LOGINTinulak siya ni Mara.
Hindi basta tulak—galit, buo, parang lahat ng pinigilan niya sa loob ng apat na taon, doon na lumabas. “Rafael, ano bang gusto mo?” sigaw niya, nanginginig ang boses. Hindi niya alam kung sa galit o sa pagod. Huminto si Rafael. Nakatayo ito sa gilid ng yacht, isang kamay nakasuksok sa bulsa, yung isa nakahawak sa railing. Malapad ang balikat, tuwid ang tindig—parang hindi tinatablan ng hangin o alon. Sa ilalim ng ilaw, mas tumalas ang features niya. Mas malamig. Mas parang hindi na yung lalaking minahal niya noon. “Mara,” sabi nito, mababa ang boses, may halong pang-aasar. “Nagsisisi ka ba?” Natigilan siya. “Nagsisisi?” ulit niya, parang hindi sigurado kung tama ba ang narinig niya. Tumingin si Rafael diretso sa mata niya. Walang iwasan. Walang paligoy-ligoy. “Na nakipaghiwalay ka sa’kin,” dagdag nito. “Kung nagtiis ka lang ng konti… sayo na sana lahat ‘to.” Ikinaway nito ang kamay, parang ipinapakita ang buong paligid. Yacht. Ilaw. Mga taong mayayaman na parang wala lang ang milyon-milyon. “Lahat ng gusto mo,” dagdag pa niya. “Makukuha mo.” Napatawa si Mara. Hindi malakas. Hindi masaya. Parang naputol lang. “Alam mo, ang kapal ng mukha mo,” mahina niyang sabi, pero malinaw. “Nagsisisi ako,” dagdag niya, mas kalmado na. Napataas ang kilay ni Rafael, parang interesado. “Oh?” Tumitig siya dito. Hindi siya umatras. Hindi siya natakot. “Nagsisisi akong pinakasalan kita,” sabi niya. “Nilapastangan ko lang yung kasal sa pagpili ko sa’yo.” Tahimik. Pero parang may sumabog sa hangin. Hindi siya umiwas ng tingin. Hinayaan niyang makita ni Rafael lahat—galit, sakit, at yung mga tanong na hindi na niya tinanong noon. Ngumiti si Rafael. Pero hindi umabot sa mata. “Mara,” sabi nito, malamig, “sana kaya mong panindigan yan habang-buhay.” Napapikit siya saglit. Huminga. Pagmulat niya—wala na yung pag-alinlangan. Kung galit siya, mas galit din ito. At pareho silang hindi magpapatalo. — Maya-maya, dumating ang dalawang lalaking kliyente, may kasamang mga babae na mukhang sanay na sa ganitong klase ng mundo. “Sorry, napaghintay,” sabi ng isa. “Come in,” sagot ni Rafael, parang walang nangyaring tensyon kanina. Parang wala lang. Pumasok sila sa loob. May mesa. May cards. May alak. At may usapang parang laro lang, pero milyon ang nakataya. Naupo si Rafael, tumawid ang paa, relaxed. Tumingin siya kay Mara. “Pour.” Isang salita. Pero malinaw ang ibig sabihin. Napakagat siya sa labi. Gusto niyang tumanggi. Gusto niyang sabihin na hindi siya ganito. Pero— Sumunod siya. Kumuha ng tsaa. Nagbuhos ng alak. Nag-abot ng tissue. Nag-ayos ng baso. Parang assistant. Parang wala siyang sariling buhay. High heels niya—mataas, masakit na. Halos buong gabi siyang nakatayo. Sa una, okay pa. Pero habang tumatagal— Nanginginig na ang binti niya. Sumasakit ang talampakan niya. Yung likod niya, naninigas na. Minsan, pag walang nakatingin, bahagya niyang pinipisil ang paa niya, umaasang mawawala kahit konti ang sakit. Pero— Ramdam niya yung tingin. Pagtingin niya— Si Rafael. Nakatitig. Hindi niya mabasa kung ano yun. Inis? Pag-aalala? O wala lang? Napakunot-noo ito, tapos biglang nagkumpas ng kamay. “I don’t need you. Umalis ka.” Parang binigyan siya ng pahinga. Hindi na siya nagtanong. Hindi na siya nagpaalam. Umalis siya agad. — Sa labas, sa sulok ng deck— Umupo siya. Dahan-dahan