ใครเป็นผู้แต่งหนังสือนางนวล ฉบับภาษาไทยแปลโดยใคร?

ชื่อที่มักจะเห็นบนหน้าปกฉบับภาษาไทยของ 'นวลนาง' คือ อาทิตยา กุลพงศ์ — นี่คือชื่อผู้แปลที่ผมคุ้นตาจากฉบับที่วางขายตามร้านหนังสือทั่วไป ผมชอบสังเกตงานแปลเพราะบอกเล่ารสนิยมและวิธีมองของคนแปลได้ชัดเจน ในฉบับนี้ภาษาที่แปลออกมาโค้งมนและให้ความอ่อนโยน คล้ายกับงานแปลของ 'เจ้าชายน้อย' ที่เคยอ่านในวัยเด็ก ทำให้ผมรู้สึกว่านี่เป็นการนำเสนอที่ตั้งใจรักษาอารมณ์เดิมของต้นฉบับโดยไม่ยัดคำยากเกินจำเป็น บางครั้งงานแปลไม่ได้เป็นแค่การแปลคำแต่เป็นการถ่ายทอดจังหวะและโทนเสียง ในมุมมองของผม อาทิตยา กุลพงศ์ ทำหน้าที่นี้ได้ดี ฉบับที่ผมมีจึงอ่านลื่นและคงความอบอุ่นของเรื่องเอาไว้ได้อย่างน่าพอใจ

หนังสือ 'พิธา' บางครั้งชื่อนำไปสู่ความสับสนเพราะมีทั้งงานเขียนที่เป็นต้นฉบับภาษาไทยและบางเล่มที่อาจเป็นฉบับแปลจากต้นฉบับต่างประเทศได้เหมือนกัน แต่โดยทั่วไป ถ้าเล่มนั้นเป็นผลงานของคนในประเทศไทย ชื่อผู้แปลจะไม่มีเพราะเป็นงานต้นฉบับภาษาไทยตรง ๆ ผมมักดูที่หน้าคู่ลิขสิทธิ์ก่อนเป็นอันดับแรก — ถ้าหน้าดังกล่าวระบุชื่อผู้แปล นั่นคือคำตอบชัดเจน แต่ถ้าไม่มีชื่อผู้แปลและมีชื่อผู้เขียนเป็น 'พิธา' เอง แปลว่ามันคือผลงานภาษาไทยที่ไม่ต้องแปล สิ่งที่ผมให้ความสำคัญต่อมาคือคุณภาพงานพิมพ์กับการจัดหน้า: หนังสือแปลที่ดีมักมีการเรียบเรียงคำอธิบายเชิงอรรถหรือหมายเหตุจากผู้แปลเมื่อจำเป็น และมีการใช้คำภาษาไทยที่ลื่นไหล แทนที่จะยืมถ้อยคำตรงจากต้นฉบับจนอ่านแข็งกระด้าง ถ้าอยากได้ความรู้สึกหลังอ่าน ผมมองว่าหนังสือแปลคุณภาพจะยังคงน้ำเสียงของผู้เขียนต้นฉบับไว้ได้ ไม่ว่าจะเป็นมุมมองเชิงวิเคราะห์หรือสำนวนชวนคิด เช่นเดียวกับที่เคยรู้สึกกับบางเล่มแปลดี ๆ ที่เก็บจังหวะภาษาได้เหมือนต้นฉบับ นี่คือเหตุผลที่ผมมักเลือกซื้อจากสำนักพิมพ์ที่มีชื่อเสียงเรื่องการแปลหรือจากฉบับที่มีผู้แปลเป็นที่รู้จักในแวดวงนักอ่าน เพราะมันช่วยให้โอกาสได้งานแปลที่รักษาอรรถรสเดิมของเรื่องเอาไว้สูงขึ้น

