Noli Me Tangere Kabanata 5 Novels & Stories

Nakapanlulumo ang kabanatang ito—dito nasaksihan ko ang pagbagsak ni Sisa, ang inang nawalan ng sariling anak dahil sa kalupitan ng guardia civil. Ang eksena ng kanyang paghahanap sa mga anak niyang sina Basilio at Crispin, na tila baubos na ang luha at pag-asa, isa sa mga pinakamakirot na bahagi ng nobela.

Habang binabasa ko 'to, parang nararamdaman ko 'yung gutom at pagod ni Sisa, 'yung parang unti-unting nauubos 'yung kanyang pag-iisip sa sobrang pangungulila. Tapos 'yung eksena sa kumbento, kung saan hinabol siya ng mga guardia civil—grabe, parang gusto kong sumigaw sa frustration. Dito ko talaga na-appreciate 'yung galing ni Rizal magpinta ng suffering ng ordinaryong Pilipino under Spanish rule.

Nakakaantig ang eksena sa kabanata 10 ng ‘Noli Me Tangere’ dahil dito lumilitaw ang temang sakit—hindi lang ng katawan kundi ng lipunan. Inilalarawan ng kabanatang ito ang pag-iral ng isang may sakit na tao sa gitna ng maliit na bayan, at kung paanong ang kanyang kalagayan ay nagiging salamin ng kalagayan ng komunidad: may pag-aalaga, may pag-iwas, at may mga interes na lumilitaw kapag may kapansanan ang isang buhay. Nakikita mo ang iba’t ibang tugon—ang totoong malasakit ng iilan at ang pagkukunwari o pag-iwas ng iba—na nagpapakita kung paano umiikot ang pakikitungo ng tao sa kapwa sa ilalim ng impluwensya ng awtoridad at tradisyon.

Bilang mambabasa, tumama ito sa akin dahil simple lang ang eksena ngunit mabigat ang sinasabi: ang pagkakasakit ay naglalantad ng kahinaan ng institusyon at ng mga lipunang nagpapahalaga sa reputasyon kaysa sa tunay na pag-aalaga. May mga maliit na detalye ng pag-aalaga—mga bisita, mga pag-aalala—pero ramdam mo rin ang katahimikan ng pagtalikod at ang mga usaping hindi nabibigkas na may kinalaman sa yaman at prestihiyo.

Sa huli, ang kabanata 10 ay hindi lamang tungkol sa kalagayan ng isang pasyente; ito ay maliit ngunit matalas na kritik sa mga ugali ng bayan. Para sa akin, ang eksena ay malinaw na paalala na ang tunay na karamdaman ng lipunan ay hindi agad nakikita sa katawan kundi sa paraan ng pagtugon nito sa kahinaan ng iba.

Pumapailanlang sa isip ko ang ilalim ng gabi noong unang kabanata ng ‘Noli Me Tangere’ — isang bangka na dumarating sa tahimik na ilog, may naglalakbay na saglit bago bumalik sa pamilyar na pampang. Inilarawan ni Rizal ang eksena nang detalyado: ang ilaw ng bayan sa malayo, ang katahimikan ng paligid, at ang mga tunog ng gabi na may halong kabighanian at kakaibang pangamba. Ang kapaligiran ay parang nagpapahiwatig na hindi normale ang mga susunod na kaganapan; may tensyon na hindi pa ganap na nakikita.

Sa bangkang iyon makikita natin ang isang binatang mula sa ibang bansa, nagbabalik sa sariling bayan, dala ang mga alaala at bagong pananaw. Sa unang kabanata pa lang ay binigyan ng pansin ni Rizal ang mga maliliit na detalye — ang paggalaw ng bangka, ang usok ng sigarilyo, at ang pagkakasilid ng mga ilaw — na nagbibigay-buhay sa eksena at nagpapahiwatig ng mga tema ng nobela: ang pagkakakilanlan, pulitika, at sosyal na hidwaan. May mga elemento ng misteryo at pagtataka na nag-iimbita sa mambabasa na magtanong kung sino ang mga taong kabilang sa batasan at ano ang hinaharap para sa kanila.

Bilang tagahanga, hindi ko maiwasang masilaw sa paraan kung paano sinimulan ni Rizal ang kuwento: tahimik ngunit puno ng pahiwatig, at agad na naitatak sa isipan ang bayang kanyang inilalarawan. Parang sinasabi ng gabi, 'May mas malalim pa rito,' at iyon ang nagpaindak sa akin na ituloy ang pagbabasa.