สำนักพิมพ์ใดเป็นผู้แปลกำเนิดเทพเป็นภาษาไทย?

เคยสงสัยไหมว่าทำไมบางนิยายจีนที่แฟนๆ ชื่นชอบยังไม่มีฉบับพิมพ์ภาษาไทยอย่างเป็นทางการ? เรื่อง 'ตํานานเทพกู้จักรวาล' อยู่ในกลุ่มนั้น — ณ จุดที่ฉันตามติดมัน มันยังไม่ได้ถูกลิขสิทธิ์แปลและวางขายโดยสำนักพิมพ์ภาษาไทยที่ชัดเจน แต่แฟนชุมชนไทยกลับไม่ทิ้งกัน มีการแปลแบบแฟนซับและโพสต์ตอนแปลบนบอร์ดอ่านนิยายออนไลน์ ทำให้ผู้อ่านที่อยากติดตามไม่ต้องรอนาน การเปรียบเทียบช่วยให้เห็นภาพได้ง่ายขึ้น: เมื่อนึกถึงกรณีของ 'One Piece' ที่มีการแปลอย่างเป็นทางการและการจัดจำหน่ายที่ชัดเจน ความแตกต่างของการเข้าถึงและคุณภาพงานแปลจะเห็นได้ชัดกว่าในงานที่ยังไม่มีลิขสิทธิ์ ฉันเองชอบอ่านเวอร์ชันแฟนแปลเพราะความรวดเร็วและความหลงใหลจากคนแปล แต่มักกังวลเรื่องความแม่นยำและความต่อเนื่องของเนื้อหาเมื่อเทียบกับงานแปลมืออาชีพ ในทางปฏิบัติ หากใครอยากสนับสนุนผลงานให้เกิดฉบับลิขสิทธิ์จริง ควรติดตามข่าวการประกาศจากสำนักพิมพ์ใหญ่หรือชุมชนแปลที่เป็นที่รู้จัก เพราะการมีลิขสิทธิ์อย่างเป็นทางการเท่ากับคุณภาพการแปลและความยั่งยืนของผลงานที่เราอยากเห็น แต่จบด้วยความรู้สึกส่วนตัวว่าการอ่านแฟนแปลในช่วงรอคอยก็ให้อรรถรสแบบแฟนคลับที่ตื่นเต้นไม่แพ้กัน

ปัจจุบันยังไม่ปรากฏว่ามีสำนักพิมพ์ไทยที่ออกลิขสิทธิ์แปล 'ครึ่งปีศาจซือเถิง' แบบเป็นทางการในรูปเล่มหรือในรูปแบบอีบุ๊กที่วางขายในร้านหนังสือทั่วไป ความเห็นส่วนตัวคือเรื่องนี้ได้รับความนิยมจากเวอร์ชันทีวีซีรีส์ '司藤' ซึ่งทำให้แฟนไทยรู้จักตัวละครและเรื่องราวมากขึ้น แต่การมีซีรีส์ไม่ได้แปลว่าเนื้อหาต้นฉบับจะถูกแปลออกมาเป็นหนังสือในไทยโดยอัตโนมัติ บ่อยครั้งนิยายจีนหรือมังงะที่โด่งดังในจีนจะต้องรอการเจรจาลิขสิทธิ์ร่วมกับสำนักพิมพ์ไทยและผู้ถือสิทธิ์ต้นทาง หากไม่มีประกาศจากทั้งสองฝ่าย ก็ยากที่จะมีฉบับแปลออกมาอย่างเป็นทางการ ฉันมักจะแนะนำให้แฟนที่อยากสนับสนุนงานแปลอย่างถูกลิขสิทธิ์ติดตามประกาศจากเพจสำนักพิมพ์ใหญ่ๆ หรือช่องทางจัดจำหน่ายในไทย แต่ถ้าต้องการเสพเนื้อหาในตอนนี้ หลายคนมักจะพึ่งพาซับไทยของเวอร์ชันซีรีส์หรืออ่านคำแปลที่ไม่เป็นทางการจากแฟนคลับ ซึ่งแม้จะเข้าใจอรรถรสได้ แต่ก็ไม่ได้ช่วยผู้สร้างต้นฉบับในแง่ลิขสิทธิ์ เรื่องแบบนี้ชวนให้เสียดายเพราะงานดีๆ บางชิ้นควรได้การแปลอย่างถูกต้องและมีคุณภาพสักวันหนึ่ง

