ฉบับนิยายพุธ สดใส มีฉบับแปลภาษาไทยหรือไม่?

เราเคยสงสัยเรื่องนี้นานแล้ว เห็นชื่อ 'พระหยก' โผล่มาในวงสนทนาบ้างแต่ไม่บ่อยนัก จากมุมมองของคนชอบเก็บหนังสือ หากพูดถึงฉบับแปลไทยอย่างเป็นทางการ ผมยังไม่เคยเห็นฉบับที่วางขายในร้านหนังสือหลักหรือสำนักพิมพ์ใหญ่ ๆ ที่ชัดเจนว่าชื่อเรื่องนั้นคือ 'พระหยก' จริง ๆ บางครั้งชื่อนิยายต่างประเทศถูกเปลี่ยนเป็นไทยเวลาออกวางแผง จึงมีโอกาสที่ผลงานบางชิ้นถูกแปลแต่ไปปรากฏภายใต้ชื่ออื่นหรือรวมอยู่ในเล่มรวมเล็ก ๆ ในแง่ของแฟน ๆ การที่ผลงานบางเรื่องไม่ค่อยมีฉบับแปลไทยก็มักจะทำให้เกิดชุมชนแปลสมัครเล่นหรือการแชร์ข้อมูลทางออนไลน์ แต่อย่างไรก็ตาม การถือครองฉบับแปลที่เป็นทางการกับฉบับแปลไม่เป็นทางการให้ความรู้สึกต่างกันมาก เรื่องนี้เลยทำให้ผมคอยสังเกตชื่อตีพิมพ์ใหม่ ๆ อยู่เสมอ หวังว่าสักวันหนึ่งถ้าเป็นผลงานที่มีคนสนใจมากพอ จะได้เห็นฉบับแปลที่เป็นทางการออกสู่ตลาดอย่างภูมิใจ

ชื่อ 'เดือนเกี้ยวเดือน' ดึงความสนใจเราได้ทันที เพราะชื่อแบบนี้ในวงการนิยายมักจะมีหลายเวอร์ชันทั้งต้นฉบับภาษาไทยและนิยายแปลจากจีนหรือไต้หวันที่คนเอามาตั้งชื่อให้ใกล้เคียงกัน การเผชิญกับความสับสนแบบนี้เลยทำให้ต้องแยกก่อนว่าเรากำลังพูดถึงงานชิ้นไหน: ถ้าเวอร์ชันที่คุณเห็นเป็นผลงานที่เขียนโดยคนไทย แปลว่าไม่มีความจำเป็นต้องมีฉบับแปลภาษาไทยอีกชั้นหนึ่ง แต่ถ้าเป็นนิยายต้นฉบับภาษาจีนหรือภาษาต่างประเทศอื่น ก็มีโอกาสที่แฟนๆ จะมีฉบับแปลทั้งแบบไม่เป็นทางการและแบบได้รับลิขสิทธิ์แล้วตีพิมพ์ในไทย คนอ่านอย่างเราจะสังเกตได้จากรูปเล่ม ข้อมูลสำนักพิมพ์ และคำนำในหนังสือ หากมีคำว่า 'แปลโดย' หรือมีชื่อสำนักพิมพ์ภาษาไทยติดอยู่ ก็แปลว่าเป็นฉบับแปลที่ออกขายอย่างเป็นทางการ ส่วนถ้าเจอแค่ไฟล์ PDF หรือบทแปลลงเว็บบล็อกกับฟอรัม บ่อยครั้งจะเป็นแฟนแปลซึ่งคุณภาพและความต่อเนื่องอาจต่างกันไป ตัวอย่างเช่นงานจีนบางเรื่องอย่าง 'Mo Dao Zu Shi' เคยผ่านทั้งแฟนแปลและฉบับลิขสิทธิ์ ทำให้เห็นภาพว่าขึ้นกับความนิยมและการเจรจาลิขสิทธิ์ ถ้าตั้งใจอยากได้ฉบับภาษาไทยแบบอ่านสบาย เรามักจะเลือกฉบับที่แปลอย่างเป็นทางการเพราะรักษาความหมายและเรียงร้อยฉากได้ดีกว่า

