LOGINHindi kami nakalayo nang malayo bago kami napaligiran muli. Hindi marami ang humarang sa amin — apat na lalaking nakatago ang mukha sa ilalim ng mga telang kulay itim, ngunit kilala ko ang kanilang tindig. Sila ang mga taong madalas nating makitang nagtutulungan sa bukid, ang mga taong tinulungan namin noong nasunog ang kanilang mga tahanan. Ang pagkakita sa kanila na nakatayo sa tapat namin nang may hawak na sandata ay mas masakit pa kaysa sa anumang paghampas ng hangin o ulan.
Ang paglalakad pauwi ay tila ibang-iba na mula sa pagtakas namin noong nakaraan. Ang hangin ay humahampas nang magaan sa aming mga mukha, ang liwanag ng araw ay tumatagos sa mga dahon nang mainit at mapagpatuloy, at ang bawat hakbang ay may kasiguruhan na hindi na kami tumatakas sa anuman. Gayunpaman, mayroong kakaibang katahimikan sa pagitan namin ni Xavier, hindi dahil sa pagdududa kundi dahil sa dami ng bagay na kailangang ayusin sa aming sariling buhay matapos ang mahabang panahon ng panganib.Hinawakan niya ang aking kamay nang mahigpit nang huminto kami sandali sa isang burol kung saan tanaw ang buong nayon. Ang mga bahay ay nakatayo nang payapa, ang usok ay lumalabas sa mga tsimenea nang dahan-dahan, at ang mga tao ay nakikita sa malayo na nagtutulungan sa pag-aayos ng mga bakod at daanan.“Tingnan mo,” sabi niya nang mahina. “Ito ang ipinaglaban natin. Ngunit ngayong wala nang banta mula sa labas, kailangan nating harapin ang buhay na karaniwa
Ang katahimikan sa pagitan namin ay hindi lamang mabigat; ito ay puno ng tanong na hindi namin kayang bigkasin nang malakas. Nagpatuloy kami sa paglalakad sa gitna ng gubat, ang bawat hakbang ay maingat, ang bawat paglingon ay may halong pag-aalala. Ang nakita naming sagisag ay hindi maaaring balewalain. Ang singsing na suot ng aking ina ay kapareho ng sagisag ng hukbong kanyang tinukoy bilang kaaway. Paano ito mangyayari? Bakit ito itinago niya? At higit sa lahat, sino nga ba talaga siya?Hinawakan ni Xavier ang aking kamay nang mahigpit habang kami ay naglalakad sa ilalim ng malalalim na sanga. Ang kanyang palad ay mainit at matibay, at ang pakiramdam na iyon ang tanging bagay na hindi nagbago sa gitna ng lahat ng pagkalito.“Huwag mong hayaang ang pagdududa ang magdikta sa iyong isipan,” sabi niya nang mahina. Ang kanyang tinig ay sapat lamang upang marinig ko. “Ang pagtitiwala ay hindi ang kawalan ng pagdududa. Ito ang pagpili na manatili kahit ma
Ang mga araw bago ang pagdating ng aking ina ay tila humahaba sa bawat paglipas ng oras. Ang buong nayon ay nabalot ng kakaibang katahimikan na hindi puno ng takot kundi ng pag-aabang. Ang aking ama ay gumising nang maaga at natulog nang huli sa bawat araw. Siya ay nagtungo sa mga bukid at nagtulungan sa mga magsasaka, nag-ayos ng mga sirang bakod, at nakipagkwentuhan sa sinumang lumalapit sa kanya. Hindi siya naghahanap ng paghanga. Ang bawat kilos niya ay tila paghingi ng tawad sa pamamagitan ng gawa. Si Lino naman ay inilipat ang lahat ng talaan sa bagong silid na gagamitin ng lahat, tinitiyak na walang iisang tao ang magkakaroon ng eksklusibong hawak sa mga kasulatan. Si Xavier ay laging nasa aking tabi. Hindi siya nagsasalita nang labis, ngunit ang kanyang presensya ang nagbibigay sa akin ng lakas sa tuwing ang aking isipan ay nagiging magulo.Sa ikatlong araw bago sumikat ang araw, narinig namin ang pagtunog ng kampana sa hangganan ng nayon. Hindi ito hudyat ng panganib