การตามหาฉบับภาษาไทยของ 'เด็กนรก' เคยกลายเป็นโปรเจ็กต์เล็กๆ ของฉันในช่วงที่อยากอ่านงานแปลคุณภาพสูงบ้างไม่บ้าง ฉันเข้าใจว่าชื่อเรื่องนี้มักจะทำให้คนสงสัยว่ามีลิขสิทธิ์ไทยหรือยัง แต่เท่าที่ติดตามมาอย่างใส่ใจ ยังไม่มีการประกาศสำนักพิมพ์ที่นำเรื่องนี้มาทำเป็นฉบับภาษาไทยอย่างเป็นทางการจริงจัง มีเฉพาะฉบับแปลสมัครเล่นหรือสแกนแปลแจกในวงจำกัดซึ่งคุณภาพและความต่อเนื่องมักขึ้นๆ ลงๆ สำหรับคนที่ชอบสะสม ฉันมักรอประกาศจากสำนักพิมพ์ใหญ่ๆ ในไทยก่อนที่จะควักเงิน เพราะถ้าได้ฉบับแปลอย่างเป็นทางการ จะได้งานที่จัดพิมพ์ดี แปลถูกต้องและสนับสนุนนักเขียนต้นฉบับด้วย นี่คือความเห็นจากมุมคนรักหนังสือที่อยากเห็นผลงานถูกแปลอย่างจริงจัง

เรื่องของลิขสิทธิ์หนังสือในไทยมักไม่ตรงไปตรงมาเสมอไป แนวคิดของผมคือสิทธิ์เผยแพร่ฉบับ PDF ของงานใดงานหนึ่ง เช่น 'กำเนิดเทพมาร' จะเป็นของผู้ที่ได้ซื้อลิขสิทธิ์จากเจ้าของผลงานโดยตรง ผู้ที่มีสิทธิ์นั้นมักจะระบุชื่อไว้ในหน้าคำขอบคุณหรือตามหน้าปกของฉบับแปลไทย เวอร์ชันพิมพ์หรืออีบุ๊กที่ถูกต้องจะมีข้อมูลเกี่ยวกับผู้ถือลิขสิทธิ์และหมายเลข ISBN ระบุชัดเจน นักอ่านที่สนใจฉบับถูกต้องจึงมองจากสัญลักษณ์เหล่านี้เป็นหลัก มุมมองของผมยังรวมถึงความปลอดภัยของผู้อ่านด้วย การดาวน์โหลด PDF ที่ไม่มีลิขสิทธิ์ไม่เพียงแต่ละเมิดกฎหมายเท่านั้น แต่ยังเสี่ยงต่อไฟล์ที่มีมัลแวร์หรือถูกดัดแปลงอีกด้วย จึงมองว่าการซื้อผ่านร้านค้าอีบุ๊กที่มีชื่อเสียงหรือสั่งซื้อฉบับพิมพ์จากร้านหนังสือหลักจะช่วยยืนยันได้ว่าเป็นของผู้ถือลิขสิทธิ์จริง ๆ ท้ายที่สุด ความพอใจส่วนตัวของผมมาจากการรู้ว่าผลงานที่ชอบได้ช่วยให้ผู้สร้างได้รับค่าตอบแทนอย่างยุติธรรม ถ้าอยากรู้ว่าใครเป็นผู้มีสิทธิ์เผยแพร่ฉบับ PDF ของ 'กำเนิดเทพมาร' ให้ลองตรวจดูฉบับแปลไทยที่มีขายตามร้านอีบุ๊กหรือหน้าปกพิมพ์จริง แล้วจะเห็นข้อมูลลิขสิทธิ์ปรากฏอยู่ ซึ่งก็เป็นวิธีที่ชัดเจนและปลอดภัยที่สุดสำหรับนักอ่านอย่างเรา

