ก็อบลิน คือ อะไรในตำนานยุโรปและญี่ปุ่น?

ฝั่งญี่ปุ่น ภาพของก็อบลินถูกยืมและตีความใหม่จนกลายเป็นสัตว์ประหลาดที่คุ้นเคยในเกมและอนิเมะมากกว่าจะเป็นภูติบ้านตามแบบยุโรป

ฉันเห็นว่าในความเชื่อพื้นบ้านญี่ปุ่นไม่มีคำว่า 'ก็อบลิน' ที่ตรงตัว แต่มีพวก yokai อย่าง 'oni' หรือสิ่งมีชีวิตจิ๋วๆ ที่มีนิสัยซุกซนซึ่งทำหน้าที่ใกล้เคียงกัน เมื่อแฟนตะวันตกเข้ามาในสื่อญี่ปุ่น คอนเซ็ปต์ก็อบลินถูกผสมเข้ากับรสนิยมท้องถิ่น ผลลัพธ์ในสื่อร่วมสมัยคือการออกแบบที่มักเน้นความโหดร้ายหรือเป็นมอนสเตอร์ซ้ำแล้วซ้ำเล่า เช่นในเกมญี่ปุ่นอย่าง 'Dragon Quest' ก็อบลินมักเป็นศัตรูระดับเริ่มต้นที่หน้าตาโดดเด่นและเล่นง่าย หรือในอนิเมะ-ไลท์โนเวลอย่าง 'Goblin Slayer' ภาพก็อบลินถูกขยี้ให้เป็นภัยคุกคามที่โหดและเป็นกลุ่ม ซึ่งต่างจากภาพภูติแกล้งบ้านของยุโรป

ผมชอบความที่ญี่ปุ่นนำแนวคิดตะวันตกมาปรับให้เข้ากับสไตล์การเล่าเรื่องของตัวเอง บางครั้งก็กลายเป็นมอนสเตอร์เชิงระบบในเกม บางครั้งก็ถูกใช้เป็นสัญลักษณ์ของฝูงชนหรือความฉ้อฉล ขึ้นอยู่กับว่าเรื่องต้องการให้ก็อบลินทำหน้าที่อะไรในเรื่องนั้น

คำว่า 'ก็อบลิน' ในตำนานยุโรปมีความหลากหลายกว่าเสียงเรียกเดียวที่คนส่วนใหญ่คุ้นเคย — บางครั้งพวกมันเป็นตัวซุกซนในบ้าน บางครั้งเป็นภูติภูมิเหลวไหลในเหมืองหรือถ้ำที่อันตรายและชั่วร้ายมากกว่าที่คิด

ผมชอบจินตนาการว่าก็อบลินยุโรปเริ่มจากเรื่องเล่าชาวบ้านที่พยายามตั้งชื่อให้เหตุการณ์ไม่อธิบายได้: ของหาย ปัญหาในครัวเรือน หรือเสียงแปลกๆ กลางดึก พวกเล่ากันว่า 'boggle' หรือ 'boggart' จะเล่นตลกกับครอบครัว ส่วน 'redcap' แห่งชายแดนสก็อตมักถูกวาดภาพว่าเลือดเลอะหมวกและชอบทำร้ายผู้หลงทาง นอกจากนี้ยังมีความเกี่ยวพันทางภาษากับคำเยอรมันอย่าง 'kobold' ที่นักขุดกลัวกันในอุโมงค์ เพราะภูติพวกนี้ชอบแกล้งคนและป้องกันสมบัติของพวกมัน

เมื่อวรรณกรรมสมัยใหม่หยิบเอาก็อบลินไปใช้ ภาพลักษณ์ก็เปลี่ยนไปอีก เช่นในงานแฟนตาซีที่ทำให้พวกมันกลายเป็นกองทหารใต้ดินหรือสิ่งมีชีวิตที่จัดเป็นศัตรูชั้นต้น ฉันมักนึกถึงตอนอ่าน 'The Hobbit' ที่การออกแบบก็อบลินทำให้พวกเขาดูเป็นภัยคุกคามเชิงสังคมและอุตสาหกรรมมากกว่าแค่ภูตน่ารัก นั่นคือเสน่ห์ของเรื่องนี้สำหรับผม—ก็อบลินไม่เคยคงที่ พวกมันยืดหยุ่นตามความกลัวและจินตนาการของยุคสมัย และยังคงทำให้เรื่องเล่าพื้นบ้านมีชีวิตอยู่ในแบบที่สนุกและน่าขนลุกในเวลาเดียวกัน

มุมมองเชิงเปรียบเทียบทำให้เห็นความหมายเชิงสัญลักษณ์ของก็อบลินชัดขึ้น—ยุโรปมักให้มันเป็นตัวแทนของความกลัวชนชั้นล่างหรือแรงกดดันสังคม ส่วนญี่ปุ่นนำภาพนั้นมาปรับใช้ในฐานะมอนสเตอร์ที่ต้องปราบหรือเป็นองค์ประกอบของโลกแฟนตาซี

ผมชอบคิดถึงตัวอย่างในภาพยนตร์อย่าง 'Labyrinth' ที่ก็อบลินและ 'Goblin King' ถูกนำเสนอเป็นสิ่งที่มีพลังเสน่ห์และลวงโลก มากกว่าจะเป็นแค่ภูติแสบ ๆ ความเป็นละครเวทีและการเต้นรำของพวกมันทำให้เกิดมิติทางอารมณ์ที่ต่างไปจากก็อบลินในนิทานพื้นบ้านยุโรปที่เน้นความน่ากลัวหรือความแสบสันต์ อีกตัวอย่างคือในชุดหนังสือ-ภาพยนตร์ 'Harry Potter' ที่ก็อบลินกลายเป็นชนชั้นหนึ่งในระบบธนาคารซึ่งสื่อสารเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์และ 'อื่น' ในสังคมสมัยใหม่

สรุปง่ายๆ ว่า ก็อบลินเป็นผืนผ้าใบทางวัฒนธรรมที่ถูกเขียนทับซ้ำแล้วซ้ำเล่า—บางครั้งเป็นภูติที่ชอบแกล้ง บางครั้งเป็นมอนสเตอร์โหด หรือบางครั้งเป็นตัวแทนของประเด็นสังคม สิ่งที่ผมชอบคือความยืดหยุ่นนี้เองที่ทำให้ก็อบลินยังคงมีเสน่ห์ในยุคปัจจุบัน