ซีรีส์เซียงจี้ ดัดแปลงมาจากหนังสือฉบับใด

คนดูหลายคนจดจำภาพลักษณ์ของ 'เซียวจ้าน' จากบทบาทที่ทำให้กระแสซีรีส์จีนแรงสุดๆ ทันทีที่ออกอากาศ ซีรีส์เรื่องนั้นคือ '陈情令' ซึ่งเป็นการดัดแปลงจากนิยายต้นฉบับชื่อ '魔道祖師' เขียนโดยนักเขียนที่ใช้ชื่อนามปากกา '墨香铜臭' ผมยังนึกถึงฉากที่คาแรกเตอร์มีเคมีต่อกันจนกลายเป็นไวรัล ทั้งเพลงประกอบที่ติดหูและการถ่ายทำที่จัดเต็ม ทำให้คนทั่วไปอยากตามไปหาต้นฉบับอ่านมากขึ้น ในฐานะแฟนที่อ่านต้นฉบับมาก่อน ผมรู้สึกว่างานดัดแปลงไม่ได้ใส่รายละเอียดบางส่วนจากนิยายทั้งหมด แต่สามารถจับอารมณ์หลักและความสัมพันธ์ของตัวละครได้ดี การตีความบางฉากถูกเปลี่ยนแปลงเพื่อให้เข้ากับรูปแบบทีวี แต่แก่นเรื่องและธีมของการใช้พลังเหนือธรรมชาติรวมทั้งประเด็นเชิงศีลธรรมยังคงเด่นชัดอยู่ นี่เป็นหนึ่งในกรณีที่ทำให้ผมกลับไปอ่านงานฉบับนิยายซ้ำเพื่อเปรียบเทียบความต่างระหว่างสื่อ

เคยสงสัยไหมว่าถ้าอยากฟังฉบับเสียงของ 'เซียงจี้' ควรเริ่มจากที่ไหนก่อน — สำหรับผมแล้วจุดแรกที่ผมมองคือร้านหนังสือเสียงระดับสากลที่มีคอลเล็กชันภาษาต่างประเทศเยอะ เช่น Audible, Apple Books และ Google Play Books เพราะแพลตฟอร์มพวกนี้มักมีทั้งเวอร์ชันภาษาต้นฉบับและบางครั้งก็มีเวอร์ชันแปล ซึ่งสะดวกเมื่ออยากเลือกคนพากย์หรือฟังตัวอย่างก่อนตัดสินใจซื้อ นอกจากนี้ยังต้องคำนึงถึงรูปแบบการจ่ายเงินและสิทธิ์การฟังด้วย บางที่เป็นแบบซื้อขาด บางที่เป็นสมาชิกรายเดือนที่เปิดให้ฟังไม่จำกัด ใครชอบเก็บเป็นคอลเล็กชันก็น่าจะชอบซื้อขาด ส่วนใครฟังผ่านสมาร์ตโฟนบ่อย ๆ ก็จะชอบบริการสมัครสมาชิกรายเดือนที่โหลดลงเครื่องได้ ส่วนตัวผมมักเช็ครายละเอียดคนพากย์และความยาวการอ่านก่อน เพราะบางครั้งการเล่าเรื่องด้วยน้ำเสียงที่เข้ากับนิยายอย่าง 'เซียงจี้' จะยกระดับประสบการณ์ขึ้นเยอะ

ชื่อ 'เซียงเซียง' มักถูกกำหนดอายุแตกต่างกันระหว่างฉบับนิยายกับฉบับซีรีส์ และการดูเวอร์ชันดัดแปลงทำให้ผมสังเกตรายละเอียดเล็ก ๆ ที่บอกใบ้เรื่องอายุได้มากกว่าที่คิด เมื่อดูฉบับซีรีส์หลายครั้ง ผมสังเกตว่าทีมโปรดักชันมักขยับอายุตัวละครขึ้นลงตามความเหมาะสมของนักแสดงและโทนเรื่อง เช่นฉากโรงเรียน เสื้อผ้า