หนังสือแมวส้ม มีฉบับแปลภาษาไทยหรือยัง?

ตั้งแต่ครั้งแรกที่เห็นชื่อ 'แมวส้ม' บนหน้าปกก็อยากรู้ทันทีว่ามีฉบับอ่านออกเสียงหรือเปล่า — เสียงบรรยายสามารถเปลี่ยนอารมณ์ของเรื่องให้ลึกขึ้นได้มากกว่าหนังสือธรรมดา ฉันแนะนำมุมมองแบบคนรักหนังสือที่ติดตามทั้งเวอร์ชันภาษาไทยและต่างประเทศ: ถ้าเป็นหนังสือที่ได้รับความนิยมระดับสากล มักจะมีฉบับหนังสือเสียงอยู่บนแพลตฟอร์มใหญ่ๆ อย่าง 'Audible' หรือ 'Apple Books' รวมถึง 'Google Play Books' และบริการสมัครฟังแบบไม่จำกัดอย่าง 'Storytel' ในบางครั้งสำนักพิมพ์ไทยก็ออกฉบับเสียงด้วยและจะประกาศบนเว็บไซต์หรือเพจของพวกเขา โดยเฉพาะถ้าเป็นหนังสือที่มีการแปลจากงานอย่าง 'A Street Cat Named Bob' ที่มีฉบับเสียงให้ฟังในหลายภาษา มุมปฏิบัติที่ฉันมักทำคือเช็กชื่อผู้แต่งกับ ISBN เพื่อยืนยันฉบับที่ต้องการ และลองฟังตัวอย่างเสียงก่อนตัดสินใจซื้อหรือสมัคร บริการของไทยเช่นแพลตฟอร์มอีบุ๊กบางเจ้าก็เริ่มมีฉบับอ่านเสียงเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ถ้าอยากได้เวอร์ชันถูกลิขสิทธิ์ก็ให้มองหาฉบับจากสำนักพิมพ์โดยตรงหรือแพลตฟอร์มที่มีระบบจ่ายเงิน เพราะจะได้คุณภาพการบรรยายที่ดีและสนับสนุนผู้สร้างผลงาน ซึ่งทำให้การฟังหนังสือเรื่องโปรดเป็นประสบการณ์ที่สมบูรณ์ขึ้น

มีหลายเล่มที่ใช้ชื่อ 'Manifest' ดังนั้นคำตอบขึ้นกับเล่มที่คุณหมายถึงมากกว่าจะตอบอย่างเป็นเอกฉันท์ ในมุมมองของคนที่ติดตามหนังสือทั่วไป ผมมักจะเจอทั้งนิยาย วิทยาศาสตร์แนวคิด และหนังสือพัฒนาตัวเองที่ใช้คำว่า 'Manifest' เป็นชื่อหรือคำหลัก บางเล่มเป็นงานแปลที่ลงสำนักพิมพ์ไทยแล้ว แต่หลายเล่มยังไม่มีฉบับแปลเพราะสิทธิ์การแปลยังคงอยู่กับเจ้าของลิขสิทธิ์ต่างประเทศ ถ้าต้องการรู้แน่ว่าเล่มที่คุณสนใจมีฉบับแปลไทยหรือยัง ให้เช็กชื่อผู้แต่งและ ISBN แล้วค้นในร้านหนังสือออนไลน์ของไทยอย่างนายอินทร์ SE-ED หรือร้านใหญ่อย่าง Kinokuniya และแพลตฟอร์มอีบุ๊กอย่าง MEB/Ookbee — ถ้าพบข้อมูลสำนักพิมพ์ไทยหรือ ISBN ของฉบับแปล แปลว่ามีฉบับภาษาไทย หากไม่พบ ก็มีความเป็นไปได้ว่ายังไม่มีการแปลอย่างเป็นทางการ ขอปิดด้วยมุมมองส่วนตัวว่าเวลาเจอชื่อเดียวกันแบบนี้ ผมมักจะชอบดูตัวอย่างเนื้อหาและรีวิวจากเวอร์ชันต้นฉบับก่อนตัดสินใจรอฉบับแปลหรืออ่านภาษาอื่นไปก่อน

