บ้านสวนก๋ง ถ่ายทำที่ไหนในประเทศไทย?

ภาพบ้านไม้ริมคลองใน 'บ้านไม้ชายคลอง' ส่วนใหญ่ถ่ายทำกันที่อำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม ซึ่งบรรยากาศริมน้ำแบบเดิม ๆ ของตลาดน้ำและบ้านเรือนไม้ขนาดเล็กนั้นให้ความรู้สึกตรงกับภาพในหนังมาก ผมรู้สึกว่าทีมงานเลือกอัมพวาเพราะรายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ ของชุมชนริมน้ำตรงนั้น—ระเบียงไม้ ผ้าแพรที่ตากบนเสาเรือน และเสียงเรือหางยาว—ช่วยทำให้ฉากดูเป็นบ้านจริงไม่ใช่ฉากสตูดิโอ นอกจากถ่ายกลางแจ้งแล้ว บางฉากทุ่งนาและทางเข้าหมู่บ้านที่เห็นในเรื่องก็มาจากพื้นที่แถวอำเภอเมืองจังหวัดนครปฐม ซึ่งเพิ่มมิติให้เรื่องราวมีพื้นที่กว้างขึ้นและไม่อึดอัดเหมือนอยู่แต่ในคลองเดียว เมื่อลองย้อนไปดูเบื้องหลัง ผมจำได้ว่าการผสมโลเกชันจริงกับฉากที่จัดบนสตูดิโอทำให้หนังยังรักษาความเป็นท้องถิ่นได้โดยไม่เสียสมดุล ความอบอุ่นแบบบ้านไม้ริมคลองยังคงอยู่ในใจแม้ฉากหลังจะถูกผสมจากหลายที่ก็ตาม

แถวชุมชนชาวจีนในเมืองไทยมักจะเห็นศาลเจ้าและวัดที่อุทิศแก่ 'จี้กง' หลายแห่งกระจายตัวอยู่ตามพื้นที่ที่ชาวจีนอพยพมาตั้งรกราก เช่น ย่านเยาวราชในกรุงเทพฯ หรือตามเมืองท่าหรือชุมชนการค้าต่างๆ ผมมองว่าวัดจี้กงในบริบทของไทยไม่ได้เป็นวัดเดียวแบบวัดพุทธทั่วไป แต่เป็นศูนย์รวมทางศรัทธาที่ถูกจัดตั้งขึ้นโดยสมาคมหรือชุมชนจีนเพื่อสืบต่อความเชื่อและทำงานสาธารณะร่วมกัน จากมุมมองประวัติศาสตร์ จี้กง (หรือชื่อจีนว่า เตียวกง/ตี้กงตามสำเนียง) เป็นพระมหาเถระจากสมัยราชวงศ์ซ่งที่มีบุคลิกแปลกประหลาด แต่มักถูกยกย่องในฐานะผู้มีเมตตาและมีฤทธิ์ในการช่วยคนนอกคอก เรือผู้อพยพชาวจีนที่มาประเทศไทยในช่วงปลายราชวงศ์ชิงจนถึงต้นยุคสมัยใหม่ พาเอาความเชื่อสายนั้นมาด้วย และเมื่อตั้งชุมชนใหม่ พวกเขาก็มักจะจัดตั้งศาลเจ้า วัด หรือมูลนิธิขึ้นเพื่อบูชาและขอพรกัน วัดจี้กงในไทยจึงมีลักษณะผสมผสานระหว่างพุทธศาสนานิกายจีน ประเพณีพื้นบ้าน และลัทธิเต๋า เลยเห็นพิธีกรรมหลากหลายตั้งแต่การเซ่นไหว้ การตั้งโต๊ะเครื่องไหว้ ไปจนถึงพิธีถอนเคราะห์และการให้คำปรึกษาจากผู้ชำนาญการ ตอนที่ฉันเดินผ่านศาลเจ้าจี้กงหลายแห่ง จะเห็นความเป็นชุมชนเด่นชัด ทั้งโครงการกุศล การแจกอาหารเจในเทศกาล โรงทานในช่วงเทศกาลจีน และการร่วมมือกับมูลนิธิท้องถิ่น เรื่องราวของวัดไม่ได้จบแค่ความเชื่อ แต่เชื่อมถึงการช่วยเหลือสังคม ความเป็นเครือญาติของชุมชน และการรักษาวัฒนธรรมจีนให้คงอยู่ในบริบทไทย ๆ ความรู้สึกเวลาที่อยู่ในศาลเจ้าพวกนี้คือได้เห็นการผสมผสานระหว่างความศรัทธาแบบดั้งเดิมกับบทบาทสาธารณประโยชน์ ซึ่งทำให้วัดจี้กงในไทยมีหน้าที่เป็นทั้งที่พึ่งทางใจและศูนย์กลางความช่วยเหลือของคนในชุมชน