นิทานพื้นบ้านอย่าง 'ลูกหมูสามตัว' มักไม่มีผู้แต่งแน่นอนและถูกเล่าต่อกันมาเป็นทอดๆ จนมีหลายเวอร์ชันที่ต่างรูปแบบกันไป ในฐานะคนที่ชอบเก็บหนังสือเด็ก ฉันสังเกตว่าเล่มไทยส่วนใหญ่จะระบุคำว่า 'แปลโดย' หรือ 'เรียบเรียงโดย' บนปกหรือหน้าสิทธิบัตร แต่ชื่อผู้แปลจะแตกต่างกันไปตามสำนักพิมพ์และคอลเลกชัน บางฉบับเป็นการแปลตรงๆ จากภาษาอังกฤษ บางฉบับเป็นการเรียบเรียงให้เหมาะกับเด็กไทยมากขึ้น เมื่อมีคนถามว่าฉบับภาษาไทยแปลโดยใคร คำตอบที่ตรงที่สุดคือ: ขึ้นกับฉบับที่ถืออยู่ หากต้องการความชัดเจนให้ดูหน้าสิทธิบัตรของเล่มนั้น เพราะนิทานเรื่องนี้ถูกแปลและดัดแปลงโดยนักแปลหลายท่านตามยุคสมัย ฉันมักยิ้มเมื่อเห็นวิธีเล่าใหม่ๆ ที่ทำให้เรื่องคลาสสิกนี้ยังมีชีวิตในชั้นหนังสือเด็กยุคปัจจุบัน

ชื่อ 'นวลนาง' มักจะโผล่มาในวงการวรรณกรรมไทยหลายครั้ง ทำให้คำตอบสั้น ๆ ว่าเป็นหนังสือเล่มเดียวกับผู้แต่งคนเดียวไม่ได้เลย. ในฐานะคนที่เคยไล่เก็บหนังสือมือสองและสะสมปกเก่า ผมเห็นฉบับต่าง ๆ ของชื่อเดียวกันนี้เป็นสองแบบใหญ่ ๆ: บางฉบับเป็นนวนิยายโทนประโลมโลกที่ตีพิมพ์ในยุคกลางศตวรรษถึงปลายศตวรรษที่ยี่สิบ เหล่านี้มักเขียนโดยนักเขียนที่มีรสนิยมละครเชิงสังคมและภาพชีวิตสตรีในสมัยก่อน ขณะที่ฉบับที่ออกมาเป็นเล่มในช่วงสิบปีหลังมักเป็นงานแนวรักโรแมนซ์หรือแนวร่วมสมัยที่เขียนโดยนักเขียนหน้าใหม่และบางครั้งลงเป็น e-book ก่อนจะพิมพ์เป็นเล่ม ถาต้องการรู้ว่าเวอร์ชันที่คุณหมายถึงผู้แต่งเป็นใครและประวัติเป็นอย่างไร ให้โฟกัสที่ฉบับที่อยู่ตรงหน้าคุณ—สังเกตชื่อผู้แต่งบนหน้าปก หมายเหตุคำนำ หรือข้อมูลผู้จัดพิมพ์ เพราะชื่อเดียวกันอาจมีคนเขียนต่างคนกันโดยสิ้นเชิง แค่นั้นก็ช่วยแยกได้ว่าผลงานนั้นมาจากคนรุ่นไหน มีพื้นเพทางการเขียนแบบใด และสะท้อนกลุ่มผู้อ่านประเภทไหน ส่วนตัวแล้วผมชอบมองว่าแม้ชื่อเดียวกัน เรื่องราวและน้ำเสียงที่ต่างกันก็เหมือนคนสองคนที่ใส่ชุดเดียวกันแต่มีนิสัยต่างกัน การได้อ่านฉบับต่าง ๆ ของ 'นวลนาง' ทำให้เข้าใจความหลากหลายของวรรณกรรมไทยในมุมที่ไม่ค่อยมีคนพูดถึง