เริ่มแรกต้องบอกเลยว่าคำตอบขึ้นกับว่า 'หนังสือเธอที่รัก' ที่ว่าคือเล่มไหน เพราะหนังสือต่างประเทศที่เป็นงานระดับสากลมักจะมีฉบับแปลภาษาไทยออกมาค่อนข้างไว ในขณะที่งานอินดี้หรือแนวทดลองบางเล่มอาจยังไม่มีการแปลอย่างเป็นทางการเลย ฉันเองมักจะสังเกตจากความนิยมของต้นฉบับ ถ้าเป็นนิยายขายดีหรือผู้เขียนมีชื่อเสียงระดับโลก ก็มีโอกาสสูงที่สำนักพิมพ์ไทยจะนำมาทำเป็นฉบับแปลเพื่อให้คนอ่านในประเทศเข้าถึงได้ง่ายขึ้น ยกตัวอย่างเช่นผลงานที่คนจำนวนมากรักและเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางมักมีฉบับแปลภาษาไทยแล้ว เช่นงานวรรณกรรมเยาวชนหรือแฟนตาซีที่ขายดีมากๆ จะเห็นเป็นหนังสือตั้งชั้นวางตามร้านหนังสือทั่วไป ในทางกลับกัน งานทดลองหรือหนังสือเฉพาะกลุ่มที่เน้นภาษาซับซ้อนหรือโครงสร้างพิเศษอาจต้องรอเวลานานกว่า เพราะการแปลต้องใช้ทักษะเฉพาะและอาจไม่คุ้มทุนสำหรับสำนักพิมพ์ ขณะที่นิยายจากญี่ปุ่น ยุโรป หรืออเมริกาที่ได้รับการยอมรับมักจะถูกแปลโดยสำนักพิมพ์ที่เน้นงานแปลเป็นหลัก ทำให้ผู้อ่านไทยมีตัวเลือกมากขึ้นและคุณภาพการแปลก็มีมาตรฐานขึ้นด้วย สุดท้ายแล้ว หากเล่มที่เธอรักเป็นงานที่เพิ่งออกใหม่และยังไม่เห็นฉบับแปล ก็ยังมีข้อดีคือความเป็นไปได้ที่สำนักพิมพ์จะสนใจนำมาทำในอนาคต โดยเฉพาะเมื่อมีกระแสพูดถึงมากขึ้นหรือมีรางวัลติดชาร์ต การมีฉบับแปลช่วยเปิดประตูสู่ผู้อ่านกลุ่มใหม่และทำให้เนื้อหานั้นถูกตีความในบริบทไทยได้แตกต่างไปบ้างในแง่ความรู้สึกและสำนวน ส่วนถ้าเป็นเล่มคลาสสิกหรือเป็นที่รักของคนจำนวนมาก โอกาสเจอฉบับแปลที่แปลออกมาอย่างละเอียดถี่ถ้วนและน่าอ่านก็สูงอยู่แล้ว สรุปในฐานะคนที่ชอบอ่านและติดตามการแปลหนังสือ ฉันมักตื่นเต้นทุกครั้งที่เห็นงานที่รักถูกแปลเป็นภาษาไทยเพราะมันทำให้การเข้าถึงเรื่องราวง่ายขึ้นและรู้สึกเหมือนได้แบ่งปันความรักเดียวกันของหนังสือกับคนอ่านรุ่นเดียวกัน เห็นฉบับแปลที่ดีแล้วก็ยิ้มออกมาได้เลย

ยอมรับว่าเมื่อมองจากความรู้สึกครอบครองหนังสือ งานพิมพ์ที่ทำให้ภาพประกอบของ 'แมวส้ม' โดดเด่นที่สุดในสายตาของเราเป็นฉบับปกแข็งที่ออกแบบมาเป็นพิเศษ ซึ่งมักจะรวมภาพสีขนาดใหญ่สอดแทรกเป็นแผ่นหน้าแยก (color plates) และกระดาษหนาชนิดที่รับสีได้ดี สิ่งที่ชอบเป็นพิเศษคือโทนสีนุ่ม ๆ ของภาพประกอบในฉบับนี้—สีน้ำหรือการไล่สีแบบพาสเทลให้ความอบอุ่น เหมาะกับบรรยากาศของเรื่อง โดยเฉพาะฉากกลางคืนที่แสงไฟสะท้อนบนขนแมวส้ม ภาพพวกนี้พิมพ์ออกมาให้รายละเอียดของขนและเงาได้ชัดเจน ไม่แตกเป็นจุดหยาบแบบที่เจอในฉบับปกอ่อนราคาถูก นอกจากนี้การเข้าเล่มแบบเย็บกี่หรือปกแข็งยังทำให้หน้าทุกหน้ากางเต็มตา เห็นภาพประกอบทั้งหน้าได้โดยไม่ต้องก้มดูมาก เสริมอีกอย่างคือฉบับพิเศษมักมีสเก็ตช์ดรออิ้งหรือคอมเมนต์ของคนวาดแถมมา ซึ่งเพิ่มมิติเชิงศิลป์และรู้สึกได้ถึงกระบวนการสร้างสรรค์ มากกว่าการเป็นแค่เล่มอ่านจบแล้ววางไป ฉะนั้นถาต้องเลือกฉบับที่ภาพสวยสุดจริง ๆ ฉบับพิมพ์พิเศษปกแข็งกับกระดาษคุณภาพสูงน่าจะตอบโจทย์ที่สุดสำหรับคนที่ให้ความสำคัญกับภาพประกอบจริง ๆ