พูดถึง 'บ้านสวนก๋ง' แล้วผมเห็นภาพบ้านไม้ริมสวนที่อบอุ่นเต็มไปด้วยเสียงหัวเราะของคนหลายรุ่น เรื่องราวหลักของนิยายเล่มนี้หมุนรอบชีวิตประจำวันของครอบครัวที่กลับมารวมตัวกันในบ้านเก่าหลังหนึ่ง การเล่าเน้นรายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ เช่นการปลูกผัก การเก็บผลไม้ และมื้อเย็นที่คนทั้งบ้านมาร่วมกันกิน ซึ่งฉันชอบตรงที่มันไม่พยายามทำให้ทุกอย่างยิ่งใหญ่ แต่กลับทำให้เรื่องธรรมดาดูน่าติดตาม บรรยากาศในเรื่องมีทั้งความอบอุ่นและความขมของความทรงจำ ตัวละครแต่ละคนมีแผลใจและความหวังเป็นของตัวเอง ฉันชอบฉากตอนลูกหลานมาช่วยก๋งซ่อมระเบียงบ้าน มีการพูดคุยเรื่องอดีตที่ค่อย ๆ เปิดเผยความสัมพันธ์และเหตุผลที่แต่ละคนเลือกทางเดินชีวิต เสน่ห์คือการผสมผสานระหว่างการดูแลสวนกับการเยียวยาความสัมพันธ์ในครอบครัว อ่านแล้วรู้สึกเหมือนนั่งฟังคนแก่เล่าเรื่องในยามเย็น ไม่ใช่แค่เนื้อหาเกี่ยวกับการทำสวน แต่มันกลายเป็นบทสนทนาเกี่ยวกับการใช้ชีวิตกับความเปลี่ยนแปลง ฉันชอบที่ท้ายเรื่องไม่ได้ให้คำตอบสำเร็จรูป แต่ทิ้งความอบอุ่นและความหวังไว้ให้คิดต่อ เป็นงานที่เหมาะกับคนอยากพักใจและหวนคิดถึงเรื่องเรียบง่ายของความเป็นบ้าน

กลิ่นดินกับทุ่งนาในฉากแรกทำให้ฉันอยากตามรอยถ่ายทำของ 'เจ้าสาวบ้านไร่' ทันที — และจากที่ผมเดินทางไปดูสถานที่จริง พบว่าการถ่ายทำนั้นกระจายตัวระหว่างพื้นที่ชนบทกับสตูดิโอในกรุงเทพฯ มากกว่าจะยึดอยู่ที่จุดเดียว ฉากไร่ ทุ่งนา และบ้านไม้ส่วนใหญ่ถ่ายทำในภาคเหนือของประเทศไทย โดยเฉพาะจังหวัดที่มีทิวทัศน์ภูเขาและบ้านทรงเก่าอย่างเชียงใหม่และลำปาง ที่นี่ให้บรรยากาศชนบทอันอบอุ่นเหมาะกับคาแร็กเตอร์ของตัวละคร ส่วนซีนตลาดท้องถิ่นและถนนเล็ก ๆ มักใช้หมู่บ้านจริงที่ยังคงวิถีชีวิตแบบดั้งเดิม ทำให้ฉากลื่นไหลและดูมีชีวิต ในทางกลับกัน ส่วนฉากภายในบ้านหรือตึกที่ต้องควบคุมแสงและเสียง จะย้ายไปถ่ายในสตูดิโอรอบกรุงเทพฯ เพื่อความสะดวกของทีมงานและเทคโนโลยีการถ่ายทำ ผลลัพธ์คือความลงตัวระหว่างฉากธรรมชาติที่ถ่ายกลางแจ้งกับฉากเนื้อเรื่องที่ถ่ายในห้องคอนโทรล ฉันชอบการผสมผสานนี้เพราะทั้งอบอุ่นและเป็นธรรมชาติ ไม่รู้สึกว่าถูกบังคับเป็นฉากสวยอย่างเดียว และการได้เดินตามรอยถ่ายทำเหล่านี้ยังทำให้เข้าใจบริบทของเรื่องได้ลึกขึ้นอีกด้วย

