หนังผีสิงไทยเรื่องไหนสร้างจากเหตุการณ์จริง?

มีหนังไทยไม่กี่เรื่องที่โปรโมตตัวเองว่า 'ได้แรงบันดาลใจจากเหตุการณ์จริง' และเมื่อผมคิดเรื่องนี้ 'The Medium' เองก็เป็นตัวอย่างที่น่าสนใจสุดสำหรับฉัน เพราะมันไม่ได้แค่ใช้คำว่า "based on true events" เป็นเครื่องมือการตลาด แต่ยังผูกเข้ากับความเชื่อท้องถิ่น เรื่องราวของหมู่บ้านและหมอผีถูกเล่าเหมือนสารคดีผสมกับหนังสยองขวัญ ทำให้บรรยากาศมันเชื่อได้มากกว่าหนังผีปกติ ฉันชอบรายละเอียดเล็กๆ ในหนังเรื่องนี้ที่ทำให้ความรู้สึก "จริง" แน่นขึ้น — การสัมภาษณ์ ญาติคนในชุมชน เสียงพิธีทางศาสนา และการใช้องค์ประกอบที่ดูเป็นพิธีกรรมจริงจัง แม้ว่าสุดท้ายแล้วจะยังเป็นงานสร้างสรรค์ของผู้กำกับ แต่บทสนทนาและฉากบางฉากทำให้ฉันส่ายหัวว่าคนทำตั้งใจทำให้คนดูเชื่อจริง ๆ นั่นแหละที่ทำให้มันน่ากลัวสำหรับฉัน มากกว่าผีกระโดดโผล่ทั่วไป

มีหนังผีเรื่องหนึ่งที่คนไทยแทบทุกคนรู้จักและมักถูกยกขึ้นมาพูดถึงเมื่อเรื่องจริงกับตำนานชนกัน นั่นคือ 'นางนาก' ซึ่งหยิบยกตำนานแม่หม้ายในย่านพระโขนงมาเล่าในรูปแบบภาพยนตร์หลายเวอร์ชัน ทั้งเวอร์ชันคลาสสิกที่เน้นโศกนาฏกรรมและเวอร์ชันตลกอย่าง 'พี่มาก..พระโขนง' ที่เบลนด์ความสยองกับมุขตลกได้อย่างแปลกประหลาด ผมชอบวิธีที่หนังเล่นกับความเชื่อพื้นบ้านมากกว่าจะยืนยันว่ามันเป็นประวัติศาสตร์จริง เพราะเรื่องของแม่หม้ายในพื้นที่นั้นกลายเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมการเล่าเรื่อง คนดูรับรู้ว่ามันคือความเชื่อที่ส่งต่อกันมา และเมื่อนำมาทำเป็นหนัง ผู้สร้างมักจะโอบรับความคลุมเครือระหว่างความจริงกับความเชื่อ ทำให้ดูแล้วขนลุกแต่ก็รู้สึกเชื่อมโยงกับรากเหง้าวิถีไทยไปด้วย

หนังผีไทยที่อ้างว่าเป็นเรื่องจริงมักทำให้หัวใจเต้นแรงกว่าหนังผีธรรมดา เพราะมันไปแตะจุดที่คนเชื่อจริง ๆ ไม่ใช่แค่กลไกสยองบนจอ 'นางนาก' เป็นหนึ่งในตัวอย่างคลาสสิกที่สุดของประเภทนี้ — เรื่องแม่รักลูก คนรักตายแล้วตามกลับบ้าน เป็นตำนานพื้นบ้านที่คนไทยรู้จักกันดีจนมีศาลและเรื่องเล่าต่อ ๆ กันมา ฉันดูหลายเวอร์ชันมาตั้งแต่เด็ก เวลาฉากที่ความรักผสมกับความโหยหวนถูกถ่ายทอดออกมา มันเลยไม่ใช่แค่ผีที่ปรากฏ แต่เป็นความเจ็บปวดที่เรารู้สึกว่าจริงจังและคุ้นเคย ทำให้ฉากหลายฉากแหย่จุดอ่อนในความเชื่อและความเป็นครอบครัวของคนไทยได้อย่างแนบเนียน อีกเรื่องที่มักถูกพูดถึงในแง่นี้คือ 'ชัตเตอร์' หนังที่หยิบเอาอาชีพช่างภาพและเรื่องของภาพถ่ายที่ติดอะไรบางอย่างมาเป็นจุดสยอง แม้มันจะเป็นบทประพันธ์ของผู้สร้าง แต่สไตล์การเล่าและการโปรโมททำให้คนเชื่อว่ามีเคสจริง ๆ เกิดขึ้นบ้าง — ใครที่ผ่านการใช้กล้องหรือเล่นรูปจะยิ่งอินกับความรู้สึกผิดและภาพที่สื่อสารไม่ได้ทางวาจา ฉากภาพติดเงาและการค่อย ๆ คลี่ความจริงของตัวละคร ทำให้ฉันรู้สึกว่าความน่ากลัวมันไม่ได้อยู่ที่ผีอย่างเดียว แต่อยู่ที่เรื่องที่คนชอบบอกต่อกันในชุมชน ส่วนหนังแบบเป็นชุดอย่าง '4bia' ก็หยิบเอาเรื่องเล่าเมืองขึ้นมาทำเป็นตอนสั้น ๆ หลายตอน ซึ่งแต่ละตอนมักอ้างแรงบันดาลใจจากเรื่องเล่าในท้องถิ่นหรือข่าวเล็กข่าวน้อยที่ผ่านหูผ่านตา การดูหนังแนวนี้สำหรับฉันคือการเปิดกล่องความกลัวแบบหลายมิติ — บางตอนเน้นจิตใจ บางตอนเน้นบรรยากาศ — และสิ่งที่ชอบที่สุดคือการนั่งถกกับเพื่อนหลังดูเสร็จว่าอันไหนน่าจะมีเค้าโครงมาจากเรื่องจริงมากกว่ากัน มันให้ความรู้สึกเหมือนเรากำลังต่อจิ๊กซอว์ของความเชื่อร่วมกัน มากกว่าจะเป็นแค่ความสยองเชิงตื่นเต้นเฉย ๆ