และบทสนทนาที่พูดถึงการเรียนหรือการทำงาน สิ่งเหล่านี้เป็นตัวชี้วัดชั้นดีว่าตัวละครอาจเป็นวัยรุ่นต้น วัยรุ่นปลาย หรือผู้ใหญ่เริ่มต้น จากมุมมองแฟนคลับที่ติดตามการดัดแปลงต่าง ๆ ผมมักจะเทียบฉากเปิดเรื่องกับฉากสำคัญอื่น ๆ เพื่อประเมินอายุ: ถ้ามีฉากรับปริญญาหรือบ่นเรื่องงานประจำ ตัวละครมักจะอยู่ในช่วง 20 กลาง ๆ แต่ถ้ามีฉากเข้าชมรมโรงเรียนหรือเน้นหัวข้อการเรียนก็จะชัดเจนกว่าเป็นวัยเรียน ผลสรุปคือ ถ้าจะให้บอกอายุชัด ๆ ต้องดูเบาะแสจากซีรีส์นั้น ๆ มากกว่าเดาเพียงชื่อเท่านั้น แต่โดยรวมผมมักจะเห็นเวอร์ชันดัดแปลงกำหนดอายุให้ 'เซียงเซียง' อยู่ในช่วงวัยรุ่นถึงวัยยี่สิบต้น ๆ ขึ้นกับน้ำเสียงของเรื่อง

ชื่อนี้ชวนให้สงสัยได้ง่ายเลยว่ากำลังพูดถึงงานชิ้นไหน เพราะการทับศัพท์ชื่อภาษาจีนเป็นไทยมักมีหลายรูปแบบและบางครั้งชื่อเดียวกันอาจหมายถึงคนหรือผลงานคนละชิ้นได้ ถ้าพูดถึงซีรีส์ที่เป็นที่รู้จักมาก ๆ มักจะมีการดัดแปลงจากนิยายออนไลน์หรือวรรณกรรมจีนคลาสสิก ยกตัวอย่างเช่นซีรีส์ดังหลายเรื่องอย่าง 'ปรมาจารย์ลัทธิมาร' ที่ดัดแปลงจากนิยายออนไลน์ชื่อ '魔道祖师' หรือ 'The King's Avatar' ที่มาจากนิยายออนไลน์ '全职高手' ซึ่งแสดงให้เห็นรูปแบบการดัดแปลงในวงการทีวีจีนว่าแหล่งเพลิงของนักเขียนออนไลน์มักถูกนำมาต่อยอดเป็นซีรีส์ แต่สำหรับชื่อ 'จางจิ้งอี๋' ถ้าเป็นการทับศัพท์ตรง ๆ อาจมีความเป็นไปได้สองทางคือเป็นชื่อตัวละคร หรือตรงกับชื่อผลงานเดิมที่เขียนเป็นนิยายออนไลน์ และยังมีโอกาสเป็นชื่อของนักแสดงที่กลายเป็นชื่อที่คนไทยใช้เรียกแทนผลงานที่เธอรับบทด้วย เมื่อพิจารณาจากรูปแบบการดัดแปลงโดยทั่วไป ถ้า 'จางจิ้งอี๋' เป็นชื่อซีรีส์จริง ๆ ลักษณะงานต้นฉบับที่มักถูกหยิบมาดัดแปลงจะเป็นนิยายแนวโรแมนติก-ประวัติศาสตร์ (xianxia หรือ wuxia) หรือเว็บนเวลาที่มีฐานแฟนคลับบนแพลตฟอร์มอย่างจูกู๋/เร้ดบุ๊ก/ลู่ชน เป็นต้น ในหลายกรณีชื่อไทยอาจสะกดไม่ตรงกับพินอินเดิม ทำให้ค้นหาแหล่งที่มาทางชื่อเพียงอย่างเดียวเกิดความสับสนได้ง่าย ตัวอย่างในอดีตที่เคยเกิดเหตุการณ์แบบนี้คือหลายคนเรียกชื่อซีรีส์ตามชื่อตัวละครหรือชื่อนักแสดงแทนชื่อต้นฉบับ ทำให้ข้อมูลต้นฉบับถูกเข้าใจผิดไปได้ โดยสรุปคือถ้าต้องการคำตอบแน่นอนเกี่ยวกับว่า 