ชายหาดที่คนทั่วโลกมักเรียกว่าความ 'สวรรค์' ของไทยส่วนใหญ่คงจะนึกถึงอันดามันก่อนเลย ฉากถ่ายทำที่โด่งดังสุดสำหรับสายภาพยนตร์คงหนีไม่พ้นอ่าวมาหยา—เกาะพีพีเล ที่ปรากฏในภาพยนตร์ฮอลลีวูดชื่อ 'The Beach' ใครก็ตามที่เคยเห็นภาพหน้าผาหินปูนสูงสะท้อนน้ำใสจนแทบกลายเป็นกระจกคงรู้ซึ้งว่าทำไมผู้กำกับถึงเลือกที่นี่ ผมเคยไปยืนที่หาดยามเช้าเมื่อแสงสีทองยังไม่แรงมาก เรือหางยาวลากผ่านเงาสะท้อน น้ำเงียบจนได้ยินเสียงหายใจทะเล ช่วงที่คนน้อยความรู้สึกเหมือนหลุดเข้าไปในฉากหนังจริง ๆ แต่ต้องเตือนด้วยว่าช่วงไฮซีซั่นผู้คนจะเยอะและสิ่งแวดล้อมเปลี่ยนไปจากในหนัง หลังจากมาหยาแล้ว บางคนจะโดดไปต่อที่เกาะลังกาวีเล็กๆ อย่างเกาะลันตา เกาะหลีเป๊ะ หรือหมู่เกาะสิมิลันซึ่งแต่ละที่มีเสน่ห์ของตัวเอง ทั้งผืนน้ำสีฟ้าใส แนวปะการัง และหน้าผาหินปูนที่ถ่ายมุมดี ๆ แล้วสวยเหมือนโฆษณา ถ้าต้องสรุปแบบส่วนตัว ผมว่า 'สวรรค์' ไม่ได้หมายถึงที่เดียว แต่มันคือชุดของสถานที่—มุมแสง แรงลม และจังหวะที่เราไปเจอมัน ถ้าอยากได้บรรยากาศแบบหนัง แนะนำไปเช้าหรือปลายฝนต้นหนาว จะยังได้เห็นทะเลแบบที่ยังคงความสวยตามธรรมชาติอยู่

ช่วงหลังนี้เห็นหลายรายการแนววินเทจ/สวนถูกเก็บไว้ในช่องทางออนไลน์ของต้นสังกัดและโซเชียลมีเดียของรายการเอง ฉันเองมักจะเริ่มจากช่องทางอย่างเป็นทางการก่อน เพราะถ้ารายการมีการเผยแพร่อย่างถูกต้อง มักจะมีทั้งคลิปย่อและตอนเต็มลงไว้ในช่องของรายการบน YouTube รวมทั้งบางครั้งจะมีไลฟ์ย้อนหลังหรือคลิปเบื้องหลังบน Facebook Page ของรายการด้วย ประสบการณ์ส่วนตัวคือถ้าตามหา 'บ้านสวนก๋ง' ให้ค้นหาชื่อรายการพร้อมคำว่า ‘ช่องทางทางการ’ หรือดูที่เว็บไซต์ของช่องที่ออกอากาศเดิม เพราะหลายครั้งช่องจะมีระบบดูย้อนหลังผ่านเว็บหรือแอปของตัวเอง นอกจากนี้บทความหรือโพสต์จากแฟนเพจที่เกี่ยวข้องมักจะบอกลิงก์ตอนที่ออกอากาศซ้ำ ถ้าอยากได้ความสบายใจแบบเป็นทางการจริง ๆ แนะนำมองหาคลิปจากเพจ/ช่องที่มีเครื่องหมายยืนยัน (verified) และเช็กรายละเอียดตอนว่ามาจากบัญชีของรายการหรือสถานี ถ้าพบภาพชัดและอัปโหลดจากบัญชีอย่างเป็นทางการ ก็น่าจะเป็นวิธีที่ปลอดภัยที่สุดในการดูย้อนหลัง

ลองนึกภาพฉากพระราชวังที่จัดสร้างขึ้นเหมือนจริงจนแยกไม่ออกว่าของจริงหรือสตูดิโอ—นั่นแหละความรู้สึกตอนแรกที่ไปดูโลเคชันของ 'วังนกแก้ว' ด้วยตาเปล่า ผมไปเดินถ่ายรูปบริเวณสตูดิโอที่ใช้ถ่ายทำหลักซึ่งตั้งอยู่ใกล้กรุงเทพฯ พื้นที่นั้นเขาจัดฉากเป็นวังเก่าอย่างประณีต ทั้งฮวงจุ้ยและองค์ประกอบสถาปัตยกรรมถูกทำขึ้นเพื่อการถ่ายทำโดยเฉพาะ ทำให้บรรยากาศในกองถ่ายคล้ายกับไปเยือนสถานที่จริงมากกว่าจะเป็นฉากจำลอง นอกจากสตูดิโอแล้ว ทีมงานยังยืมโลเคชันภายนอกจริงมาถ่ายฉากบางตอน ตัวอย่างที่ชัดเจนคือตอนที่ถ่ายกลางแจ้งซึ่งใช้โบราณสถานในจังหวัดอยุธยาเป็นฉากหลัง การจัดแสงและการแต่งกายทำให้ภาพรวมดูกลมกลืนกับสถาปัตยกรรมเก่าอย่างไม่น่าเชื่อ ใครชอบถ่ายรูปหรืออยากดูเบื้องหลัง แนะนำให้ไปช่วงที่มีทัวร์เปิดกองหรือกิจกรรมพิเศษ เพราะบรรยากาศจริง ๆ มันให้ความรู้สึกอลังการกว่าที่เห็นในหน้าจอ