เรื่องนี้เป็นหนึ่งในชื่อนิยายที่ชุมชนแฟนๆ พูดถึงกันบ่อยเมื่อมีคำถามเรื่องลิขสิทธิ์ในไทย — และตรงไปตรงมาคือ ณ ปัจจุบันเท่าที่รับรู้ยังไม่มีประกาศอย่างเป็นทางการจากสำนักพิมพ์ไทยรายใดที่ระบุว่าถือสิทธิ์เผยแพร่ 'เทพจักรพรรดิเจ้าพิภพ' เป็นฉบับพิมพ์ในประเทศไทย ในมุมของคนที่ติดตามแวดวงหนังสือแปล ผมสังเกตเห็นความแตกต่างระหว่างงานที่มีสัญญาลิขสิทธิ์ชัดเจนกับงานที่อยู่แค่ในรูปแบบแปลไม่เป็นทางการหรือสแกนแชร์กันตามเว็บต่างๆ งานที่มีลิขสิทธิ์มักจะมีการประกาศจากสำนักพิมพ์ มี ISBN ใส่หน้าแรก มีการวางขายในร้านหนังสือหลักอย่าง SE-ED หรือ Naiin และมีการโปรโมทผ่านช่องทางโซเชียลของสำนักพิมพ์เอง ถ้าชื่อเรื่องไหนยังหาใบปกฉบับไทยหรือข้อมูล ISBN ไม่เจอ ก็มีความเป็นไปได้สูงว่าจะยังไม่มีสำนักพิมพ์ไทยถือสิทธิ์ สำหรับคนที่อยากได้ความแน่ชัด ขั้นตอนที่ผมใช้เป็นแนวทางคิดคือรอดูประกาศจากสำนักพิมพ์ใหญ่ ๆ หรือตรวจในฐานข้อมูล ISBN ของหนังสือที่จำหน่ายในไทย อีกทางคือเช็กหน้าเว็บและเพจของร้านหนังสือออนไลน์ใหญ่ ๆ ว่ามีสินค้ารายการนั้นขึ้นหรือไม่ ข้อดีของการรอฉบับลิขสิทธิ์คือคุณภาพแปลที่ดีกว่า การจัดหน้าและภาพประกอบที่ถูกต้อง รวมถึงเป็นการสนับสนุนผู้แต่งต้นฉบับด้วย การอ่านจากแหล่งที่ไม่ถูกต้องอาจสนุกในแง่ของการเข้าถึงเร็ว แต่ระยะยาวจะทำให้ผลงานไม่ถูกพัฒนาเป็นฉบับทางการในตลาดไทยได้ง่ายนัก สรุปคือ ณ ตอนนี้ยังไม่มีสำนักพิมพ์ไทยที่ยืนยันถือสิทธิ์เผยแพร่ 'เทพจักรพรรดิเจ้าพิภพ' หากมีข่าวจริงจัง จะเห็นการประกาศและการวางขายตามร้านหลัก ๆ ทันที — ใครรออยากได้แนะนำเก็บตาดูประกาศอย่างเป็นทางการจะชัวร์ที่สุด

แอบยิ้มตอนนึกถึงปกฉบับภาษาไทยของ 'บาคุมัง' ที่เคยถืออยู่ในมือ — ฉบับลิขสิทธิ์ไทยถูกวางตลาดโดยสำนักพิมพ์สยามอินเตอร์คอมิกส์ ซึ่งเป็นผู้จัดพิมพ์ที่คนอ่านมังงะรุ่นผมคุ้นเคยกันดี และปกฉบับไทยมักจะระบุว่าแปลโดยทีมแปลของสำนักพิมพ์เดียวกัน เราอ่านเวอร์ชันไทยของ 'บาคุมัง' ตั้งแต่เล่มแรกจนถึงเล่มที่ออกในไทย ตอนนั้นสังเกตได้ว่าโทนภาษาถูกปรับให้เข้ากับผู้อ่านไทยมากขึ้น เช่นคำพูดของตัวละครสองคนที่ทำงานเป็นทีมเขียนมังงะจะมีจังหวะตลกจีบกันและมีศัพท์วงการที่ทีมแปลถ่ายทอดให้เข้าใจง่าย ข้อดีคือคนที่ไม่ค่อยเก่งญี่ปุ่นก็ยังสนุกได้เต็มที่ แต่ก็มีบางช่วงที่สำนวนต้นฉบับเน้นอารมณ์ละเมียดละเอียดถูกย่อให้กระชับขึ้น ผู้เขียนรู้สึกว่าแปลเป็นไทยทำได้ดีในแง่การสื่อสารและการเรียงหน้ากระดาษให้เหมาะสมกับตลาดเมืองไทย โดยรวมแล้วฉบับไทยทำหน้าที่เชื่อมคนไทยกับโลกเบื้องหลังการสร้างมังงะได้ดี หากใครอยากสะสมควรลองหาเล่มที่มีคอลัมน์ท้ายเล่มหรือบันทึกของผู้แปล เพราะมักให้เบื้องหลังการตัดสินใจแปลบางอย่าง ซึ่งเป็นมุมมองที่ทำให้เราเห็นความตั้งใจของทีมแปลมากขึ้น