คำถามเรื่องหาเล่มภาษาอังกฤษของ 'นวลนาง' ทำให้ผมนึกถึงการล่าแหล่งหนังสือที่ชอบ — มันคือความท้าทายที่สนุกและได้ฝึกสังเกตว่าหนังสือไทยบางเล่มจะไปโผล่ที่ไหนบ้างในรูปแบบแปลภาษาอังกฤษ แหล่งแรกที่ผมมองคือร้านหนังสือออนไลน์ใหญ่ๆ เช่น Amazon (ทั้งเวอร์ชัน US/UK) และร้านขายอีบุ๊กอย่าง Kindle, Apple Books หรือ Kobo เพราะหากมีการตีพิมพ์เป็นสากล มักจะขึ้นโผล่ที่นั่น นอกจากนี้ร้านหนังสือใหญ่อย่าง Kinokuniya สาขาในไทยและ Asia Books มักมีบริการสั่งนำเข้าให้ลูกค้า ถ้ามีการแปลเป็นเล่มจริง พวกเขามักช่วยสั่งมาให้ได้ และอย่าลืมตลาดมือสองทั้ง eBay, AbeBooks หรือกลุ่มขายแลกเปลี่ยนในเฟซบุ๊ก — บ่อยครั้งที่หนังสือแปลหายากจะโผล่ในที่พวกนี้ ห้องสมุดเป็นอีกเส้นทางที่ผมใช้เวลาอยากอ่านก่อนซื้อ เช่น ห้องสมุดของสถานทูตหรือสถาบันภาษาอังกฤษบางแห่ง รวมถึงห้องสมุดมหาวิทยาลัยและระบบ WorldCat ที่ช่วยค้นว่ามหาวิทยาลัยหรือห้องสมุดไหนมีสำเนา การยืมระหว่างห้องสมุด (interlibrary loan) ก็เป็นตัวเลือกถ้าหนังสือมี ISBN และเป็นหนังสือจริง ส่วนถ้าพบว่ามีเฉพาะฉบับแปลอิเล็กทรอนิกส์ บริการสมัครสมาชิกรายเดือนหรือแพลตฟอร์มยืมหนังสือดิจิทัลบางแห่งก็อาจให้เข้าถึงได้ ถ้าไม่เจอการแปลอย่างเป็นทางการเลย จะต้องยอมรับทางเลือกอื่นๆ: อ่านฉบับภาษาไทยพร้อมพจนานุกรมหรือใช้แอปแปลประกอบ หรือติดต่อสำนักพิมพ์เจ้าของลิขสิทธิ์เพื่อสอบถามสถานะการแปลและการจำหน่ายจริงๆ ผมเองเคยติดตามกรณีที่นิยายคลาสสิกอย่าง 'Four Reigns' ถูกแปลและเผยแพร่ต่างประเทศ แล้วพบว่าการติดตามข้อมูลจากสำนักพิมพ์กับร้านนำเข้าให้ข้อมูลดีที่สุด ลองเลือกเส้นทางที่เหมาะกับเวลาและงบประมาณของคุณจนกว่าจะได้สำเนาที่ต้องการ

น่าเสียดายที่ตอนนี้ยังไม่พบไฟล์ PDF ฟรีของ 'นางนวล' ฉบับภาษาไทยที่แจกจ่ายอย่างถูกกฎหมายในโลกออนไลน์นะ หนังสือคลาสสิกอย่าง 'Jonathan Livingston Seagull' ของ Richard Bach ถือเป็นงานเขียนที่ทรงคุณค่าและควรค่าแก่การซื้อเก็บไว้จริงๆ เคยลองหาดูตามเว็บไซต์แลกเปลี่ยนหนังสือหรือห้องสมุดออนไลน์หลายแห่ง แต่ส่วนใหญ่จะเจอแต่ฉบับภาษาอังกฤษ ถึงจะมีบางเว็บอ้างว่ามีไฟล์ฟรี แต่ก็เสี่ยงต่อเรื่องลิขสิทธิ์ การอ่านหนังสือเล่มนี้ในรูปแบบปกแข็งหรืออีบุ๊กที่ถูกต้อง นอกจากจะได้สัมผัสงานแปลคุณภาพแล้ว ยังช่วยสนับสนุนนักแปลและสำนักพิมพ์ที่ทุ่มเททำงานนี้ด้วย ความสวยงามของเรื่องนี้อยู่ที่การตีความระหว่างบรรทัด การมีหนังสือเป็นเล่มช่วยให้เราโฟกัสกับเนื้อหาได้ดีกว่าไฟล์ PDF เสียอีก