เดินเข้าร้านหนังสือเมื่อเช้านี้แล้วก็คิดถึงชื่อเรื่องนั้นทันที — 'วุ่นรัก วันไนท์สแตนด์' ทำให้ฉันอยากรู้ว่าเล่มนี้มีฉบับภาษาไทยหรือเปล่า จากประสบการณ์ของคนที่ชอบเดินดูชั้นนิยายไทย ฉันยังไม่เคยเห็นฉบับพิมพ์จริง ๆ ที่ออกโดยสำนักพิมพ์หลักในไทย ป้าย ISBN และปกที่วางขายตามร้านใหญ่ ๆ มักจะชัดเจน เมื่อตรวจดูรายการนิยายโรแมนซ์ที่ซื้อมาบ่อย ๆ อย่าง 'After' ของต่างประเทศ ก็จะมีป้ายบอกชัดเจนว่ามีลิขสิทธิ์ไทย แต่กับชื่อเรื่องที่คุณถามดูจะเงียบกว่ามาก อีกมุมหนึ่งคือโลกออนไลน์ — เรื่องแบบนี้มักออกมาในรูปแบบแปลไม่เป็นทางการหรือออกแบบเป็นอีบุ๊กแบบอิสระ ถ้าคิดถึงการสะสมฉบับกระดาษ ฉันมองว่ายังต้องระวังเรื่องแหล่งที่มาของงานและความถูกต้องของการแปล สรุปคือ ตอนนี้ไม่น่าจะมีฉบับภาษาไทยที่เป็นการตีพิมพ์ทางการโดยสำนักพิมพ์ใหญ่ แต่ก็มีความเป็นไปได้ว่าจะเจอเวอร์ชันที่แฟนแปลหรือผู้แต่งคนไทยเผยแพร่เอง ซึ่งรูปแบบและคุณภาพจะแตกต่างกันไป — สำหรับคนที่อยากเก็บไว้เป็นของแท้ ฉันยังชอบรอฉบับที่มีลิขสิทธิ์ชัดเจนมากกว่า

บอกตามตรงว่าเรื่องฉบับแปลไทยของ 'นิยายพิชิตชื่นบาน' เป็นเรื่องที่แฟนๆ ถกเถียงกันพอสมควร ระหว่างการติดตามต้นฉบับกับการรอฉบับแปลอย่างเป็นทางการ ผมเคยเห็นการคุยในกลุ่มแฟนคลับว่ามีคนแปลกันเองเป็นตอน ๆ ในเว็บบอร์ดหรือในบล็อกส่วนตัว แต่จนถึงตอนนี้ยังไม่เจอประกาศจากสำนักพิมพ์ไทยรายใหญ่ที่ยืนยันการตีพิมพ์ฉบับแปลเป็นทางการ โดยส่วนตัวผมมองว่าทำไมเรื่องบางเรื่องถึงไม่ถูกแปลอย่างเป็นทางการก็เพราะปัจจัยหลายอย่าง ทั้งความคาดหวังทางการตลาด ลิขสิทธิ์จากต้นทาง และการประเมินว่าผู้อ่านกลุ่มเป้าหมายมีขนาดพอจะคุ้มค่าการลงทุนหรือไม่ เหมือนกับงานบางชิ้นที่เราคุ้นกันดีเช่น 'Harry Potter' ที่มีการแปลและโปรโมตอย่างกว้างขวาง ส่วนนิยายแนวเฉพาะทางหรือจากนักเขียนนอกกระแสมักจะมีเพียงแฟนแปลจนกว่าจะมีสัญญาจากสำนักพิมพ์ ถ้าใครอยากอ่านจริง ๆ ก็ยังพอพบการแปลที่แฟน ๆ ทำไว้ในอินเทอร์เน็ต แต่ข้อควรระวังคือคุณภาพและความครบถ้วนจะต่างจากฉบับแปลอย่างเป็นทางการ ผมหวังว่าในอนาคตถ้ามีกระแสผู้อ่านเพิ่มขึ้นหรือมีผู้จัดหาลิขสิทธิ์เรื่องนี้เข้ามา เราอาจได้เห็นฉบับที่จัดพิมพ์อย่างเป็นมืออาชีพมากกว่าในตอนนี้