ชื่อผู้แปลของ 'เกิดชาตินี้พี่ต้องเทพ' ในฉบับโดจินภาษาไทยมักจะไม่เป็นข้อมูลที่ชัดเจนหรือเป็นที่รู้จักในวงกว้าง เพราะงานแบบโดจินมักเผยแพร่ในชุมชนแฟน ๆ อย่างไม่เป็นทางการและบางครั้งผู้แปลก็เลือกใช้นามแฝงหรือไม่ระบุชื่อเลย ผมมองว่าถ้าคุณเจอไฟล์ฉบับแปลที่มีเครดิต ให้ดูตรงส่วนปกหรือท้ายเล่ม เพราะนั่นมักเป็นที่ที่ผู้สร้างหรือกลุ่มแปลจะใส่ชื่อไว้บ้าง แต่ในกรณีที่ไม่มีเครดิตเลย ก็มีความเป็นไปได้สูงว่าจะเป็นผลงานของกลุ่มแฟนแปลที่เผยแพร่แบบไม่ได้ขออนุญาตจากต้นฉบับ แถมบางกลุ่มยังตัดสินใจไม่ลงชื่อเพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาด้านลิขสิทธิ์ อย่างไรก็ตาม ถ้าฉบับนั้นถูกตีพิมพ์อย่างเป็นทางการในไทย แน่นอนว่าจะมีเครดิตผู้แปลและสำนักพิมพ์ระบุชัดเจน ซึ่งนั่นต่างจากงานโดจินที่หมุนเวียนในเว็บบอร์ดหรือกลุ่มปิด ๆ สักหน่อย ผมเลยมักจะระมัดระวังเรื่องแหล่งที่มาและเครดิตเมื่อเจอฉบับแปลเหล่านี้

บอกตามตรงว่าเมื่อฉันลองนึกถึงเรื่อง 'อสูรพลิกฟ้า' ในความทรงจำของวงการแปลไทย มันไม่มีภาพของฉบับพิมพ์ไทยที่ชัดเจนโผล่ขึ้นมาเลย จากมุมมองคนที่ติดตามนิยายแปลจีนและไลท์โนเวลมากพอสมควร ฉันจะบอกว่าไม่มีสำนักพิมพ์รายใหญ่ในไทยประกาศลิขสิทธิ์แปลเป็นภาษาไทยของเรื่องนี้อย่างเป็นทางการ ถ้าต้องการยืนยันแน่ชัด วิธีที่ฉันมักใช้คือเช็กร้านหนังสือออนไลน์หลัก ๆ ดูฐานข้อมูล ISBN ของหนังสือ และเฝ้าดูประกาศจากสำนักพิมพ์ที่มักนำเข้าแปลงานจีนหรือญี่ปุ่น เช่น สำนักพิมพ์ที่เน้นแนวแฟนตาซีหรือนิยายแปล แต่โดยรวมแล้วเรื่องนี้ยังดูเหมือนจะไม่มีพิมพ์ไทยแบบถูกลิขสิทธิ์ ส่วนตัวแล้วฉันค่อนข้างอยากเห็นการแปลที่เป็นทางการ เพราะการมีสำนักพิมพ์ไทยรับมาจะแปลว่าคุณภาพจะดีกว่าแฟนแปลและเป็นการสนับสนุนนักเขียนต้นฉบับด้วย ยังไงก็ลองเฝ้าดูประกาศจากร้านหนังสือใหญ่กับกลุ่มคนอ่านที่ติดตามข่าวลิขสิทธิ์ จะได้ข่าวทันทีเมื่อมีการเปิดตัวฉบับแปลไทย

