พิภพ คือแรงบันดาลใจจากตำนานไทยฉบับใด?

ความรู้สึกของงานนี้มีน้ำหนักมหากาพย์ที่ทำให้ผมเชื่อว่าแรงบันดาลใจของ 'พิภพ' มาจาก 'รามเกียรติ์' ในแง่การวางตัวละครเป็นฮีโร่ที่ต้องเผชิญกับโศกนาฏกรรมและศัตรูที่มีมิติ ขณะที่ฉากต่อสู้บางฉากมีความอลังการและการใช้พลังเหนือมนุษย์ซึ่งเตือนให้คิดถึงการปะทะระหว่างเทพและยักษ์ การกำหนดชะตากรรมของอาณาจักรหรือกลุ่มคนในงาน ทำให้ผมเห็นโครงสร้างที่ถ่ายทอดมาจากมหากาพย์โบราณมากกว่างานนิยายทั่วไป

บทสนทนาและคำสาปบางตอนสะท้อนแนวคิดเรื่องหน้าที่ ความจงรักภักดี และการไถ่บาป ซึ่งเป็นธีมสำคัญของ 'รามเกียรติ์' ฉันชอบวิธีที่ผู้เขียนจับคู่ฉากการต่อสู้กับการทดสอบเชิงศีลธรรม ทำให้ทุกการปะทะไม่ได้เป็นเพียงการสู้ล้มนับศัตรู แต่ยังเป็นการถอดบทเรียนของตัวละคร การวางสัญลักษณ์เช่นธงชัย หรือตัวแทนของอำนาจในการปกครอง ทำให้เรื่องมีมิติแบบมหากาพย์มากขึ้น และในฐานะคนอ่านที่ชอบเรื่องเล่าแนวมหากาพย์ ผมรู้สึกว่ามรดกทางวรรณกรรมของชาติถูกยกขึ้นมาในรูปแบบที่เข้มแข็งและน่าอินตาม

เสี้ยวหนึ่งของโลกใน 'พิภพ' ทำให้ผมนึกถึงตำนานท้องถิ่นอย่าง 'ตำนานนางไม้' อย่างแรง เพราะบรรยากาศของป่าใหญ่ ต้นไม้ที่มีวิญญาณคุ้มครอง และความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในธรรมชาติ ปรากฏชัดในฉากที่ตัวละครต้องเจรจากับผืนป่าหรือรับเงื่อนไขจากสิ่งมีชีวิตโบราณ ก่อนที่ผมจะรู้ตัวก็ยอมรับว่ารายละเอียดเล็กๆ อย่างการจุดธูปบูชาหรือการให้ของขวัญแก่ต้นไม้สะท้อนความเชื่อพื้นบ้านได้ดี

มุมมองของคนเมืองที่ชอบหลบเข้าไปในป่าเป็นครั้งคราว ทำให้ฉันให้ความสนใจกับความละเอียดของภาพพรรณนาในงานนี้: กลิ่นเห็ด หลังฝน เสียงใบไม้ และความเงียบที่มีพลัง ทุกองค์ประกอบนั้นสะท้อนแก่นของตำนานนางไม้ที่ผูกพันกับการดูแลสภาพแวดล้อมและความเคารพต่อธรรมชาติ เมื่อเรื่องเล่าปิดฉาก ผมยังคงนึกถึงภาพต้นไม้ยืนสงบเป็นหลักฐานว่าบางครั้งนิยายแฟนตาซีก็ทำหน้าที่เป็นผู้เล่าใหม่ของตำนานพื้นบ้านได้อย่างอ่อนโยน

เมื่อลองมององค์ประกอบของ 'พิภพ' แบบละเอียด ผมรู้สึกว่ามันได้รับแรงบันดาลใจจากเสน่ห์ของงานกวีนิพนธ์โบราณอย่าง 'พระอภัยมณี' มากที่สุด เพราะโครงเรื่องที่ผสมผสานทะเล ไอเมจของสิ่งมีชีวิตเหนือธรรมชาติ และการเดินทางที่เต็มไปด้วยบทเพลงลึกลับชัดเจนเหลือเกิน ผมเห็นการใช้สัญลักษณ์ของท้องทะเลไม่เพียงเป็นฉากหลัง แต่เป็นพื้นที่ที่เปลี่ยนแปลงชะตากรรมตัวละคร คล้ายกับบทบาทของท้องทะเลใน 'พระอภัยมณี' ที่ทั้งเป็นที่หลบภัยและกับดักเดียวกัน

โทนของบางฉากใน 'พิภพ' ที่มีเสียงดนตรีเป็นแรงขับเคลื่อนอารมณ์ ทำให้ผมนึกถึงตัวละครที่ใช้เสียงและเครื่องดนตรีเป็นอาวุธทางความรู้สึก นอกจากนี้ การพบกับสิ่งมีชีวิตที่ดูเหมือนจะเป็นลูกผสมระหว่างมนุษย์กับภูตหรือเผ่าพันธุ์อื่น ๆ ยิ่งเสริมความเชื่อมโยงกับตำนานในงานของสุนทรภู่ ที่ไม่ใช่แค่เรื่องราวแค่การผจญภัย แต่ยังสะท้อนคติความเชื่อและความงดงามของภาพพจน์ท้องถิ่น

ในมุมมองของคนอ่านที่โตมากับเรื่องเล่าพื้นบ้าน ผมนับว่า 'พิภพ' นำเอาแกนกลางของตำนานเก่ามาปรับใช้ให้ทันสมัยได้ดี ทั้งในแง่ธีมการพลัดพราก การค้นหาตัวตน และการแลกเปลี่ยนระหว่างโลกมนุษย์กับโลกเหนือจริง จบเรื่องด้วยความรู้สึกว่าเรื่องนี้ยังยืนหยัดอยู่บนบ่าของความเป็นตำนาน แต่ก็เดินหน้าไปในจังหวะของนิยายร่วมสมัยอย่างน่าจับตามอง