ความอบอุ่นเล็ก ๆ จากเรื่องราวใน 'แมวส้ม' ยังวนเวียนอยู่ในหัวเสมอ ฉันเห็นภาพของชีวิตประจำวันที่ละเมียดละไม—ไม่ใช่แค่เรื่องตลกจากท่าทางของแมว แต่เป็นบันทึกความสัมพันธ์ระหว่างสัตว์เลี้ยงกับคนที่เลี้ยงมัน เรื่องราวหลักของหนังสือตีกรอบช่วงเวลาสั้น ๆ ของวันธรรมดา เช่น การเตรียมอาหารเช้า งานบ้าน การรอคอยที่หน้าประตู เมื่อเจ้าของกลับมาบ้าน และการนอนบนหมอนกองใหญ่ของแมว การบรรยายมักสอดแทรกมุมมองอ่อนโยนต่อความเหงา ความห่วงใย และความอบอุ่นที่ไม่ต้องการคำพูดเยอะ ภาษาที่ใช้ใน 'แมวส้ม' มักเรียบง่ายแต่มีภาพชัดเจน ฉันชอบวิธีเล่าเหตุการณ์สั้น ๆ แทรกอารมณ์นิด ๆ เช่น ฉากที่เจ้าของต้องรีบออกจากบ้านแต่แมวยังยืดตัวรออยู่ที่ประตู ซึ่งฉากนี้ทำให้เห็นความผูกพันที่ไม่จำเป็นต้องอธิบายมากมาย นอกจากนี้ยังมีตอนที่เป็นบทเรียนเล็ก ๆ เกี่ยวกับความรับผิดชอบ การเติบโตของตัวละคร (ทั้งคนและแมว) และการยอมรับการเปลี่ยนแปลงในชีวิต ในฐานะคนที่ชอบอ่านงานที่อบอุ่นใจ ฉันชื่นชมน้ำหนักของเรื่องที่ไม่พยายามยัดเยียดบทเรียนหนัก ๆ แต่เลือกใช้เหตุการณ์ธรรมดา ๆ ให้สะท้อนถึงความหมาย ข้อคิดที่เกิดขึ้นไม่ดุดัน แต่ค่อย ๆ ซึมเข้าไปในหัวใจ นั่นแหละคือเสน่ห์ที่ทำให้หนังสือยังนั่งอยู่ในชั้นหนังสือของฉัน

ข่าวคราวที่ผมตามมาคือยังไม่มีฉบับแปลภาษาไทยของ 'สู้ดิวะ' ที่วางขายอย่างเป็นทางการตามร้านหนังสือใหญ่หรือเว็บขายหนังสือที่คนไทยคุ้นเคย จากมุมมองคนที่ติดตามวงการแปลนิยายและมังงะมานาน เหตุผลมีได้หลายอย่าง: ถ้าเป็นงานที่ยังไม่ได้รับความนิยมระดับสากลสูง สำนักพิมพ์ไทยมักจะรอความแน่นอนของฐานแฟนก่อนซื้อสิทธิ์ การแปลเชิงการค้าเองก็ต้องคำนึงถึงต้นทุนและการตลาด เห็นได้จากหลายงานที่ต้องใช้เวลาหลายปีจากการเป็นงานดังในต่างประเทศจนมาถึงฉบับภาษาไทย เช่น 'Solo Leveling' ที่ใช้กระบวนการเจรจาลิขสิทธิ์และวางแผนการตลาดค่อนข้างละเอียด มุมมองส่วนตัวคืออยากเห็นงานนี้ออกฉบับไทยในรูปแบบที่เคารพงานต้นฉบับ หากสำนักพิมพ์ไทยตัดสินใจรับลิขสิทธิ์ น่าจะทำให้การอ่านสบายตาและมีคุณภาพขึ้นมากกว่าสำเนาแปลมือหรือแฟนซับ แม้จะมีแฟนคอมมูนิตี้ที่แปลแชร์กันอยู่บ้าง แต่คุณค่าในการสนับสนุนผลงานผ่านช่องทางถูกลิขสิทธิ์จะช่วยให้ผู้สร้างมีรายได้และโอกาสทำผลงานต่อได้ ถ้ามีข่าวดีเรื่องลิขสิทธิ์ ก็มักจะประกาศผ่านหน้าเพจของสำนักพิมพ์และชุมชนแฟนคลับก่อน ซึ่งทำให้รู้สึกตื่นเต้นทุกครั้งที่เห็นผลงานที่ชอบถูกแปลอย่างเป็นทางการและออกแบบหน้าปกได้ตรงรสนิยมคนไทย

