ล่าเดือด...สายลับเพชฌฆาต ดัดแปลงจากนิยายหรือไม่

เอาจริงๆ ชื่อ 'ล่าเดือด สายลับเพชฌฆาต' ทำให้คนไทยคุ้นหูได้ง่าย เพราะมันคือการแปลชื่อของหนังฝรั่งที่หลายคนพูดถึงอยู่ช่วงหนึ่ง ผมมองว่าเวอร์ชันภาพยนตร์ที่มีการโปรโมตในบ้านเราเป็นการดัดแปลงมาจากนิยายภาพชุดฝรั่งเศสที่ชื่อ 'Le Tueur' ซึ่งสื่อภาษาอังกฤษมักเรียกสั้นๆ ว่า 'The Killer' เขียนโดยผู้ใช้ฉายา Matz และมีภาพประกอบโดย Luc Jacamon งานต้นฉบับเป็นนิยายภาพโทนดาร์ก เน้นความเหงาของตัวเอกที่เป็นนักฆ่า มีสไตล์ภาพที่เย็นและคม คอนเซ็ปต์นี้แปลมาเป็นภาพยนตร์ได้ดี เพราะตัวละครหลักมีคาแรกเตอร์ชัดเจน อีกทั้งธีมความเป็นมืออาชีพและตรรกะของความรุนแรงนั้นตรงกับสิ่งที่หนังพยายามสื่อ ในมุมมองของคนดูที่ชอบเปรียบเทียบต้นฉบับกับเวอร์ชันฟิล์ม ผมคิดว่าผลงานภาพยนตร์พยายามรักษาแกนกลางของนิยายภาพไว้ แต่ปรับรายละเอียดบางอย่างให้เหมาะกับการเล่าเรื่องในภาพยนตร์ เช่น การขยายฉากหรือใส่บทสนทนาเพิ่มเพื่อให้ตัวละครมีน้ำหนักบนจอใหญ่ การได้เห็นซีนที่เคยเป็นกรอบนิ่งในหนังสือกลายเป็นการเคลื่อนไหวบนจอใหญ่ก็ให้ความรู้สึกสดใหม่ รับรู้ได้ทั้งความเคลื่อนไหวและบรรยากาศแบบที่หนังสือทำไม่ได้ทั้งหมด สรุปคือถ้าชอบเวอร์ชันหนัง ลองตามไปอ่าน 'Le Tueur' ดูจะเห็นไอเดียหลักที่เชื่อมกัน ซึ่งสำหรับผมมันทำให้การดูหนังสนุกขึ้นอีกระดับ

ชื่อ 'ล่าเดือดสายลับเพชฌฆาต' ฟังแล้วชวนคิดถึงชุดเรื่องที่มีสายลับหรือนักฆ่าที่เยือกเย็นและมีเทคนิคเฉพาะตัว จากมุมมองของฉัน งานที่ใกล้เคียงที่สุดในโลกตะวันตกคือผลงานของ Luke Jennings ซึ่งเป็นคนเขียนชุดเรื่องสั้นต้นแบบที่กลายเป็นแรงบันดาลใจให้ซีรีส์โทรทัศน์สุดฮิตเกี่ยวกับนักฆ่าสาวชื่อ Villanelle ชื่อเรื่องภาษาไทยบางครั้งจะถูกแปลงให้คมชัดขึ้นเป็นแนว ‘ล่า’ หรือ ‘เพชฌฆาต’ เพื่อดึงความสนใจของผู้อ่าน ทำให้ผู้อ่านที่คุ้นกับต้นฉบับภาษาอังกฤษอาจคิดเชื่อมโยงไปยังงานของ Jennings ได้ง่าย มุมมองส่วนตัวคือถ้าเจอชื่อนี้บนปกหนังสือหรือปกดีวีดี ให้ลองมองหาชื่อผู้แต่งต้นฉบับเป็นภาษาอังกฤษหรือเครดิตผู้สร้าง เพราะบ่อยครั้งชื่อไทยจะเปลี่ยนสไตล์เล็กน้อย แต่แก่นเรื่องและผู้เขียนต้นฉบับมักยังคงเป็นผู้เขียนต่างประเทศที่มีชื่อเสียง เรื่องนี้ทำให้ผมรู้สึกว่าการจับคู่ชื่อไทยกับต้นฉบับบางครั้งก็ต้องอาศัยการสังเกตเครดิตมากกว่าตัวชื่อเท่านั้น

