Mag-log inNapapikit si Mara at mariing kinagat ang labi habang tinititigan ang laptop screen.
9:30 na ng gabi. Pangatlong beses na niyang chine-check ang report. Bawat number, bawat detalye—walang pwedeng magkamali. Ayaw na niyang maulit yung nangyari kanina. Pagkatapos ng ilang minuto, tuluyan niyang isinara ang file. Wala. Walang error. Malinis. “Finally…” bulong niya, halos mawalan ng lakas. Kinuha niya ang printed copy at naglakad papunta sa opisina ng presidente. Kumatok siya. “Come in,” malamig na boses ang sumagot. Pagpasok niya, nakita niya si Rafael—nakaupo sa swivel chair, nakaayos pa rin kahit gabi na. Parang hindi napapagod. “Inayos ko na po ulit yung report,” sabi niya, iniabot ang folder. Kinuha iyon ni Rafael, mabilis na sinilip. Pagkatapos, ibinaba. “Sorry,” sabi nito, casual lang. “Mukhang ako yung nagkamali ng basa kanina.” Parang wala lang. Parang hindi siya pinabalik-balik sa trabaho buong araw. Napatitig lang si Mara. “Okay na?” tanong niya. “Okay na.” Tumango siya, handa nang umalis. “Late na,” dagdag ni Rafael. “I’ll take you home.” Napahinto siya. “No need. May kotse ako,” mabilis niyang sagot. Hindi na siya naghintay ng sagot. Umalis siya agad. Halos tumakbo palabas ng opisina. — Kinabukasan, eksaktong alas-diyes ng umaga, pumasok si Mara sa isang mamahaling restaurant sa Pasig, katabi ng ilog. Soft ang ilaw. Tahimik. Malayo sa ingay ng lungsod. Sa may bintana, may lalaking naka-suit na naghihintay. Naka-eyeglasses, mukhang maayos, malinis tingnan. “Mr. Luis?” tanong niya, may maliit na ngiti. Tumayo ito agad. “Yes. Ikaw si Mara?” “Oo. Sorry, medyo late.” “It’s okay,” sagot nito, sabay alalay sa upuan niya. “Please, sit.” Napaupo siya. “Umorder na ako ng soup and bread. Baka gutom ka na,” sabi nito. Sakto, dumating ang waiter at inilapag ang mainit na mushroom soup at tinapay. “Thank you,” sabi ni Mara, medyo nagulat sa pagiging thoughtful nito. Inabot sa kanya ang menu. “Order ka pa ng gusto mo.” Nag-order siya ng ilang pagkain, tapos nagsimulang kumain. Mainit ang soup. Nakakagaan. Parang unti-unting nawawala ang pagod niya kagabi. Nag-usap sila. Simple lang. Pero maayos kausap si Luis. May sense. May respeto. At may effort. Hindi niya namalayan na medyo gumagaan ang pakiramdam niya. Hanggang sa— May tumabing presensya sa gilid nila. Mabigat. Nakakapanlamig. “Ms. Santos.” Tumigil ang kamay ni Mara. Dahan-dahan siyang tumingala. At nakita niya— Si Rafael. Tumayo siya agad. “Sir…” Kumabog ang puso niya. Bakit nandito siya? Hindi siya pinansin agad ni Rafael. Inaayos lang nito ang cuff ng suot niyang suit—may maliit na asul na bato. Pamilyar. Masyadong pamilyar. Naalala niya— Minsan, nag-ipon siya ng ilang buwan para bilhan siya ng cufflinks. Pero hindi nito sinuot. “May pupuntahan akong meeting,” sabi ni Rafael, diretso. “Sasama ka.” Parang utos. Hindi pakiusap. “Sir, off na po ako,” mahinahon niyang sagot. Dahan-dahang tumingin si Rafael sa kanya. Malamig. “Rule 7,” sabi nito. “Uuwi ang secretary kapag uuwi ang boss.” Nanigas si Mara. “Gusto mo bang ulitin ko pa?” dagdag nito. Kumagat siya sa labi. Tumingin siya kay Luis. “Sorry… kailangan ko umalis,” sabi niya, halatang nahihiya. Pero bago pa siya makagalaw— Bigla siyang hinatak ni Rafael. “Wait—!” Hindi na siya nakapagsalita. Sa isang iglap, binuhat siya nito—parang wala lang. “Ano ba! Ibaba mo ako!” sigaw niya, namumula ang mukha. Napatingin ang mga tao. Napahiya siya. Pero hindi siya pinansin ni Rafael. Diretso siyang dinala palabas hanggang makarating sila sa isang tahimik na bahagi ng building—yung viewing deck. Mahangin. Tahimik. At walang tao. “Rafael, ano bang problema mo?!” sigaw niya, paglapag sa kanya. Inayos niya ang buhok niya, galit na galit. Tumingin si Rafael sa kanya. Walang emosyon. “Hindi siya para sa’yo.” Natawa si Mara—pero hindi masaya. “At ikaw ba ang magdedesisyon nun?” sagot niya. “Boss