Ang pag-alis ng aking ama ay nag-iwan ng katahimikang mas mabigat pa kaysa sa anumang sigawan o sagupaan. Nakatayo pa rin kami sa gitna ng plasa, ang mga mata ng lahat ay nakatuon sa akin—ang ilan ay puno ng pag-asa, ang iba ay puno ng pag-aalala, at mayroon ding hindi pa rin makapaniwala sa narinig. Si Lino ay nakayuko, ang kanyang mga kamay ay nakakuyom sa tagiliran. Ang bigat ng pagkakasala ay tila nakasabit sa kanyang balikat.“Hindi ko alam,” bulong niya nang hindi tumitingin sa amin. “Naniniwala akong ginagawa ko ang tama. Ang bawat utos na sinunod ko… akala ko ay para sa kapakanan ng lahat.”Lumapit ako sa kanya. “Hindi ka nag-iisa. Tayo ay parehong nilinlang. Ang pagkakaiba lamang ay hindi ka na bulag ngayon. Iyon ang mahalaga.”Tumingin siya sa akin. “Ngunit paano tayo makakaasa na hindi na mauulit ang pagkakamali? Kung ang sarili mong ama ang may pakana ng lahat… sino pa ang maaari nating pa
Tatlong araw na kaming naglalakbay palayo sa aming nayon. Ang daan ay pataas, patungo sa kabundukang matagal nang iniiwasan ng karamihan. Ayon sa mga lumang kuwento, doon nakatira ang mga pamilyang hindi sumama sa pagtanggap sa bagong kaayusan—mga taong nanatili sa sinaunang paraan ng pamumuhay, at ayaw makihalubilo sa sinuman. Sila rin ang pinagmumulan ng mga banta na laging binabanggit ni Lino. Kasama namin ang tatlong taong pinagkakatiwalaan namin: sina Kardo, isang matapang na magsasaka; si Aling Selya, na kilala sa pag-alam sa mga daanan at pagbabasa ng mga palatandaan sa gubat; at ang kanyang apo na si Benjo, na mabilis tumakbo at may matalas na pandinig.“Hindi karaniwang hangin ang humahampas dito,” sabi ni Aling Selya habang tinitingnan ang mga puno. “Ang mga ibon ay lumilipad nang magkakasama, tila may iniiwasan. Mayroong kakaibang galaw sa paligid.”Hinawakan ko nang mahigpit ang kamay ni Xavier. “Kung totoo ang sinabi ni
Hindi kami nakalayo nang malayo bago kami napaligiran muli. Hindi marami ang humarang sa amin — apat na lalaking nakatago ang mukha sa ilalim ng mga telang kulay itim, ngunit kilala ko ang kanilang tindig. Sila ang mga taong madalas nating makitang nagtutulungan sa bukid, ang mga taong tinulungan namin noong nasunog ang kanilang mga tahanan. Ang pagkakita sa kanila na nakatayo sa tapat namin nang may hawak na sandata ay mas masakit pa kaysa sa anumang paghampas ng hangin o ulan.“Hindi namin kayo sasalakayin,” sabi ng isa sa kanila. Ang kanyang tinig ay nanginginig. “Ito ay utos lamang. Huwag niyo kaming pilitin.”Humarap sa kanila si Xavier nang walang pag-aatubili. “Hindi namin kayo kailangang kalabanin. Tanungin ninyo ang inyong sarili. Tapat ba kayo sa taong nag-uutos sa inyo, o natatakot lamang kayo sa kanyang kapangyarihan?”Walang sumagot. Tumingin sila sa aming dalawa nang may pag-aalinlangan, ngunit walang umatr
Parang dinaganan ng libo-libong bato ang aking dibdib habang nakatitig ako sa kanya. Hindi ko malaman kung galit ba ako, gulat, o halo-halong damdamin ang gumugulo sa aking isipan dahil sa kanyang kakaibang mungkahi. Pakasalan siya? Ang lalaking mismong sumira sa aming kabuhayan? Ang lalaking kilal
Matapang akong nakatayo sa tapat ng dambuhalang pinto na gawa sa matibay na kahoy. Hindi ako nagbigay ng puwang sa takot kahit na parang sasabog na anumang oras ang tibok ng puso ko. Nakaukit sa gintong letra ang pangalang kinatatakutan at iginagalang ng buong industriya.Dela Vega Group of Compani
Nanigas ang buong katawan ko habang nakatitig sa kanya. Ang bawat salitang binitawan niya ay parang matalim na patalim na tumatarak sa aking puso at isipan. Ang malamig niyang ngiti ay lalong nagpadagdag ng takot. Gumagapang ito sa bawat sulok ng aking pagkatao. Hindi ako makagalaw. Hindi ako makas
Ilang oras pa ang lumipas matapos akong iwan ni Xavier bago ko napagpasyahang bumaba. Nakatayo lang ako sa gitna ng malawak na silid, nakatulala sa kawalan habang pilit na inuunawa ang sitwasyong kinalalagyan ko. Ang bawat salitang binitawan niya bago siya umalis ay parang nakaukit sa isipan ko. It