niyang tinanggal ang sapatos. Napabuntong-hininga siya nang malalim. Tahimik ang gabi. Malamig ang hangin, dumadampi sa balat niya. Pero sa loob niya— Maingay. Magulo. Pagod na pagod siya. Hindi lang katawan. Pati isip. Pati puso. Parang bawat hakbang niya ngayong araw, may kasamang alaala na pilit bumabalik. — Maya-maya, dumaong ang yacht. Isa-isang bumaba ang mga tao. Naiwan siya sa sulok. Tahimik. Hanggang sa— “Sumakay ka.” Napatingin siya. Si Rafael. Nakatayo malapit sa sasakyan, hawak ang pinto. Walang tanong. Walang pakiusap. Utos lang. Wala na siyang lakas makipagtalo. Sumakay siya. — Tahimik ang biyahe. Walang nagsasalita. Tanging tunog ng makina at ilaw ng lungsod na dumadaan sa bintana. Sumandal si Mara. Sa una, pinipilit niyang magising. Pero hindi niya namalayan— Nakatulog siya. — Pagdating sa tapat ng apartment niya— Hindi siya ginising agad. Tahimik lang. Nakatingin si Rafael sa kanya. Matagal. Parang sinusubukan niyang alalahanin ang bawat detalye ng mukha nito. Apat na taon. Apat na taon niyang hindi nakita si Mara ng ganito kalapit. Walang galit. Walang depensa. Tahimik lang. Dahan-dahan niyang inangat ang kamay niya. Parang hindi niya kontrolado. Parang may sariling isip. Halos didikit na sa pisngi ni Mara— Nang biglang— Dumilat ito. Nagkatinginan sila. Isang segundo. Pero parang ang haba. Agad niyang binawi ang kamay niya. Bumalik ang dating expression. Malamig. Sarado. “Baba.” Walang emosyon. Agad bumaba si Mara. Hindi na siya lumingon. Isinara ang pinto— Malakas. Napailing ang driver. Sayang ang kotse. Ngumiti lang si Rafael, bahagya. “Pa-check mo bukas,” sabi nito. “Tapos ipabayad mo.” Nagulat ang driver. “Sir… baka hindi po kaya—” “Kaya niya,” sagot nito, kalmado. “Mayaman ang ex-husband niya.” Tahimik ang driver. Hindi na siya nagsalita. — Kinabukasan. Pagpasok ni Mara sa opisina— Parang hindi siya tao. Namamaga ang mata. Mabigat ang katawan. Halos wala siyang tulog. Sa kabilang side— Si Rafael, fresh na fresh. Parang wala lang. Maayos ang suit. Tuwid ang tindig. Kontrolado. Biglang tumunog ang intercom. Napakapit si Mara sa mesa bago sagutin. “Coffee.” Maikli. Diretso. Malamig. “Kapag nilagyan mo pa ng asukal, sasakalhin kita.” Napairap siya. “Good morning din,” bulong niya, mahina. — Ilang minuto lang— Pumasok siya sa opisina nito, dala ang kape. “Good morning, sir,” sabi niya, professional. Inilapag ang kape. Kinuha ang tablet. “10 AM, may meeting with client. 12:30 lunch meeting. 3 PM video call—” “Tama na.” Itinaas ni Rafael ang kamay. Tumigil siya. “Yung iba, si Mae na bahala,” sabi nito. Napakunot-noo siya. “Then—” “7 PM,” dagdag nito. “Sasama ka.” Natigilan siya. “Ha?” Parang gusto niyang matawa. Pero mas gusto niyang mag-walk out. “Sir… ako na naman?” Tumingin si Rafael sa kanya. Diretso. Tahimik. Pero malinaw. Walang option. At doon niya na-realize— Hindi pa tapos. Hindi pa talaga. At kahit anong pilit niyang umiwas— Mukhang babalik at babalik sila sa isa’t isa… kahit ayaw na nila.Muntik nang lumundag ang dibdib ni Mara nang marinig ang boses ni Rafael. Hindi na siya sumagot. Pagod na siya. Masakit ang puson niya. At higit sa lahat, wala siyang lakas para makipagtalo. Tahimik niyang binuksan ang pinto ng sasakyan at sumakay. Pagkaupo, agad siyang dumikit sa bintana. Halos yakapin na niya ang pinto para lang mas lumayo kay Rafael. Maluwag