ชื่อผู้แปลในฉบับภาษาไทยของ 'ผู้กล้าเหนือกาลเวลา' มักจะระบุไว้ในหน้าคำนำ หน้าข้อมูลหนังสือ หรือบนปกหลัง แต่ถ้าคุณถือเล่มในมือแล้วยังไม่เจอ ชื่อคนแปลอาจถูกพิมพ์เป็นส่วนหนึ่งของหน้าข้อมูลสิทธิ์ (colophon) ซึ่งเป็นที่มาตรฐานของหนังสือแปล ฉันมักจะพลิกไปดูหน้านั้นก่อนอ่านเสมอ เพราะมันบอกทั้งชื่อผู้แปล ปีพิมพ์ และสำนักพิมพ์ที่ดูแลงานแปล การที่ชื่อผู้แปลไม่ปรากฏเด่นชัดเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้ โดยเฉพาะในฉบับพิมพ์ซ้ำหรือฉบับที่พิมพ์โดยหลายสำนักพิมพ์ต่างกัน หากอยากอ้างอิงหรือรู้ประวัติผู้แปล ให้ดูข้อมูลในเล่มเป็นหลัก อย่างน้อยก็จะได้ชื่อที่เป็นทางการและปีพิมพ์ตรงกับฉบับที่คุณถืออยู่ ซึ่งช่วยให้การพูดคุยในกลุ่มแฟนๆ หรือการอ้างอิงงานเป็นเรื่องที่มั่นใจมากขึ้น

เรามักเจอ 'วินนี่-เดอะ-พูห์' ในรูปแบบแปลไทยหลายเวอร์ชันบนชั้นหนังสือ ซึ่งผลก็คือไม่มีคนแปลเพียงคนเดียวที่เป็นคำตอบแน่นอนสำหรับทุกฉบับ บางฉบับเป็นการแปลโดยนักแปลอิสระที่สำนักพิมพ์ต่าง ๆ จ้างมา บางเล่มเป็นฉบับแปลซ้ำจากฉบับเก่าเพื่อปรับสำนวนให้ทันสมัย ดังนั้นชื่อผู้แปลจะปรากฏชัดเจนในหน้าข้อมูลของแต่ละเล่มหรือหน้าปกภายใน ถ้าคุณถือเล่มอยู่ตรงหน้า จะเห็นชื่อคนแปลพร้อมปีพิมพ์และสำนักพิมพ์ที่พิมพ์ไว้เลย ในมุมมองของคนอ่านเหมือนฉัน เรื่องนี้น่าสนุกตรงที่ถ้าเปลี่ยนผู้แปล น้ำเสียงของตัวละครและการเล่นคำจะต่างกันไป บางฉบับเน้นกลิ่นอายคลาสสิก ส่วนบางฉบับพยายามรักษาอารมณ์ขันและจังหวะภาษาแบบต้นฉบับภาษาอังกฤษไว้ ฉะนั้นถ้าต้องการรู้ชัด ๆ ว่าใครแปลฉบับที่คุณถือ ให้เปิดไปดูหน้าปกหรือหน้าข้อมูล — นั่นแหละคำตอบที่ชัดเจนและไม่มีทางผิด

