นักดูดาวควรเลือกเวลาไหนของปีเพื่อดูดาวและถ่ายทางช้างเผือก?

หลักการง่ายๆที่ผมใช้ออกไปดูดาวมีหลายข้อสั้นๆที่ช่วยให้ได้ภาพทางช้างเผือกสวยขึ้นและดูสนุกมากขึ้น

1) เดือนที่ผมมักเลือก: พฤษภาคมถึงกรกฎาคมเป็นช่วงที่แกนกลางของทางช้างเผือกจะขึ้นสูงตอนกลางคืนในละติจูดของไทย ทำให้มุมภาพกว้างและเด่นชัดกว่าช่วงอื่น

2) เวลาที่เหมาะสม: เลือกช่วงเวลาหลังท้องฟ้ามืดสนิทจนถึงก่อนรุ่งสาง เพราะแกนกลางจะเคลื่อนตำแหน่งตลอดคืน เดือนต่างกันก็จะได้มุมต่างกัน บางเดือนต้องออกไปเช้ามากเพื่อจับแกนกลาง

3) ดวงจันทร์และสภาพอากาศ: เลี่ยงคืนที่มีแสงจันทร์จัด ๆ และเลือกคืนฟ้าโปร่ง หากต้องการวางแผนละเอียดผมมักใช้แอปอย่าง 'Stellarium' ดูตำแหน่งดาวและเวลาอัสดงของแกนกลาง

4) ทำเล: หาที่ห่างจากแสงเมือง ยิ่งมืดยิ่งเห็นแกนกลางชัด ถ้าขึ้นไปที่สูงและอากาศแห้งจะได้รายละเอียดดีกว่า

5) อุปกรณ์แบบเร็วๆ: ขาตั้ง กล้องเลนส์มุมกว้าง รูรับแสงกว้าง และตั้งค่าชัตเตอร์ให้ไม่ยาวเกินไปจนเกิดขีดดาว (หรือเลือกใช้แท่นติดตามถ้าต้องการเวลานาน)

สรุปสั้นๆคือผมเน้นจุดสมดุลระหว่างช่วงเวลาที่แกนกลางขึ้นสูง ความมืดจากแสงจันทร์ และสภาพอากาศ ถ้าจัดสามอย่างนี้ได้ ทริปดูดาวจะคุ้มค่าและสนุกขึ้นแน่นอน

ช่วงพฤษภาคมถึงกรกฎาคมเป็นช่วงที่ทางช้างเผือกแกนกลางจะลอยสูงและเด่นชัดในท้องฟ้ายามค่ำสำหรับละติจูดแบบเขตร้อนอย่างเมืองไทย และนั่นทำให้เดือนเหล่านี้มักเป็นเวลาที่ผมตั้งใจวางแผนออกไปดูดาวที่สุด

ถ้าพูดแบบละเอียดขึ้น: ทางช้างเผือกแกนกลางเริ่มปรากฏให้เห็นตั้งแต่ปลายฤดูหนาวจนถึงปลายฤดูใบไม้ร่วงในซีกโลกเหนือ แต่พีคจริงๆ ที่แกนกลางจะอยู่สูงในตอนกลางคืนคือช่วงพฤษภาคมถึงกรกฎาคม ซึ่งหมายความว่าในช่วงนี้เราจะมีมุมมองที่สวยงามและกว้างกว่าช่วงที่แกนอยู่ติดขอบฟ้า อย่างไรก็ตามปัจจัยอื่นก็สำคัญไม่แพ้กัน—ดวงจันทร์ หลีกเลี่ยงคืนใกล้วันเพ็ญจะได้ท้องฟ้ามืดกว่า และสภาพอากาศควรเป็นฟ้าโปร่ง การเลือกคืนที่ไม่มีเมฆและมีความชื้นต่ำจะให้รายละเอียดของแกนกลางออกมาคมชัดกว่า

จากมุมของการออกไปถ่ายภาพ ผมมักดูช่วงเวลาก่อนเที่ยงคืนถึงก่อนรุ่งสางเป็นหลักเพราะความมืดและตำแหน่งแกนกลางเปลี่ยนตลอดฤดูกาล ในเดือนพฤษภาคมแกนกลางจะขึ้นเร็วและสูงกลางคืน ส่วนเดือนกันยายน-ตุลาคมแกนกลางจะเริ่มลงต่ำและโผล่ในช่วงเช้าตรู่อีกครั้ง สำหรับคนเน้นความคมชัดของภาพค่ากล้องแบบกว้าง (เลนส์มุมกว้างระหว่าง 14–24 มม.) ระยะเวลาชัตเตอร์ที่ราว 15–25 วินาที รูรับแสงกว้างสุดที่มีได้ และ ISO ประมาณ 1600–6400 เป็นจุดเริ่มต้นที่ดี แต่ถ้าต้องการเก็บรายละเอียดมากขึ้น การใช้แท่นติดตามดาวหรือการถ่ายหลายภาพแล้วนำมารวม (stacking) จะช่วยได้มาก

ท้ายที่สุดผมจะบอกว่าสิ่งที่ทำให้ทริปดูดาวคุ้มค่าไม่ใช่แค่เดือนที่เหมาะ แต่เป็นการเลือกคืนที่ไม่มีแสงจันทร์ หนีแสงเมือง และเตรียมตัวเรื่องอุปกรณ์ให้พร้อม ไม่ว่าจะเป็นขาตั้ง กล้อง แบตเตอรี่สำรอง และแอปคำนวณตำแหน่งดาวที่ใช้งานง่าย บรรยากาศของคืนที่ท้องฟ้าเปิดกว้างกับกาแล็กซี่ที่ทอดตัวเหนือศีรษะยังทำให้ความเหน็ดเหนื่อยจากการเดินทางหายไปได้เสมอ