นี่คือสิ่งที่ผมพอจะเล่าได้เกี่ยวกับฉบับแปลไทยของ 'สัตว์สัตว์' — ณ เวลานี้ยังไม่มีฉบับแปลไทยอย่างเป็นทางการที่วางจำหน่ายทั่วไป ผมตามข่าววงหนังสือค่อนข้างใกล้ชิด เลยสังเกตว่าถ้าผลงานนั้นได้รับความนิยมระดับนานาชาติ สำนักพิมพ์ไทยมักจะต่อคิวขอซื้อลิขสิทธิ์ แต่สำหรับ 'สัตว์สัตว์' ยังไม่เห็นการประกาศจากสำนักพิมพ์หลัก ๆ ในประเทศ ไม่ว่าจะเป็นการโปรโมตในเพจหรือการเปิดพรีออเดอร์ในร้านหนังสือออนไลน์ที่ผมเข้าไปดูเป็นประจำ นั่นหมายความว่าแฟน ๆ ที่อยากอ่านฉบับแปลไทยอาจต้องรอต่อไปอีกสักพัก อย่างไรก็ตาม ผมก็เห็นว่ามีฉบับต่างประเทศ เช่น อังกฤษหรือญี่ปุ่น (ถ้ามีต้นฉบับภาษาอื่น) ที่สามารถหาซื้อหรือสั่งนำเข้าได้ รวมถึงชุมชนแฟนแปลที่มักทำฉบับแปลไม่เป็นทางการเพื่อให้คนเข้าถึงเนื้อหาเร็วขึ้น แม้ว่าจะไม่ใช่ทางเลือกทางกฎหมายก็ตาม ถ้าคนรอบข้างผมอยากได้จริง ๆ ผมมักจะแนะนำให้ติดตามการประกาศอย่างเป็นทางการจากสำนักพิมพ์ไทยที่ชอบทำงานแนวนี้ เพราะฉบับแปลไทยที่ดีจะมาเมื่อมีการเจรจาลิขสิทธิ์และทีมแปลที่ตั้งใจทำงาน — ซึ่งก็มักให้ความรู้สึกอ่านได้ลื่นและคงอารมณ์ของต้นฉบับไว้ได้ดี

แค่ชื่อ 'ผม แมว และการเดินทางของเรา' ก็ทำให้ใจพองขึ้นเหมือนกำลังจะเริ่มออกทริปเล็กๆ กับสัตว์เลี้ยงแล้ว ผมอยากเล่าแบบตรงไปตรงมาว่า ณ จุดนี้ยังไม่มีฉบับแปลภาษาอังกฤษที่เป็นที่รู้จักในตลาดสากลสำหรับหนังสือเล่มนี้ ถ้ามันเป็นงานต้นฉบับภาษาไทย โอกาสที่สำนักพิมพ์ต่างประเทศจะซื้อสิทธิ์แปลยังค่อนข้างจำกัด เว้นแต่งานนั้นโดดเด่นจนมีคนพูดถึงมากพอในวงกว้าง แต่ถ้างานนี้เป็นการแปลชื่อจากนิยายญี่ปุ่นหรือมังงะบางเรื่อง บางทีอาจมีชื่อภาษาอังกฤษที่ต่างออกไปและวางจำหน่ายแล้ว ซึ่งต้องสังเกตจากเครดิตผู้แต่งและชื่อผู้แปลบนปก เมื่อมองจากมุมคนอ่าน ผมชอบเปรียบเทียบกับผลงานอย่าง 'The Travelling Cat Chronicles' ซึ่งเคยได้รับการแปลเป็นอังกฤษและทำให้เรื่องเกี่ยวกับคนกับแมวข้ามพรมแดนได้ง่ายกว่า เหตุผลคือสำนักพิมพ์ใหญ่เห็นศักยภาพเชิงการตลาด ถ้าอยากรู้แน่ชัด ให้ดูว่ามี ISBN หรือข้อมูลสำนักพิมพ์ปรากฏ ถ้าไม่มี ฉบับภาษาอังกฤษคงยังไม่ออก และถ้ามีแฟนแปล เป็นไปได้ว่าจะหาฉบับแปลสมัครเล่นในชุมชนได้บ้าง แต่คุณภาพกับความถูกต้องอาจต่างกัน การได้อ่านงานต้นฉบับหรือฉบับแปลอย่างเป็นทางการต่างให้ความรู้สึกที่ไม่เหมือนกันเลย