พอพูดถึงซีรีจีนภาคไทยที่เลือกถ่ายทำในเมืองหลวงแล้วความรู้สึกเหมือนได้ย้อนไปเดินตามฉากยังคงชัดเจนอยู่เสมอ ฉันชอบที่ทีมงานมักใช้กรุงเทพฯ เป็นฉากหลังหลักเพราะมีมิติหลากหลาย ทั้งตรอกเล็ก ๆ ที่ให้บรรยากาศชุมชนเมืองอย่างย่านเยาวราชและตลาดริมคลอง ไปจนถึงพื้นที่ราชการมีสถาปัตยกรรมยุคเก่าอย่างรอบถนนราชดำเนินที่ให้ความรู้สึกหนักแน่นทางประวัติศาสตร์ บางครั้งการถ่ายในกรุงเทพฯไม่ได้หมายถึงตึกสูงอย่างเดียวเท่านั้น ฉันยังจำฉากที่ใช้บริเวณพระราชวังหรือวัดที่มีเจดีย์และระเบียงงาม ๆ ซึ่งให้ภาพคอนทราสต์ระหว่างความทันสมัยและความดั้งเดิมได้ดี นอกจากนี้ยังมีโลเคชันอย่างสวนสาธารณะใหญ่ ๆ ที่เอาไว้ถ่ายซีนเงียบ ๆ และย่านคาเฟ่ชิค ๆ แถวสยามหรือสุขุมวิทสำหรับฉากชีวิตประจำวัน นอกจากกรุงเทพฯ ฉันสังเกตเห็นว่าทีมงานมักกระจายไปถ่ายนอกเมืองเพื่อเปลี่ยนบรรยากาศ เช่นอุทยานประวัติศาสตร์อยุธยาและสะพานประวัติศาสตร์ในกาญจนบุรี ทั้งสองที่ให้ความรู้สึกหนักแน่นและมีเรื่องราว ส่วนเขาใหญ่กับหัวหินก็มอบพื้นที่โล่ง ภูมิทัศน์ไร่องุ่นหรือชายหาดที่เหมาะกับฉากโรแมนติก การผสมผสานสถานที่พวกนี้ทำให้ซีรีส์มีโทนภาพไม่จำเจและยังสะท้อนมุมมองหลากหลายของประเทศไทยอย่างน่าสนใจ

ตั้งแต่ที่ได้ดู 'โซ่ทอง' ครั้งแรก ฉากเมืองเก่าที่มีวัดและตรอกเล็ก ๆ ติดตาไม่หาย พอได้มีโอกาสไปเดินเล่นที่อุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา แล้วเห็นมุมตึกเก่า ๆ กับเจดีย์ทรุดโทรม ความรู้สึกเหมือนย้อนกลับไปดูฉากในเรื่องอีกครั้ง ผมจำบรรยากาศที่ทีมงานใช้แสงธรรมชาติ ผสมกับการจัดวางเครื่องแต่งกายและพร็อพแบบไทยโบราณได้ดี การถ่ายทำนอกสถานที่ส่วนใหญ่คือการใช้โบราณสถานจริงเพื่อให้ได้ความรู้สึกสมจริง ขณะที่ฉากภายในฉากบ้านหรือห้องประชุมก็มักจะกลับไปถ่ายในสตูดิโอในกรุงเทพฯ เพื่อควบคุมแสงและเสียงได้ง่ายขึ้น การที่เห็นโลเคชั่นจริงทำให้เชื่อมโยงกับตัวละครได้มากขึ้น เวลาเดินผ่านซากปรักหักพังหรือศาลาเล็ก ๆ แล้วจินตนาการฉากหนึ่งฉากก็รู้สึกอบอุ่นขึ้นไปอีก นอกจากความงามของพื้นที่แล้ว ยังน่าสนใจว่าทีมงานเลือกมุมกล้องอย่างไรเพื่อเน้นความโดดเด่นของสถาปัตยกรรมไทย ยืนดูแล้วอยากถ่ายรูปเก็บมุมเดียวกับที่เห็นในเรื่องไว้เหมือนเป็นของสะสมส่วนตัว