'ซีรีส์จางจิ้งอี๋' ดัดแปลงจากนิยายฉบับไหน ควรยืนยันก่อนว่าชื่อนั้นหมายถึงผลงานใดในต้นฉบับจีน เพราะความคลาดเคลื่อนในการทับศัพท์และความหลากหลายของแหล่งที่มาทำให้คำตอบแตกต่างกัน แต่ถ้าเป็นงานแนวประวัติศาสตร์หรือแฟนตาซีตามที่วงการไทยนิยมดัดแปลง ก็มีแนวโน้มว่าแหล่งที่มาคือเว็บนเวลาจีนที่มีชื่อเดียวกับซีรีส์หรือชื่อตัวละคร ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าตื่นเต้นเสมอเมื่อตามรอยฉบับนิยายต้นทางและเปรียบเทียบความต่างของบทกับบรรยากาศการถ่ายทำ — เป็นเรื่องที่ทำให้รู้สึกเสมอว่าการได้อ่านฉบับต้นฉบับก่อนดูซีรีส์ช่วยเพิ่มรสชาติและมุมมองในการชมได้มาก

ตั้งแต่เห็นโปสเตอร์ครั้งแรก ความคิดแรกที่ผุดขึ้นคือว่าซีรีส์เรื่องนี้มาจากนิยายที่คนอ่านคุ้นเคยมากกว่าหนังต้นฉบับแบบสั้น ๆ ในจอ สิ่งที่ฉันชอบคือมันถูกดัดแปลงมาจากนิยายชื่อ 'สะกดใจให้เจอเธอ' ซึ่งเนื้อหาในซีรีส์พยายามรักษาแก่นกลางของหนังสือไว้ได้ค่อนข้างดี แม้จะมีการย่อฉากหรือขยับจังหวะเหตุการณ์ให้เหมาะกับเวลาของทีวี แต่แก่นเรื่องที่เกี่ยวกับความไม่แน่นอนของความรักและการตามหาตัวตนยังคงชัดเจน ตัวละครหลักบางคนถูกขยายมิติให้น่าสนใจขึ้น ขณะที่ฉากบางฉากที่ในหนังสือใช้คำบรรยายยาว ๆ กลายเป็นภาพที่สื่ออารมณ์ได้เร็วและทรงพลัง ถ้าอยากเทียบ ผมมักนึกถึงบรรยากาศของ 'The Notebook' ในแง่การจับความเศร้าและความหวังแบบหวานอมขมกลืน—แต่การเล่าในซีรีส์นี้มีจังหวะที่เป็นเอกลักษณ์ของงานเอเชียมากกว่า ทำให้ทั้งคนที่อ่านนิยายต้นฉบับและคนที่ไม่เคยอ่านสามารถเข้าถึงอารมณ์ได้ง่ายขึ้น

แปลกดีที่ชื่อของ 'เซียวอวี่เหลียง' มักจะถูกถามถึงเรื่องการดัดแปลงเป็นซีรีส์ แต่เท่าที่ผมทราบ ในวงกว้างยังไม่มีผลงานของเขาที่ได้รับการดัดแปลงออกมาเป็นซีรีส์ทางโทรทัศน์หรือซีรีส์ออนไลน์ที่โด่งดังจริงจัง นี่ไม่ได้หมายความว่าไม่มีการพูดคุยเรื่องลิขสิทธิ์หรือแผนการแปลงงาน แต่ในแวดวงผู้ชมทั่วไปหรือบนแพลตฟอร์มสตรีมมิ่ง รายชื่อซีรีส์ที่อ้างว่ามาจากนิยายของชื่อดังกล่าวยังไม่เป็นที่ยอมรับหรือเป็นที่รู้จักแพร่หลาย เมื่อมองในมุมของแฟน ๆ และคนที่ติดตามวรรณกรรมสมัยใหม่ ผมคิดว่ามีเหตุผลหลายอย่างที่ทำให้บางคนแต่งงานวรรณกรรมดี