เคยสงสัยไหมว่านิยาย 'โง่ ง ม' จะมีฉบับแปลไทยบ้างหรือเปล่า? ในฐานะแฟนที่ติดตามงานแปลจากหลายภาษามานาน ผมพอจะบอกได้ว่าสถานะของเรื่องนี้ในวงการแปลไทยค่อนข้างเป็นแบบเงียบๆ โดยทั่วไปยังไม่ปรากฏว่ามีฉบับแปลภาษาไทยแบบเป็นทางการที่วางขายตามร้านหนังสือใหญ่หรือมีข้อมูลการจด ISBN จากสำนักพิมพ์ไทยที่ชัดเจน แต่ทางฝั่งชุมชนแฟนๆ มักมีการแปลไม่เป็นทางการหรือแปลแบบกลุ่มย่อยเผยแพร่ตอนสั้นๆ บนบอร์ดและบล็อกส่วนตัว ซึ่งคุณภาพและความต่อเนื่องของการแปลแบบนี้แตกต่างกันมาก ถ้าลองนึกถึงกรณีงานแปลญี่ปุ่นหรือจีนหลายเรื่องที่เดินทางเข้ามาไทยจริงๆ จะเห็นรูปแบบซ้ำๆ กัน—ก่อนอื่นต้องมีการซื้อสิทธิ์จากเจ้าของผลงานและสำนักพิมพ์ไทยจะทำเล่มจริง มีหน้าปกและข้อมูล ISBN แต่สำหรับ 'โง่ ง ม' ที่เป็นผลงานนอกกระแสหรือมีฐานผู้อ่านดั้งเดิมไม่มาก โอกาสที่จะมีสำนักพิมพ์ใหญ่รับสิทธิ์มาทำเป็นฉบับทางการจึงน้อยกว่างานที่เป็นที่รู้จักในวงกว้าง นั่นจึงเป็นเหตุผลที่แฟนแปลหรือกลุ่มอาสามักเป็นช่องทางหลักที่ทำให้ผู้อ่านชาวไทยได้สัมผัสเนื้อหาโดยไม่ต้องรอการแปลอย่างเป็นทางการ สรุปสั้นๆ คือ ในมุมของผม ณ เวลาที่ติดตาม เรื่องนี้ยังไม่มีฉบับแปลไทยแบบเป็นทางการแพร่หลาย แต่มีร่องรอยการแปลโดยแฟนคลับกระจายอยู่บ้าง อย่างไรก็ตาม คุณภาพและความครบถ้วนขึ้นกับแต่ละกลุ่มแปล ถ้าอยากได้ประสบการณ์อ่านที่สมบูรณ์จริงๆ ก็ต้องระวังเรื่องแปลหลุดๆ หรือตัดตอน ซึ่งก็เป็นธรรมดาของวงการแฟนแปล แต่การได้เห็นคนรักผลงานพากเพียรแปลให้คนอื่นอ่าน ก็เป็นสิ่งที่ทำให้ชุมชนนี้อบอุ่นและน่าสนุกขึ้นไม่น้อย

ตรงๆ เลยคือเรื่องนี้ค่อนข้างหายากในตลาดภาษาอังกฤษและไม่มีการวางจำหน่ายอย่างกว้างขวางแบบที่ผมเห็นกับเรื่องดังๆ ผมเคยสนใจกับงานที่มีชื่อไทยว่า 'วุ่นรักวัน ไน ท์ สแตนด์' แล้วพยายามตามข่าวและพบว่าจนถึงตอนนี้ยังไม่มีฉบับภาษาอังกฤษที่เป็นทางการวางขายในร้านหนังสือใหญ่ ๆ หรือบนแพลตฟอร์มอีบุ๊กระดับสากล การที่หนังสือบางเล่มไม่ถูกแปลอย่างเป็นทางการมักเกิดจากปัจจัยเรื่องสิทธิ์ พื้นที่ตลาด และความเสี่ยงที่สำนักพิมพ์ต่างประเทศจะนำเข้ามาจำหน่าย ถ้าคุณเป็นคนสะสมแบบผม ทางเลือกที่เจอได้บ่อยคือฉบับแปลไม่เป็นทางการจากกลุ่มแฟนแปล หรือการสั่งนำเข้าฉบับภาษาต้นฉบับแล้วอ่านควบคู่กับพจนานุกรม แต่ถาคุณคาดหวังตัวเล่มภาษาอังกฤษแบบถูกลิขสิทธิ์ คงต้องอดทนรอดูประกาศจากสำนักพิมพ์หรือตัวแทนสิทธิ์เหมือนที่เคยเกิดขึ้นกับงานอย่าง 'Kimi ni Todoke' ที่กว่าจะได้เป็นฉบับภาษาอังกฤษก็ใช้เวลาพอสมควร