แวบแรกที่ได้ยินชื่อ 'หุบเขาเทวดา' ทำให้ตัวเองอยากค้นหาต้นฉบับและฉบับแปลไทยทันที ความจริงคือผมไม่เคยเจอฉบับภาษาไทยที่ได้รับการตีพิมพ์อย่างเป็นทางการภายใต้ชื่อนั้นเลย หนังสือหรือมังงะบางเรื่องมักถูกแปลแล้วตั้งชื่อต่างออกไป ทำให้การตามหาชื่อไทยเดิมยุ่งยากมาก การที่งานต่างประเทศจะเข้ามาตีพิมพ์ในไทยขึ้นกับการซื้อสิทธิ์จากสำนักพิมพ์ที่มีทั้งรายใหญ่และรายย่อย เช่นสำนักพิมพ์ที่ชอบนำหนังสือต่างชาติคุณภาพเข้ามาจะมีการประกาศลิขสิทธิ์อย่างเป็นทางการ หากไม่มีประกาศแบบนั้น โอกาสสูงที่จะยังไม่มีการแปลหรือมีเพียงงานแปลโดยแฟนคลับเผยแพร่บนอินเทอร์เน็ต มุมมองส่วนตัว ผมมองว่าเรื่องชื่อพาหลงได้ง่าย ดังนั้นถ้าใครอยากตามจริงๆ ให้ลองค้นด้วยชื่อผู้แต่งต้นฉบับหรือชื่อภาษาอังกฤษควบคู่ไปด้วย เพราะบางสำนักพิมพ์ตั้งชื่อไทยใหม่จนแทบไม่เชื่อสายตา อย่างไรก็ตามถ้ามองในแง่ดี งานที่ชอบมักมีโอกาสถูกนำมาพิจารณาตีพิมพ์ถ้ามีฐานแฟนคลับพอสมควร และผมชอบคิดภาพว่าถ้า 'หุบเขาเทวดา' ได้รับการแปล จะมีคนอ่านแล้วตั้งกลุ่มคุยอย่างคึกคักแน่นอน

คาดเดาการได้เห็นหนังสือเล่มนี้ในชั้นวางยังเป็นเรื่องที่หลายคนสงสัย แต่จากที่ติดตามวงการแปลนิยายจีนและเว็บลิขสิทธิ์ในไทย ผมบอกได้อย่างตรงไปตรงมาว่าเรื่อง 'หมอยาเจ้าเสน่ห์' ยังไม่มีสำนักพิมพ์ไทยที่ออกฉบับแปลอย่างเป็นทางการเป็นเล่มในตลาดหลักทั่วไป ในฐานะแฟนที่อ่านฉบับแปลไม่เป็นทางการบ่อย ๆ ผมเห็นงานชิ้นนี้ถูกแปลโดยกลุ่มแฟนแปลบนเว็บบอร์ดและบล็อกส่วนตัวเป็นหลัก ซึ่งมักมาในรูปของตอนหรือบทที่ทยอยแปล ไม่ได้มีการลงชื่อผู้แปลเป็นสำนักพิมพ์ที่จดทะเบียนหรือมี ISBN ประจำเล่มเหมือนหนังสือที่วางขายตามร้านหนังสือ ความหวังเล็ก ๆ ของผมคือหากกระแสยังแรงและมีคนเรียกร้องมากพอ อาจมีสำนักพิมพ์ไทยมาพิจารณาซื้อสิทธิ์ไปออกเป็นเล่มได้ แต่ตอนนี้ถาใด ๆ ก็ตามที่มองหาเวอร์ชันพิมพ์แบบเป็นทางการ อาจยังต้องรอกันต่อไป