โหดพอๆ กับชื่อเลย—ถ้าพูดถึง 'ผีดิบคลั่ง' ในบริบทสากล ผมมักจะคิดถึงงานต้นทางที่ชัดเจน: มันมาจากการ์ตูนชุด 'The Walking Dead' ที่เขียนโดย Robert Kirkman วาดโดย Tony Moore และต่อมาด้วย Charlie Adlard ซึ่งถูกดัดแปลงเป็นซีรีส์โทรทัศน์ที่คนรู้จักกันมาก ในมุมมองของผม การ์ตูนต้นฉบับให้โทนเรื่องและจังหวะการเล่าเรื่องแบบค่อยเป็นค่อยไป เน้นความเปลี่ยนแปลงของคนในสังคมหลังการล่มสลาย ขณะที่เวอร์ชันทีวีนำบางตัวละครไปขยายบท บิดเนื้อหาไปบ้างและมีการปรับเพื่อให้เหมาะกับสื่อภาพเคลื่อนไหว พอพูดถึง 'บัลลังก์เดือด' ผมจะนึกถึงชุดนิยายมหากาพย์ 'A Song of Ice and Fire' ของ George R.R. Martin ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญให้กับซีรีส์ 'Game of Thrones' ของ HBO นิยายชุดนี้ขึ้นชื่อเรื่องการสลับมุมมองตัวละครหลายคน ระบบการเมืองที่ซับซ้อน และความไม่แน่นอนของชะตากรรมคนอ่าน การดัดแปลงไปเป็นซีรีส์ก็ประสบความสำเร็จระดับโลก แต่ก็มีช่วงที่เนื้อหาเริ่มเบี่ยงจากต้นฉบับ เพราะทีวีต้องเร่งและตัดสินใจเชิงภาพเพื่อความต่อเนื่อง ผมชอบทั้งสองรูปแบบเพราะให้ประสบการณ์ต่างกัน—การ์ตูน/นิยายให้เวลาคิดมากกว่า ขณะที่ทีวีให้ความเข้มข้นและภาพที่ติดตา

ความเงียบก่อนการปะทะในฉากเปิดของ 'ล่าเดือด สายลับเพชฌฆาต' ยังคงติดตาอยู่เสมอ — ตัวเอกของเรื่องคือ 'Agent 47' ชายศีรษะโล้นมีรอยสักบาร์โค้ดที่ท้ายทอย เขาเป็นสายลับฝีมือเยี่ยมที่ถูกถ่ายทอดทั้งความเยือกเย็นและความเป็นเครื่องจักรในการทำภารกิจ แต่ก็ไม่ใช่หุ่นยนต์ไร้อารมณ์เสียทีเดียว การบอกเล่าในมุมมองของผมชอบที่หนัง/เกมไม่ปล่อยให้ตัวละครเป็นเพียงคนทำงาน การแสดงออกเล็กน้อย เช่นการมองที่นิ่งและการตัดสินใจเฉียบขาด ช่วยให้เห็นทั้งภูมิปัญญาและความขัดแย้งภายใน เขามีรหัสเก่า ๆ กับอดีตที่ทำให้เกิดฉากที่ลึกขึ้น เช่นการเผชิญหน้ากับคนที่เคยเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตเก่า ๆ และฉากล่อเหยื่อบนดาดฟ้าแสดงให้เห็นถึงทักษะการวางแผนที่เยือกเย็นของเขา ในมุมมองแฟนบันเทิง ผมชอบการออกแบบตัวละครที่ทำให้คนดูรู้สึกทั้งเกรงขามและเห็นใจ ไม่ใช่แค่อาชญากรลำพังแต่เป็นตัวละครที่มีปมและเหตุผลของการกระทำ ซึ่งทำให้การติดตามเรื่องราวของ 'Agent 47' สนุกและมีมิติมากขึ้น