ๆ แล้วไม่ถูกดัดแปลงเป็นทีวีอย่างรวดเร็ว บางครั้งรูปแบบการเล่า การใช้ภาษาหรือโทนที่เข้มข้นของผู้เขียนอาจยากต่อการย่อและเปลี่ยนเป็นภาพ บางครั้งก็เป็นเรื่องของสิทธิ์ทางปฏิบัติ เช่น ผู้เขียนยังไม่ยินยอมขายลิขสิทธิ์ หรือสตูดิโอมองว่าต้องลงทุนมากเกินไปเมื่อเทียบกับฐานผู้ชมเป้าหมาย ผมเห็นได้จากหลายกรณีที่นิยายแนวลึกซึ้งหรือมีพล็อตซับซ้อนถูกปล่อยค้างไปเป็นปี ๆ โดยไม่มีการประกาศวางแผนถ่ายทำจริง ถ้าจะจินตนาการว่า 'นิยายของเซียวอวี่เหลียง' จะเหมาะกับการแปลงเป็นซีรีส์แบบไหน ผมมักนึกถึงการทำเป็นซีรีส์มินิซีรีส์ 8–12 ตอน มากกว่าการลากยาวเป็นหลายซีซัน เพราะจะรักษาจังหวะและน้ำหนักของงานต้นฉบับได้ดีกว่า ผมยังคิดว่านักแสดงหน้าใหม่ที่มีความสามารถเชิงบทบาทภาพลักษณ์จะช่วยให้ตัวละครมีมิติ ขณะเดียวกันผู้กำกับที่เข้าใจภาษาวรรณกรรม ช่วยคุมโทนภาพและเสียงให้กลมกลืนกับบรรยากาศของต้นฉบับ ก็จะช่วยยกระดับงานดัดแปลงให้ไม่พลอยสูญเสียเสน่ห์ไปด้วย เช่นเดียวกับการใช้เพลงประกอบที่เข้ากับอารมณ์ของฉากซึ้งหรือช่วงตึงเครียดที่ต้องสื่อสารอย่างละเอียด โดยสรุปแล้ว ผมรู้สึกว่าการที่นิยายบางเล่มยังไม่ถูกนำมาทำเป็นซีรีส์ไม่ได้เป็นเรื่องแย่เสมอไป เพราะมันเปิดโอกาสให้ผลงานได้รับการปฏิบัติที่รอบคอบเมื่อเวลามาถึง หากมีผู้สร้างที่เข้าใจและเห็นคุณค่าของงานจริง ๆ ผลลัพธ์มักจะออกมาดีและคงเสน่ห์ของต้นฉบับไว้ได้ ผมเองก็รอติดตามข่าวอยู่เสมอด้วยใจอยากเห็นงานโปรดของนักเขียนคนนี้ถูกนำมาเล่าในรูปแบบภาพยนตร์บ้าง เพราะคิดว่ามันมีศักยภาพจะกลายเป็นงานที่น่าจับตามองอย่างแน่นอน

บางทีคำถามนี้มาจากคนที่เห็นป้ายโปรโมตแล้วสงสัยว่าเรื่องนี้มาจากนิยายหรือมังงะไหม — ถ้าพูดถึงซีรีส์อย่าง 'Emily in Paris' มันไม่ได้ดัดแปลงจากนิยายหรือมังงะใดๆ เลย เรื่องนี้เป็นคอนเซ็ปต์ต้นฉบับที่ถูกเขียนขึ้นโดยผู้สร้างคนเดียวกับซีรีส์แนวแฟชั่น-ไลฟ์สไตล์ที่คุ้นเคย ทำให้โทนสีและการเล่าเรื่องมีรสชาติเฉพาะตัวมากกว่าการยึดตามต้นฉบับที่มีอยู่แล้ว ผมมักจะอธิบายให้เพื่อนฟังว่า 'Emily in Paris' เหมือนงานออกแบบแฟชั่นชิ้นหนึ่ง — มีแรงบันดาลใจจากภาพรวมของปารีส วัฒนธรรมบริษัทการตลาด และมุกชาวต่างชาติที่ไปเซอร์วิสเมืองใหม่ แต่ไม่ต้องมีกรอบจากนิยายหรือมังงะมากำกับ ฉะนั้นถ้าความคาดหวังคือจะได้เห็นการแปลงโครงเรื่องจากเล่มโปรด อาจจะต้องทำใจสักหน่อย เพราะซีรีส์เลือกเดินทางของมันเองแทน เสน่ห์ของมันจึงอยู่ที่วิธีเล่าและการนำเสนอวิถีชีวิตมากกว่าความซับซ้อนของต้นฉบับ