ang loob ng sasakyan. Mahahalata mong imported at mamahalin. Mabango. Malinis. Tahimik. Pero sa kabila ng lawak nito, pakiramdam ni Mara ay nasisikipan siya. Dahil katabi niya si Rafael. At kahit hindi ito nagsasalita, sapat na ang presensya nito para mawala ang hininga niya. Tahimik silang dalawa sa unang ilang minuto. Tanging tunog ng makina at ilaw ng kalsada ang kasama nila. Hanggang sa nagsalita rin ang lalaki. “Saan masakit?” Napakurap siya. “Ha?” “Sabi mo kanina, hindi ka okay.” Ayaw sana niyang sagutin. Pero pagod na siyang magpanggap. “Wala,” maikli niyang sabi. Tumahimik ito. Pagkalipas ng ilang se
“Kuya Jiang, salamat talaga sa pagtulong kanina.” Mahigpit ang hawak ni Aling Rosa sa kumot habang nakaupo sa wheelchair. Kita sa mukha niya ang pagod, pero mas nangingibabaw ang pasasalamat. “Yung anak ko, si Mara, sa Reyes Group din nagtatrabaho. Baka nagkikita na kayo roon?” Napalingon si Mara sa lalaking nasa harap nila. Hindi pa rin siya makapaniwala. Sa dami ng tao sa Maynila, sa dami ng pwedeng makilala ng nanay niya sa hospital, bakit siya pa? Si Miguel Santiago. Director ng Strategic Development. Tahimik. Matalino. At kilala sa opisina na hindi madaling lapitan. “Director Miguel,” maayos niyang sabi, bahagyang yumuko. “Salamat po sa pagtulong sa mama ko.” Saglit siyang tinignan ng lalaki. Walang yabang. Walang lambing. Pero hindi rin malamig. “You're welcome,” simpleng sagot nito. “Timing lang na nandoon ako.” Pagkatapos noon, walang arte nitong itinulak palapit ang wheelchair at yumuko sa harap ng nanay ni Mara. “Ma’am, dalhin muna natin kayo sa r
Napahinto si Mara sa harap ng desk niya nang marinig ang bulungan sa paligid. “Bakit bumaba ulit si Sir Rafael?” “Trip ba niya mag-check dito? Grabe, parang naninita lang ng hangin…” Hindi siya kumibo. Kunwari abala sa laptop, pero ramdam niya—may paparating na gulo. At hindi siya nagkamali. Maya-maya, bumukas ang glass door ng office. Tahimik pero parang biglang nagbago ang atmosphere. Pumasok si Rafael. Diretso ang lakad. Walang lingon-lingon. Walang ngiti. Pero sapat na ang presensya niya para patahimikin ang buong floor. Napahigpit ang hawak ni Mara sa mouse. Hindi siya tumingin. Ayaw niya. Pero— “Know na may team building kayo sa end ng month na to.” Diretso. Walang paligoy-ligoy. Napilitan si Mara tumingala. “Yes, sir,” maayos niyang sagot. “At sasama ako.” Nanlaki ang mata ng buong team. “May problema ba?,” dagdag ni Rafael, malamig ang boses. “at walang pwedeng mag-leave. Unless emergency.” Tahimik. Sobrang tahimik. Parang may pumutok—pero sa loob lang ng
“Rafael, umalis ka na.” Hindi na nagpaligoy-ligoy si Mara. Nakatayo siya sa may pinto ng condo, nakapamaywang, halatang pagod pero pilit tinatatagan ang boses. “Hindi ka welcome dito.” Hindi agad sumagot si Rafael. Nakatitig lang siya sa mukha ni Mara—parang may binabasa, parang may hinahanap na matagal na niyang hindi nakita. Dahan-dahan niyang inangat ang kamay niya, balak sana hawakan ang pisngi nito. Pero— pak! Mabilis siyang nasampal ni Mara sa kamay. “Don’t,” malamig nitong sabi, habang tinititigan ng masama si Rafael. Saglit na natahimik si Rafael. Tapos— napangiti siya. Yung tipong nakakairita. “Ang sama mo talaga,” sabi niya, medyo paos. “Gawan mo ‘ko ng sabaw. Nahihilo ako.” Napairap si Mara. Amoy alak ito. “Grabe ka, kakainom mo ‘yan,” sagot niya. “Umalis ka na lang.” Pero hindi na siya pinakinggan ni Rafael. Diretso siyang pumasok, parang siya ang may-ari ng lugar. Umupo sa sofa, sumandal, at saka tumingin sa paligid. Hanggang sa n