บอกตรงๆว่าเมื่อได้ยินชื่อ 'ปล้น ล่า ท้านรก' หลายคนอาจจะสงสัยว่ามาจากนิยายหรือบทประพันธ์ไหม แต่ภาพยนตร์เรื่องนี้จริงๆ แล้วเป็นชื่อไทยของหนังฮีสท์อเมริกันเรื่อง 'Den of Thieves' ซึ่งเป็นบทภาพยนตร์ต้นฉบับที่เขียนโดย Christian Gudegast และไม่ได้ดัดแปลงมาจากหนังสือใดๆ ผมชอบวิธีที่หนังเลือกเล่าเรื่องแบบมืดๆ โหดๆ ในเมืองลอสแอนเจลิส ตัวละครอย่าง Big Nick กับกลุ่มโจรมีความเป็นต้นฉบับในบทภาพยนตร์มากกว่าความรู้สึกว่ามาจากนิยาย การลำดับเหตุการณ์และจังหวะแอ็กชันถูกออกแบบในแบบหนังสมัยใหม่ ไม่ได้อ้างอิงชั้นเชิงหรือบทบรรยายจากงานประพันธ์เลย ทำให้มันมีความเป็นภาพยนตร์สูงและมีพื้นที่ให้ผู้กำกับกับนักแสดงแสดงสไตล์ของตัวเอง สรุปแบบส่วนตัว ผมคิดว่าเสน่ห์ของเรื่องนี้อยู่ที่บทเขียนขึ้นมาใหม่ที่มีแรงบันดาลใจจากหนังปล้นคลาสสิก เช่น 'Heat' แต่ยังคงเป็นของใหม่ ไม่ได้ยึดติดกับต้นฉบับจากหนังสือ ซึ่งทำให้มันรู้สึกสดและท้าทายในแบบของมันเอง

แปลกใจเหมือนกันที่ชื่อ 'นักฆ่า / ล่า / หัวใจเธอ' ฟังดูคอนทราสต์แบบจัดเต็ม แต่พอเข้าไปดูรายละเอียดแล้วมันไม่ชัดเจนว่ามาจากนิยายหรือไม่ ผมมองแบบแฟนตัวยงที่ชอบเก็บเครดิตและแหล่งที่มา: ผลงานที่ดัดแปลงจากหนังสือมักจะมีเครดิตผู้เขียนต้นฉบับในข้อมูลโปรโมตหรือท้ายตอน ซึ่งถ้าไม่เจอชื่อผู้เขียนนิยายในเครดิตอย่างชัดเจน ก็มีโอกาสสูงที่เป็นบทภาพยนตร์ต้นฉบับหรือไอเดียจากทีมเขียนบทของโปรดักชันเอง นอกจากนี้สไตล์การเล่าเรื่องของซีรีส์นี้—ถ้ามีโครงเรื่องย่อยที่ลึกและความเชื่อมโยงตัวละครแบบละเอียด—อาจทำให้คนคิดว่าเป็นนิยายมาก่อน เช่นเดียวกับความรู้สึกเมื่อดูซีรีส์อย่าง 'Killing Eve' หรือหนังสือที่ถูกดัดแปลงเป็นภาพยนตร์อย่าง 'The Girl with the Dragon Tattoo' ที่ให้สัมผัสคล้ายกัน ส่วนตัวแล้วผมคิดว่าถ้าอยากแน่ใจจริงๆ ให้มองที่เครดิต โปรไฟล์ผู้กำกับ และข่าวเปิดตัว เพราะงานดัดแปลงส่วนใหญ่ก็มักจะโฆษณาว่า “ดัดแปลงจากนิยายของ…” อย่างชัดเจน แต่ถ้าไม่มีบันทึกแบบนั้น ก็ยืนยันได้ยากว่านิยายเป็นต้นทางหรือไม่ แม้จะมีองค์ประกอบที่คุ้นเคยจากนิยายก็ตาม

