่ปรากฏทั้งในยุคเก่าและกลับมาในซีรีส์ยุคใหม่ในบทแพทย์) ก็ช่วยเติมสีสันให้โลกของ 'Star Trek' รู้สึกหลากหลายและไม่จำเจ — นี่คือยุคที่การชวนแขกดังมาร่วมตอนหมายถึงการเพิ่มชั้นเลเยอร์ให้ธีมของตอนทั้งเรื่องเลย