ฉันมองว่าวิธีที่เรื่องราวของ 'มนุษย์ล่องหน' ถูกหยิบมาปรับครั้งแล้วครั้งเล่านั้นเป็นสิ่งที่น่าสนใจมาก เพราะจุดเริ่มต้นทั้งหมดมาจากนิยายคลาสสิกของ H. G. Wells ชื่อว่า 'The Invisible Man' เขียนในปี 1897 ซึ่งเล่าเรื่องของนักวิทยาศาสตร์ชื่อ Griffin ที่ค้นพบวิธีทำให้ตัวเองมองไม่เห็นแล้วต้องเผชิญกับความเหงา ความบ้าคลั่ง และผลของการแยกตัวจากสังคม แนวคิดหลักคือการเตือนถึงความโลภทางวิทยาศาสตร์และผลกระทบทางจริยธรรมเมื่อมนุษย์เล่นกับขอบเขตของธรรมชาติ ผมชอบดูผลงานดัดแปลงหลายเวอร์ชันและสังเกตว่าผู้สร้างมักเลือกแค่แกนกลาง—การมองไม่เห็น—แล้วตีความประเด็นอื่นให้เข้ากับยุคสมัย ตัวอย่างเช่นมีภาพยนตร์สมัยก่อนที่ยึดรูปร่างตัวละครและพล็อตใกล้เคียงกับต้นฉบับ ในขณะที่ผลงานยุคหลังๆ เลือกโฟกัสที่ประเด็นสังคมร่วมสมัย เช่นความรุนแรงทางเพศหรือการใช้เทคโนโลยีเป็นเครื่องมือของการควบคุม เรื่องราวที่เปลี่ยนโทนจากนิยายสยองจิตวิทยาไปเป็นผลงานไซไฟ/สยองขวัญสมัยใหม่ทำให้สารเดิมถูกขัดเกลาและสะท้อนปัญหาใหม่ๆ ของสังคม มุมมองส่วนตัวแล้ว การกลับมาของเรื่องนี้ในรูปแบบซีรีส์หรือภาพยนตร์แต่ละครั้งทำให้เห็นความยืดหยุ่นของไอเดียพื้นฐาน—มันเป็นกรอบเล็กๆ ที่สามารถสวมบทบาทและตั้งคำถามแตกต่างกันได้ บางครั้งฉันชอบเวอร์ชันที่ยังคงความโหดเหี้ยมแบบต้นฉบับ เพราะให้ความรู้สึกไม่สบายที่เข้มข้น ขณะที่เวอร์ชันที่ตีความใหม่กลับทำให้ประเด็นทางสังคมชัดเจนขึ้น ไม่ว่าใครจะชอบแบบไหน สิ่งที่ไม่เปลี่ยนคือรากของเรื่อง: นิยายของ H. G. Wells 'The Invisible Man' เป็นจุดเริ่มต้นที่ชัดเจน และการดัดแปลงทุกครั้งก็เป็นบทสนทนาระหว่างอดีตกับปัจจุบันซึ่งนั่นเองที่ทำให้เรื่องนี้ยังคงมีชีวิตอยู่ในใจคนรุ่นแล้วรุ่นเล่า