จริงๆแล้วฉันติดตามวงการนิยายแปลและชุมชนคนอ่านออนไลน์อยู่พอสมควร จึงพอมีมุมมองตรงนี้ให้เล่า: ชื่อ 'ลวงร่างจิตหลอน' ถ้าเป็นชื่อนิยายต้นฉบับหรือชื่อละครเวอร์ชันไทย อาจจะไม่ค่อยชัดเจนเพราะงานแนวจิตวิทยาสยองขวัญหลายเรื่องมักถูกแปลชื่อใหม่เมื่อเข้ามาในตลาดไทย ฉันไม่เคยเห็นฉบับพิมพ์ภาษาไทยที่วางขายอย่างเป็นทางการจากสำนักพิมพ์ใหญ่ ๆ แต่ก็มีโอกาสที่ชื่อนี้จะเป็นชื่อที่แฟน ๆ ตั้งให้กับงานแปลบนเว็บบอร์ดหรือเว็บไซต์อ่านออนไลน์ซึ่งไม่ได้รับลิขสิทธิ์อย่างเป็นทางการ ในเชิงประสบการณ์ ผมมักเห็นว่าหนังสือแนวนี้ถ้าจะถูกแปลในไทยจริง มักจะผ่านการคัดเลือกจากสำนักพิมพ์ที่รับงานแปลแนวทริลเลอร์หรือสยองขวัญ เช่นกรณีที่นิยายตะวันตกโด่งดังอย่าง 'The Silent Patient' ถูกแปลและทำงานตลาดพอสมควร แน่นอนว่าคุณภาพของการแปลและการจัดหน้าจะต่างกันมากระหว่างฉบับลิขสิทธิ์กับฉบับแฟนแปล ดังนั้นถ้าพบเจอเวอร์ชันที่ลงเป็นตอน ๆ บนเว็บ อ่านด้วยความระมัดระวังเรื่องลิขสิทธิ์และคุณภาพการแปลด้วย สรุปสั้น ๆ ว่าตามที่ติดตามมาในตอนนี้ยังไม่มีสัญญาณชัดเจนของฉบับแปลไทยที่วางขายอย่างเป็นทางการ แต่ชื่ออาจซ้ำซ้อนกับงานอื่น ๆ ได้ ถ้าคิดจะตามอ่านลองเช็กเครดิตของผู้แปลและแหล่งที่เผยแพร่ก่อนจะดีกว่า — อย่างน้อยจะได้ประสบการณ์อ่านที่ไม่สะดุดและไม่ต้องเจอแปลไม่สมบูรณ์กลางคัน

การเลือกฉบับแปลของ 'วันทองการ์ตูน' สำหรับผมขึ้นกับว่าต้องการความเคารพต่อบริบทประวัติศาสตร์มากแค่ไหน ในฐานะคนที่อ่านมาทั้งฉบับแปลทางการและฉบับแฟนแปล ผมมักชื่นชอบฉบับที่นักแปลยังเก็บรักษาน้ำเสียงดั้งเดิมไว้ เช่น การรักษาท่าทีของตัวละครเมื่อเจอคำราชาศัพท์หรือสำนวนโบราณ เพราะมันช่วยให้ความขัดแย้งทางอารมณ์ของเรื่องเด่นขึ้น โดยฉบับที่ทำได้ดีมักมีบรรณาธิการภาษาช่วยปรับจังหวะคำให้ลื่นไหลโดยไม่สูญเสียความหมาย อีกมุมที่ผมให้ความสำคัญคือการจัดหน้าและฟอนต์วรรคตอนในพาเนล ถ้านักแปลใส่ใจในแง่นี้ ฉากดราม่าใน 'วันทองการ์ตูน' จะสื่ออารมณ์ได้ชัดเจนขึ้นมาก ตัวอย่างที่ทำให้ผมประทับใจคล้ายกับการแปลที่ทำให้ฉากความสัมพันธ์ใน 'One Piece' บางตอนดูทรงพลังกว่าข้อความดิบๆ ฉะนั้นถาจะเลือกฉบับที่ดีที่สุดสำหรับผม มองไปที่ฉบับแปลทางการที่มีทีมตรวจคำและผลงานก่อนหน้าชัดเจน ถ้านักแปลคนนั้นเคยทำงานกับเรื่องที่ต้องบาลานซ์โทนเก่าและใหม่ได้ดี นั่นแหละเป็นสัญญาณดีที่ผมมักยอมจ่ายเพื่ออ่านฉบับที่ตั้งใจจริง