การตีความเรื่อง 'บางระจัน' ในฐานะแฟนหนังที่ชอบประวัติศาสตร์แนวฮีโร่ ผมมองว่าเรื่องนี้ใกล้เคียงกับเหตุการณ์จริงในแง่ของโครงร่าง: มีชุมชนเล็ก ๆ ต่อต้านการรุกรานของพม่า ในนามของการปกป้องบ้านเกิด ซึ่งเป็นแกนหลักของบันทึกประวัติศาสตร์ท้องถิ่น แต่ความกล้าหาญและฉากบู๊ถูกปั้นให้ยิ่งใหญ่ขึ้นเพื่อความดราม่าและการเรียกอารมณ์ร่วมของผู้ชม ฉากตัวละครหลายตัวถูกทำให้ชัดเจนขึ้นจนกลายเป็นสัญลักษณ์ ประวัติศาสตร์จริงมักมีความซับซ้อน เช่น ท่าทีของเจ้าเมือง ข้อเสนอแนะทางการทหาร และปัจจัยทางการเมืองที่ทำให้เหตุการณ์เป็นแบบนั้น แต่หนังเลือกโฟกัสไปที่ความสามัคคีและการเสียสละ ซึ่งช่วยให้คนดูเข้าใจแก่นเรื่องได้เร็วขึ้นแม้จะแลกกับความเที่ยงตรงบางจุด ผมคิดว่า 'บางระจัน' เหมาะสำหรับคนที่อยากเห็นภาพรวมของเหตุการณ์และรับแรงบันดาลใจจากการต่อสู้ของประชาชน แต่ก็ต้องดูด้วยมุมมองที่เข้าใจว่าหนังมีการย่อและเติมแต่งเพื่อความบันเทิง — ถาต้องการรายละเอียดเชิงประวัติศาสตร์จริงจัง ก็ต้องอ่านบันทึกหรือผลงานวิชาการเพิ่มเติมเป็นข้อสนับสนุน แต่ถ้าต้องการความมันส์และความอบอุ่นของความเป็นชุมชน หนังเรื่องนี้ทำหน้าที่ได้ดี

แฟนหนังผีอย่างฉันมักจะระลึกถึงเรื่องที่ทำให้คอหนังเชื่อว่ามีเบื้องหลังจริง ๆ — หนึ่งในนั้นคือ 'Shutter' ที่ถูกพูดถึงบ่อยว่ามีรากจากเหตุการณ์จริงและภาพถ่ายประหลาดที่เคยถูกตีพิมพ์ในสื่อท้องถิ่น ในมุมมองของฉัน ความน่าเชื่อถือของ 'Shutter' มาจากสองส่วนหลัก: วิธีการนำเสนอที่เรียบง่ายและการอ้างอิงถึงกรณีภาพถ่ายผีที่เคยมีคนพบในชีวิตจริง ผู้กำกับและทีมงานเคยให้สัมภาษณ์ถึงแรงบันดาลใจจากเรื่องเล่าในวงการถ่ายภาพและข่าวที่มีภาพแปลก ๆ ปรากฏ ซึ่งทำให้คนดูรู้สึกว่า “มันอาจเกิดขึ้นได้” มากกว่าความสยองแบบแฟนตาซีล้วน ๆ ผลลัพธ์คือภาพถ่ายที่เป็นกิมมิคของหนังมันถูกเก็บมาใช้จนฝังลึกในความทรงจำของคนดู เมื่อต้องเลือกว่าเรื่องไหนน่ากลัวเพราะมีแหล่งยืนยัน ฉันมองว่า 'Shutter' อยู่ในกลุ่มที่น่าสนใจจริง ๆ — ไม่ได้หมายความว่าทุกฉากจะมีหลักฐานชัดแจ้ง แต่การจับเอาองค์ประกอบจากเหตุการณ์และข่าวจริงมาปะติดปะต่อกับการสร้างเรื่อง ทำให้ความกลัวมันแทบจะสัมผัสได้ในระดับชีวิตประจำวัน และนั่นแหละคือเหตุผลที่หนังยังหลอนอยู่นานหลังจบภาพยนตร์