lang kita. Wala kang karapatan sa personal kong buhay.” “Meron,” diretso nitong sabi. Natigilan siya. “Kung ayoko, hindi ka pwede magpakasal.” Nanlaki ang mata niya. “Excuse me?” Parang gusto niyang matawa, pero mas nangingibabaw ang galit. “Ang kapal mo,” bulong niya. “Ikaw pwede kang mag-move on, tapos ako hindi?” Hindi sumagot si Rafael. Pero mas lalong tumindi ang tingin nito. “Pagod na ako,” sabi ni Mara, mas mahina na. “Hindi ako makakapagtrabaho ngayon. Kung may problema ka, tanggalin mo na lang ako bukas.” Tinulak niya ito. At naglakad palayo. Hindi na lumingon. — Sa labas, sinalubong siya ng malamig na hangin ng gabi. Magulo ang buhok niya. Magulo rin ang isip niya. Naalala niya— Yung araw na umalis si Rafael. Madilim ang langit. Tahimik ang bahay. Iniwan siya nito ng ATM card at yung maliit nilang condo. Walang paliwanag. Walang paalam. Pagkagising niya, may suot na siyang pulseras—yung lagi nitong suot dati. Half red, half white. Doon siya tuluyang naiyak. Sa ilalim ng puno sa labas ng bahay nila. Gusto niyang habulin. Pero hindi siya makatayo. Parang nawalan siya ng lakas. At alam niya— Hindi na ito babalik. Pagkatapos nun, nagkasakit siya. Halos dalawang araw siyang nilagnat. Parang kalahati ng buhay niya nawala. Apat na taon silang magkasintahan. Dalawang taon na mag-asawa. Tapos… ganun lang. Natapos. Dahil sa pressure. Sa pamilya nito. Sa mga taong gustong ipakasal si Rafael sa iba. Hanggang sa isang araw— Nawala ito ng ilang araw. At nakatanggap siya ng litrato. Nakahiga si Rafael sa kama. May katabing sapatos ng babae. At doon— Tuluyan siyang bumitaw. — Ngayon, habang naglalakad siya sa gabi— Napapikit si Mara. Kahit anong pilit niyang maging matatag— May mga sugat talagang hindi pa rin tuluyang naghihilom. Lalo na kapag ang taong dahilan nun… Biglang bumalik sa buhay mo.“Anak, bilisan mo na, malalate na tayo!” halos pasigaw na sabi ni Mara habang nagmamadaling nagsusuklay sa harap ng salamin.Nasa kabilang side ng sala, naka-upo si Nico sa sahig, hawak ang isang maliit na laruan, todo iwas sa sapatos na pilit isinusuksok ni Mara sa paa niya.“Ayoko pumasok,” mahinang reklamo nito, sabay liko ng katawan na parang maliit na ahas.Napapikit si Mara sandali, pinipigilan ang sarili na mainis.“Nico, please… may work si Mama. Ikaw din, may class.”Umiling lang ang bata.Napabuntong-hininga siya, tapos yumuko at hinawakan ang pisngi ng anak.“Sige… bibilhan kita mamaya ng strawberry shortcake sa bakery, okay?”Agad napatingin si Nico.“Yung may icing?”“Oo, marami.”Saglit na nag-isip ang bata, tapos dahan-dahang iniunat ang paa.“Okay…”Mabilis ang galaw ni Mara—parang sanay na sanay—isuot ang sapatos, ayusin ang medyas, sabay buhat sa bata.“Thank you, baby,” bulong niya, kahit alam niyang napilitan lang ito.Paglabas nila ng apartment sa Cubao, agad niya
Napapikit si Mara at mariing kinagat ang labi habang tinititigan ang laptop screen.9:30 na ng gabi.Pangatlong beses na niyang chine-check ang report.Bawat number, bawat detalye—walang pwedeng magkamali.Ayaw na niyang maulit yung nangyari kanina.Pagkatapos ng ilang minuto, tuluyan niyang isinara ang file.Wala.Walang error.Malinis.“Finally…” bulong niya, halos mawalan ng lakas.Kinuha niya ang printed copy at naglakad papunta sa opisina ng presidente.Kumatok siya.“Come in,” malamig na boses ang sumagot.Pagpasok niya, nakita niya si Rafael—nakaupo sa swivel chair, nakaayos pa rin kahit gabi na.Parang hindi napapagod.“Inayos ko na po ulit yung report,” sabi niya, iniabot ang folder.Kinuha iyon ni Rafael, mabilis na sinilip.Pagkatapos, ibinaba.“Sorry,” sabi nito, casual lang. “Mukhang ako yung nagkamali ng basa kanina.”Parang wala lang.Parang hindi siya pinabalik-balik sa trabaho buong araw.Napatitig lang si Mara.“Okay na?” tanong niya.“Okay na.”Tumango siya, handa n