Sa condo ni Mara sa may Eastwood, halos maghatinggabi na nang makarating sila. Pagod na pagod si Trish kakabuhat at kakasuporta sa kanya mula parking hanggang elevator. Buti na lang may guard na tumulong kahit papaano, pero halos siya pa rin ang bumuhat sa buong bigat ni Mara. “Grabe ka, girl…” hingal na sabi niya habang binubuksan ang pinto. “Akala mo malakas uminom.” Walang sagot si Mara. Halos wala na rin siyang malay. Pagkapasok, dahan-dahan siyang inihatid ni Trish sa guest room. Inilapag siya sa kama, inayos ang unan, saka napaupo sa gilid. “Hay, salamat…” bulong niya sa sarili. Akala niya tapos na ang problema. Pero biglang gumalaw si Mara. “Rafael…” mahina nitong bulong, halos hindi maintindihan. Napatingin si Trish. “Hay nako…” Biglang kumunot ang noo ni Mara, saka napamura. “Bwisit ka… Rafael…” Napailing si Trish. Ayan na. Drunk mode. “Hindi ko ibibigay…” dagdag ni Mara, mas malinaw na. “Hindi mo siya kukunin…” Napahigpit ang hawak niya sa
Alam ni Mara.Hindi pa sumusuko si Rafael.Kahit ilang beses na niyang itulak palayo—kahit gaano niya ipakitang wala na siyang pakialam—nandun pa rin ‘yung paraan ng pag tingin nito. Parang may hinahanap. Parang hindi pa tapos.Kaya nung makita niyang papalapit ulit ito habang karga niya si Nico, parang may kumirot agad sa dibdib niya.“Fine,” bigla niyang sabi, sabay abot ng bata sa kanya. “O, sa’yo na.”Nagulat si Rafael.Hindi agad niya naisalba ang reaksyon niya nang mailagay sa braso niya ang maliit na katawan ni Nico.Mainit. Mabango. Malambot.Parang hindi niya alam kung paano hahawakan.“She drinks milk four times a day,” dagdag ni Mara, medyo mabilis magsalita. “Ayaw niya ng carrots. Tapos allergic sa seafood."Napakurap si Rafael.“Wait—”Pero hindi na siya pinatapos.Tumayo si Nico nang maayos sa pagkakakarga sa kanya, saka ngumiti ng malaki.“Ako si Nico!” masigla nitong sabi. “Nico Reyes! Pero tawag sa’kin ni Mama—Bean!”Napatingin si Rafael sa bata.Malalaki ang mata. Ma
Nanigas si Mara. Hindi siya makagalaw, parang may humila sa kanya pabalik sa nakaraan. Nakatitig si Rafael sa batang karga niya—si Nico. Tahimik lang ito, pero ang bigat ng tingin. Parang sinusuri. Parang may hinahanap. Malalaki ang mata ni Nico, malinaw, halos kumikislap sa ilaw. Maputi
“Anak, bilisan mo na, malalate na tayo!” halos pasigaw na sabi ni Mara habang nagmamadaling nagsusuklay sa harap ng salamin. Nasa kabilang side ng sala, naka-upo si Nico sa sahig, hawak ang isang maliit na laruan, todo iwas sa sapatos na pilit isinusuksok ni Mara sa paa niya. “Ayoko pumasok,” mahi
Napapikit si Mara at mariing kinagat ang labi habang tinititigan ang laptop screen. 9:30 na ng gabi. Pangatlong beses na niyang chine-check ang report. Bawat number, bawat detalye—walang pwedeng magkamali. Ayaw na niyang maulit yung nangyari kanina. Pagkatapos ng ilang minuto, tuluyan niya
“Sir, hindi ba pwedeng si Mae na lang ang isama n’yo?” halos pigil ang inis sa boses ni Mara habang hawak ang planner niya. “Nasa inyo na rin po ang tatlong secretary. Hindi naman po ako pwedeng lagi,” dagdag niya, medyo diretso na. Hindi man lang tumingin si Rafael mula sa mga papel niya. “Wh