หนึ่งในหนังผีไทยที่ฝังใจคนทั้งชาติคือ 'นางนาก' ซึ่งดัดแปลงมาจากตำนานแม่มากพระโขนงที่เล่าต่อกันมาในชุมชนบ้านทุ่งหลายแห่ง ความน่ากลัวของเวอร์ชันคลาสสิกไม่ใช่แค่ผีที่กลับมา แต่เป็นความคุ้นชินของคนหมู่บ้านกับความรักที่แปรสภาพเป็นการยึดติด ฉันจำภาพบ้านไม้ แสงเทียน รวมถึงฉากที่เธอยิ้มให้คนในหมู่บ้านทั้ง ๆ ที่รู้ว่าเธอไม่ใช่คนนั้นจริง ๆ ได้อย่างชัดเจน การใช้สภาพแวดล้อมแบบชนบทให้ความรู้สึกอึดอัดและใกล้ตัว ทำให้คนดูตั้งคำถามว่าใครจะเป็นผู้ตายและใครยังอยู่ เมื่อดูแล้วผมรู้สึกว่าตำนานท้องถิ่นแบบนี้ทำหน้าที่มากกว่าการทำหนังผี มันเชื่อมโยงวัฒนธรรม การละเล่น และวิถีชีวิตเก่า ๆ เข้ากับอารมณ์สยอง ทำให้ฉากคลาสสิกบางฉากยังหลอกหลอนได้แม้เวลาจะผ่านไปนาน

สารภาพตามตรง ผมรู้สึกว่าหนังเรื่อง 'Alive' คือหนึ่งในหนังเอาตัวรอดที่กระทบใจที่สุด เพราะมันดึงเอาความจริงโหดร้ายของเหตุการณ์อุบัติเหตุเครื่องบินตกในเทือกเขาแอนดีสมาเล่าอย่างไม่อ่อนโยน ในแง่ของการเอาตัวรอด 'Alive' ไม่ได้เน้นฉากระทึกเท่านั้น แต่แสดงถึงการตัดสินใจที่ยากลำบากของคนปกติเมื่อเผชิญความหิวและความหนาว ผู้รอดชีวิตต้องเผชิญกับทางเลือกทางจริยธรรมที่แทบทำให้คนดูสะอึก เช่น การตัดสินใจเกี่ยวกับร่างของคนที่จากไปแล้ว ซึ่งหนังถ่ายทอดออกมาแบบไม่โรแมนติกเลย ฉากที่กลุ่มต้องรวมกำลังกัน วางแผนข้ามธารหิมะ และการรักษากันเอง ทำให้ฉันเข้าใจความหมายของความเป็นมนุษย์ในสถานการณ์สุดขีดมากขึ้น เหมือนจะเตือนว่าในความสิ้นหวังยังมีความอบอุ่นจากความเป็นเพื่อนมนุษย์ ซึ่งนี่คือเหตุผลที่เรื่องนี้ยังคงติดอยู่ในหัวฉันจนถึงทุกวันนี้

หลายคนยังพูดถึงการสู้บนท้องฟ้าในสมรภูมิแปซิฟิกเมื่อเอ่ยถึงหนังเรื่อง 'Midway' และผมก็เป็นหนึ่งในนั้น เหตุการณ์จริงจากการรบที่เกาะมิดเวย์ถูกนำมาสร้างเป็นภาพยนตร์หลายครั้ง โดยเฉพาะเวอร์ชันปี 2019 ที่พยายามผสมระหว่างมุมมองของนักบินกับฉากยุทธการระดับเรือรบและการข่าวกรอง สไตล์การเล่าในหนังเวอร์ชันนี้ค่อนข้างรวดเร็วและมุ่งไปที่การทำให้คนดูรู้สึกถึงความกดดันของการตัดสินใจ ไม่ได้ยึดติดกับความเที่ยงตรงทุกจุด แต่เหตุการณ์หลัก ๆ อย่างการโจมตีและผลกระทบต่อการพลิกผันทางยุทธศาสตร์ยังคงอยู่จริงสำหรับผู้ที่อยากเห็นภาพว่าการรบทางอากาศในมหาสมุทรแปซิฟิกเป็นอย่างไร ผมมองว่า 'Midway' เหมาะกับคนที่อยากได้ภาพรวมของเหตุการณ์จริงแบบเข้มข้น แม้จะต้องเตรียมตัวรับงานดราม่าและการปรับแต่งตัวละครตามสไตล์หนังฮอลลีวูดก็ตาม