“Sir, hindi ba pwedeng si Mae na lang ang isama n’yo?” halos pigil ang inis sa boses ni Mara habang hawak ang planner niya.“Nasa inyo na rin po ang tatlong secretary. Hindi naman po ako pwedeng lagi,” dagdag niya, medyo diretso na.Hindi man lang tumingin si Rafael mula sa mga papel niya.“Who’s the CEO?” tanong nito, kalmado pero matalim.Napapikit si Mara saglit.“Kayo po,” sagot niya, pilit pinapakalma ang sarili.Grabe.“May forty-seven minutes ka pa,” dagdag nito, sabay tingin sa relo.Nanlaki ang mata niya.Forty-seven?!Halos tumakbo siya palabas ng opisina.“Sh—”Kinuha niya agad ang phone niya habang naglalakad nang mabilis.“Ma, pwede mo bang sunduin si Nico mamaya? May dinner ako with boss, urgent.”“Sige, anak. Ingat ka.”“Thanks, Ma!”Paglabas niya ng building, dire-diretso siya sa parking.Kung thirty minutes ang byahe—Seventeen minutes na lang para mag-ayos.Grabe.Mas mahirap pa ‘to kaysa exam.—Pagdating sa apartment niya, parang bagyo ang bilis ng galaw niya.Bihi
“Lasing ka na?”Napakunot-noo si Mara habang tinitingnan yung hawak niyang champagne.Isang baso pa lang naman.Hindi naman siya ganun ka-hina… ‘di ba?Pero bakit parang umiinit na ulo niya?Ibinaba niya yung plato sa mesa at tumingin sa paligid. Ang ingay. Ang daming tao. Halos lahat naka-formal, halatang mayayaman, sanay sa ganitong klaseng lugar.Siya—hindi.Hindi siya sanay.Hindi siya komportable.Parang hindi siya bagay dito.Hinahanap ng mata niya si Rafael. Ilang segundo lang, nakita rin niya—nasa kabilang side ng hall, napapalibutan na naman ng mga tao. May kausap, may tumatawa, may gustong magpa-impress.Normal.Ganun naman lagi.Huminga siya nang malalim at naglakad papunta roon.Kailangan niya lang makalapit. Kahit sandali lang.Pero hindi pa siya nakakaabot—“Miss.”Napahinto siya.May lalaking nakaharang sa kanya. Naka-puting suit, maayos tingnan, pero may kung anong off sa ngiti.“Ang ganda mo. Pwede bang makipagkilala?”Automatic ang sagot niya. “Sorry, may kasama ako.
Nanigas si Mara.Hindi siya makagalaw, parang may humila sa kanya pabalik sa nakaraan.Nakatitig si Rafael sa batang karga niya—si Nico.Tahimik lang ito, pero ang bigat ng tingin.Parang sinusuri.Parang may hinahanap.Malalaki ang mata ni Nico, malinaw, halos kumikislap sa ilaw. Maputi ang balat, malinis ang features—yung tipong kahit hindi mo kilala, mapapalingon ka.Parang maliit na manika.At sa sobrang pagkakahawig—May kung anong kumirot sa dibdib ni Rafael.Hindi niya maipaliwanag.Pero ramdam niya.Kung hindi kanya…Kanino?“Ha. Asa ka,” malamig na sagot ni Mara, mabilis.Halos hindi na niya pinag-isipan.Kailangan niyang putulin agad yung iniisip nito.Pero sa loob niya—Nagpapanic siya.Sobra.Hindi pwede.Hindi pwede niyang mahalata.Hindi ngayon. Hindi kailanman.Huminga siya nang malalim, pilit pinapakalma ang sarili, saka tumingin kay Nico.“Anak,” sabi niya, medyo mas seryoso kaysa sa gusto niya, “bakit mo tinawag na ‘Dad’ yung uncle?”Napatitig si Nico sa kanya, paran
Tinulak siya ni Mara.Hindi basta tulak—galit, buo, parang lahat ng pinigilan niya sa loob ng apat na taon, doon na lumabas.“Rafael, ano bang gusto mo?” sigaw niya, nanginginig ang boses. Hindi niya alam kung sa galit o sa pagod.Huminto si Rafael.Nakatayo ito sa gilid ng yacht, isang kamay nakasuksok sa bulsa, yung isa nakahawak sa railing. Malapad ang balikat, tuwid ang tindig—parang hindi tinatablan ng hangin o alon.Sa ilalim ng ilaw, mas tumalas ang features niya.Mas malamig.Mas parang hindi na yung lalaking minahal niya noon.“Mara,” sabi nito, mababa ang boses, may halong pang-aasar. “Nagsisisi ka ba?”Natigilan siya.“Nagsisisi?” ulit niya, parang hindi sigurado kung tama ba ang narinig niya.Tumingin si Rafael diretso sa mata niya. Walang iwasan. Walang paligoy-ligoy.“Na nakipaghiwalay ka sa’kin,” dagdag nito. “Kung nagtiis ka lang ng konti… sayo na sana lahat ‘to.”Ikinaway nito ang kamay, parang ipinapakita ang buong paligid.Yacht.Ilaw.Mga taong mayayaman na parang