พอได้ดู 'ยอดจารชนคนอันตราย' แบบเต็มเรื่องแล้ว ความรู้สึกแรกคือมันมีองค์ประกอบของนิยายเชิงพรรณนาอยู่ชัดเจน — บทฝังความคิด ตัวละครที่มีฉากหลังลึก และซับพลอตที่คลี่ไปเป็นเลเยอร์เหมือนอ่านตอนต่าง ๆ ในหนังสือ นั่นทำให้ผมค่อนข้างเชื่อว่ามันถูกดัดแปลงจากงานเขียนมาก่อน ไม่ว่าจะเป็นนิยายเบา ๆ หรือเว็บนวนิยายที่มีแฟนฐานในโลกออนไลน์ เพราะหลายฉากมีรายละเอียดภายในหัวตัวละครที่มักพบในต้นฉบับที่เขียนเป็นตัวอักษรมากกว่าการเขียนบทสด ๆ สำหรับจอทีวี การดัดแปลงแบบนี้มักเห็นการขยายฉากบางฉากที่แฟน ๆ ชอบ และย่อบางส่วนที่ยาวเกินไปเพื่อให้เหมาะกับเวลาออนแอร์ ตัวอย่างเช่น ในบางตอนของ 'ยอดจารชนคนอันตราย' ฉากย้อนอดีตถูกตัดต่อแบบชัดเจนเพื่อให้มีอิมแพ็คทางอารมณ์ทันที — ลักษณะแบบเดียวกับงานที่ยกมาจากบทหนังสือที่ต้องการให้ผู้อ่านเข้าใจแรงจูงใจของตัวละคร ก่อนจะมีการปรับจังหวะให้เข้ากับทีวี ภาษาบทสนทนาบางช่วงยังคงมีกลิ่นอายของประโยคบรรยายที่ถูกแปลงมาจากหน้ากระดาษ ทำให้มีความรู้สึกว่าเขียนมาจากคนที่ลงรายละเอียดเรื่องราวไว้ก่อนแล้ว ในมุมมองของคนดูที่ชอบเปรียบเทียบต้นฉบับกับงานดัดแปลง ผมคิดว่าสิ่งที่ทำให้เชื่อว่ามีต้นฉบับคือความต่อเนื่องในโครงเรื่องและการใส่ประเด็นรองที่ไม่จำเป็นต้องมีในงานต้นฉบับภาพยนตร์สั้น — มันบอกว่าเรื่องนี้มีต้นตอที่ยาวกว่านั้น เหล่าแฟนอาร์ตหรือกระทู้พูดคุยออนไลน์ที่เห็นมักหยิบยกตัวละครและฉากจากนิยาย มองเผิน ๆ อาจเหมือนเป็นการยืนยัน แต่ท้ายสุดไม่ว่าจะมาจากหนังสือหรือไม่ ผลลัพธ์ก็คือเรื่องราวมีความลึกและหัวใจที่จับต้องได้ ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมผมยังอยากอ่านต้นฉบับหรือฉบับขยายต่อไป แม้บางส่วนจะถูกปรับเพื่อจอ ภาพรวมแล้วมันให้ความรู้สึกครบทั้งความระทึกและความเป็นมนุษย์ จบด้วยความอยากรู้ว่าผู้สร้างจะเลือกเก็บหรือถอดส่วนไหนหากมีเวอร์ชันอื่นออกมา

เรื่องราวของ 'ล่าเดือด...สายลับเพชฌฆาต' เล่าเป็นหลักเกี่ยวกับชายคนหนึ่งที่ถูกหล่อหลอมให้เป็นเครื่องจักรฆ่า แต่ภายในกลับมีบาดแผลจากอดีตที่ตามหลอกหลอนอยู่ตลอดเวลา เนื้อเรื่องเริ่มจากการที่เขาถูกดึงกลับเข้าสู่เกมอีกครั้งเมื่อองค์กรมืดที่เคยใช้เขาเป็นเครื่องมือพยายามปิดปากผู้ที่กล้าขัดขืน เส้นเรื่องพาเขาไล่ล่าคนที่เกี่ยวข้องกับแผนการชั่วร้ายทั้งในเมืองและชนบท ระหว่างทางมีการหักมุมทั้งด้านข่าวกรอง การหักหลังจากคนใกล้ตัว และการเปิดเผยความจริงที่ทำให้เขาต้องเลือกระหว่างการแก้แค้นกับการปรับความเข้าใจตัวเอง เราอินกับช่วงที่ตัวเอกสบตากับเป้าหมายแล้วต้องตัดสินใจชั่วพริบตา ทั้งซีนแอ็กชันที่ออกแบบเป็นชุด ๆ และฉากเงียบ ๆ ที่ให้เวลาแก่ความคิดของตัวละคร ช็อตสุดท้ายมักไม่ใช่แค่การยิงปะทะ แต่เป็นการเผชิญหน้ากับอดีต ซึ่งทำให้เรื่องนี้มีทั้งความมันส์และน้ำหนักทางอารมณ์ รู้สึกเหมือนดูหนังสายลับที่ผสมกลิ่นอารมณ์แบบ 'John Wick' แต่มีแก่นเรื่องเชิงทางศีลธรรมที่ลึกกว่า