เราเคยได้ยินชื่อ 'วันพุท' ผ่านการพูดคุยในวงอ่านหนังสือเล็ก ๆ เหมือนกับเรื่องเล่าที่ผ่านหูมาจากหลายแหล่ง แต่รายละเอียดเชิงสถาบันของผลงานนี้กลับไม่ได้เป็นที่แพร่หลายเหมือนนิยายบล็อกเบาส์เตอร์ทั่วไป ถ้าลองอธิบายภาพรวมแบบไม่ยึดติดกับผู้แต่งคนเดียว 'วันพุท' มักถูกเล่าแบบเนื้อหาเชิงภววิสัย—ตัวเอกชื่อพุทหรือเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในวันพุธกลายเป็นแกนเรื่องเพื่อสะท้อนความสัมพันธ์ในครอบครัว การกลับมาสำรวจอดีต หรือลักษณะชีวิตประจำวันที่มีความเงียบงันและการตัดสินใจสำคัญ เรื่องราวแนวนี้มักสอดแทรกบรรยากาศชวนคิดและภาพซ้ำที่ทำให้ผู้อ่านนึกถึงความเปลี่ยนแปลงภายในตัวคนมากกว่าพล็อตอีเวนต์ยิ่งใหญ่ ในฐานะคนที่ชอบขุดหนังสือแปลก ๆ ไว้บนชั้น อ่านแล้วมักรู้สึกว่าชื่อ 'วันพุท' ให้โทนเสียงแบบมีสมาธิและเงียบสงบ การหาข้อมูลผู้แต่งที่แน่นอนอาจต้องดูจากปกหรือหน้าความเป็นเจ้าของของฉบับนั้น ๆ แต่โดยรวมเนื้อหาที่มักถูกพูดถึงจะเน้นการสำรวจตัวตนและความสัมพันธ์แบบเงียบ ๆ มากกว่าการผจญภัยหรือแนวแฟนตาซีจ๋า

เราเห็นชื่อ 'เทพมังกรคลั่งรัก' โผล่มาบ่อยในวงการแฟนแปลและกลุ่มอ่านนิยายออนไลน์ จนทำให้สงสัยว่าเรื่องนี้มีฉบับแปลภาษาไทยแบบเป็นทางการหรือไม่ — คำตอบสั้น ๆ ในแบบไม่อ้อมค้อมคือ: ยังไม่ค่อยมีฉบับลิขสิทธิ์ภาษาไทยที่แพร่หลายอย่างเป็นทางการ แต่มีร่องรอยของการแปลแบบแฟนเมดและการนำเสนอเป็นตอน ๆ ในชุมชนออนไลน์ ในมุมมองของคนที่ติดตามนิยายแปลมานาน การเห็นผลงานจีนหรือเว็บนวนิยายดัง ๆ ถูกแปลโดยกลุ่มแฟน ๆ นั้นเป็นเรื่องปกติ หลายครั้งชื่อไทยที่ใช้ก็ไม่สอดคล้องกับชื่อภาษาต้นทาง ทำให้ยากต่อการตามหาแบบเป็นทางการ คนอ่านอย่างเราจึงมองหาเบาะแสเช่นประกาศจากสำนักพิมพ์ รายการหนังสือในร้านหนังสือออนไลน์ หรือโพสต์ของนักแปลที่รับรองว่ามีลิขสิทธิ์ หากไม่พบ เห็นได้ชัดว่าเนื้อหาส่วนใหญ่เป็นงานแปลสมัครเล่นที่เผยแพร่ฟรีในเว็บบอร์ดหรือแฟนเพจ แง่หนึ่งการมีแฟนแปลทำให้ผู้ชอบเรื่องนี้เข้าถึงเนื้อหาได้ไวและสามารถคุยแลกเปลี่ยนกันได้เร็ว แต่แง่อีกด้านหนึ่งหากอยากสนับสนุนผู้แต่งและงานแปลที่มีคุณภาพ ควรรอฉบับลิขสิทธิ์ที่จัดหน้าอ่านสวยงามและมีการตรวจภาษาอย่างเป็นทางการ การสังเกตง่าย ๆ คือถ้ามีประกาศวางขายเป็นรูปเล่มหรืออีบุ๊กในร้านหนังสือออนไลน์ที่มีระบบชำระเงิน และมี ISBN ก็เป็นสัญญาณของฉบับที่ได้รับอนุญาต สุดท้ายแล้วถ้าชอบงานนี้จริง ๆ การรอให้มีการซื้อขายอย่างถูกต้องก็เป็นวิธีหนึ่งที่จะทำให้วงการแปลเติบโตต่อไป