แวบแรกที่เห็นเครดิตของซีรีส์ ฉันเลยอยากเล่าแบบแฟนๆ คนหนึ่งที่อ่านต้นฉบับมาก่อนแล้วให้ฟังกันหน่อย ฉันยืนยันว่าซีรีส์ 'ณ ที่ สายลม รักพัดผ่าน' ถูกดัดแปลงมาจากนิยายต้นฉบับชื่อเดียวกัน นั่นคือผลงานที่เล่าเรื่องความสัมพันธ์ที่ค่อยๆ ถูกคลี่คลายผ่านภาพลมและสถานที่เฉพาะตัว ซึ่งในนิยายมีรายละเอียดภายในจิตใจตัวละครและฉากเล็กๆ ที่ยาวกว่าบทโทรทัศน์มาก ในพาร์ทต้นที่หนังสือเปิดเรื่องจะละเอียดถึงความทรงจำของตัวละครทั้งสอง ทำให้ผู้อ่านเข้าใจแรงจูงใจได้ลึกกว่า แต่พอมาเป็นซีรีส์ ผู้เขียนบทเลือกย่อบางฉากให้กระชับและเพิ่มภาพสวยๆ เพื่อส่งอารมณ์แทนคำบรรยายเยอะๆ ฉันชอบการรักษาโทนของเรื่องไว้ได้มาก แม้ว่าจะมีการปรับเส้นเรื่องรองและตัดบทสนทนาในบางตอน แต่องค์ประกอบหลักอย่างความห่วงหาและความละเลยในอดีตยังคงชัดเจน เหมือนกับที่เคยรู้สึกตอนอ่าน 'Pride and Prejudice' เวอร์ชันต่างๆ ที่การดัดแปลงแต่ละสื่อเลือกตัดหรือเติมสิ่งที่ตัวเองถนัด แต่ท้ายที่สุดสิ่งที่ทำให้เราอินคือหัวใจของเรื่อง ไม่ใช่รายละเอียดปลีกย่อยทั้งหมด ฉันว่าการดัดแปลงครั้งนี้ทำหน้าที่ของมันได้ดีพอให้คนที่ไม่เคยอ่านนิยายเข้าใจอารมณ์ได้เช่นกัน และยังกระตุ้นให้คอหนังสือหลายคนกลับไปค้นต้นฉบับด้วยความอยากรู้ลึกๆ แบบที่ฉันเคยเป็น

เริ่มจากเล่มแรกเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยที่สุดและสนุกที่สุดสำหรับคนที่อยากเข้าใจบริบททั้งหมดของ 'เซียงจี้' ตั้งแต่ต้นจนจบ ฉันมักแนะนำให้เริ่มที่ 'เล่ม 1' เพราะมันตั้งค่าทั้งโลก ทำนองเรื่อง และความสัมพันธ์เบื้องต้นของตัวละครได้ชัดเจน การอ่านตั้งแต่ต้นทำให้ฉากเล็ก ๆ ที่ดูธรรมดาตอนแรกกลับมีน้ำหนักมากขึ้นเมื่อเรื่องค่อย ๆ ทับซ้อน เช่น ฉากแนะนำตัวเอกหรือเหตุการณ์แรก ๆ ที่เป็นจุดเชื่อมโยงไปยังปมใหญ่ภายหลัง ฉันรู้สึกว่าการได้เห็นพัฒนาการของความสัมพันธ์และการเปิดเผยทีละน้อยเป็นความสุขแบบเดียวกับตอนอ่าน 'One Piece' — ช้าแต่ทรงพลัง ถ้าอยากจะเก็บรายละเอียด สนุกกับอารมณ์คลุมเครือ หรือชอบความเชื่อมโยงแบบปมยาว การอ่านตั้งแต่เล่มแรกจะให้ผลตอบแทนมากกว่า เพราะรายละเอียดเล็ก ๆ จะกลับมามีความหมายในภายหลัง การเริ่มจากต้นยังช่วยให้จับโทนของผู้แต่งได้ชัดเจนกว่า ถ้าคุณเป็นคนชอบตีความ ฉากเปิดในเล่มแรกมักจะเป็นบันทึกชิ้นสำคัญที่ฉันยังคิดถึงอยู่เสมอ