เริ่มต้นด้วยการบอกชื่อร้านหนังสือใหญ่ๆ ที่ฉันมักไปเช็กเป็นอันดับแรก: ร้านนายอินทร์ (Naiin), SE-ED, B2S และ Asia Books ส่วนที่มีสาขาใหญ่อย่าง Kinokuniya ที่สยามพารากอนก็เป็นตัวเลือกดีเพราะมักนำเข้าหนังสือต่างประเทศหรือฉบับแปลที่ค่อนข้างหลากหลาย ถ้าเล่มที่ตามหาเป็นฉบับแปลจริงๆ ฉันจะเดินไปดูชั้นหนังสือหมวดวรรณกรรมแปล วรรณกรรมแปลร่วมสมัย หรือชั้นใหม่ๆ ของร้าน บางครั้งสำนักพิมพ์ไทยจะวางเล่มแปลไว้ในชั้นแนะนำ ทำให้พบได้ง่ายกว่าหลงไปอยู่ในคลังหลังร้าน นอกจากนี้ร้านหนังสืออิสระหรือร้านหนังสือมือสองในย่านมหาวิทยาลัยก็มีโชคดีบ่อยครั้งกับหนังสือที่เลิกพิมพ์แล้วหรือฉบับแปลที่หาอยาก เช่น ร้านมือสองในย่านสีลมหรือร้านในจตุจักรที่ขายหนังสือเก่าๆ ต่อมาในโลกออนไลน์มีทางเลือกมากมายที่ฉันใช้บ่อย: เว็บไซต์ของร้านหนังสือหลักๆ (เช่น naiin.com, se-ed.com, b2s.co.th, asiabooks.com) และแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซอย่าง Shopee หรือ Lazada ที่บางร้านนำเข้าเล่มแปลหรือขายฉบับมือสอง หากไม่สะดวกเดินทางก็ลองดูบนแพลตฟอร์มอีบุ๊กอย่าง MEB และ Ookbee ซึ่งรองรับการซื้ออ่านฉบับแปลหลายเรื่อง ส่วน Amazon Kindle และ Google Play Books ก็เป็นทางเลือกถ้าฉบับแปลมีสิทธิ์เผยแพร่ในต่างประเทศ แต่ถ้าเป็นหนังสือที่ออกโดยสำนักพิมพ์ไทย ฉบับอิเล็กทรอนิกส์มักจะโผล่บนร้านออนไลน์ของสำนักพิมพ์เองหรือแพลตฟอร์มไทยเป็นหลัก อีกแหล่งสำคัญคือห้องสมุดและงานหนังสือ: หอสมุดแห่งชาติ ห้องสมุดมหาวิทยาลัยใหญ่ๆ และห้องสมุดเทศบาลบางแห่งมักมีคอลเลกชันหนังสือแปลที่น่าสนใจ ถ้าเล่มนั้นไม่หาซื้อได้ง่าย ความหวังอยู่ที่งานสัปดาห์หนังสือ งานมหกรรมหนังสือหรืองานหนังสือนานาชาติที่จัดขึ้นเป็นประจำ เพราะสำนักพิมพ์หลายแห่งมักนำเล่มใหม่หรือฉบับแปลมาออกบูธ รวมถึงชิงโชคและโปรโมชั่นที่ช่วยให้ได้เล่มในราคาดีกว่าปกติ สำหรับฉบับที่เลิกพิมพ์แล้ว ฉันมักจะตามหาในกลุ่มขายหนังสือมือสองบน Facebook หรือกลุ่มคนรักหนังสือต่างๆ ซึ่งบางครั้งผู้คนก็ปล่อยของสะสมหรือหนังสือหายากออกมา โดยสรุปแล้ว การหาฉบับแปลของ 'นวล นาง book' ในไทยควรเริ่มจากร้านหนังสือใหญ่และเว็บไซต์ของสำนักพิมพ์ ถ้าหาไม่เจอให้ลองดูในแพลตฟอร์มอีบุ๊ก, ตลาดออนไลน์, ห้องสมุด และกลุ่มหนังสือมือสอง งานหนังสือประจำปีก็เป็นโอกาสดีที่จะได้พบฉบับแปลที่เพิ่งลงตลาดหรือที่ถูกนำกลับมาพิมพ์ใหม่ สุดท้ายแล้วการได้จับเล่มจริงหรือเปิดอ่านตัวอย่างอีบุ๊กก่อนซื้อเป็นความสุขเล็กๆ ของฉันเสมอ — ชอบความรู้สึกตอนเห็นปกและรู้ว่าเล่มโปรดอาจอยู่ใกล้แค่ปลายนิ้วเท่านั้น

พอพูดถึง 'The Witcher' เวอร์ชั่นภาษาไทย จะบอกว่าไม่ค่อยมีฉบับเดียวตายตัวที่ทุกคนยอมรับได้ทันที ฉบับแปลไทยมักมาจากสำนักพิมพ์หลายแห่ง แต่ละฉบับมีผู้แปลหรือทีมแปลที่ต่างกัน ซึ่งส่งผลต่อสไตล์ภาษาและการเลือกคำโดยชัดเจน ฉันชอบสำนวนที่พยายามรักษาน้ำเสียงแห้ง ๆ ของตัวเอกไว้—อารมณ์เหน็บแนมและความเป็นปรัชญาเชิงประชดของ 'The Last Wish' ควรถูกส่งต่อมาในภาษาไทยด้วยความทะลึ่งนิด ๆ ไม่ใช่แปลตรงแบบเย็นชืด เห็นได้ชัดว่าฉบับที่ใส่ความเป็นกันเองมากขึ้นทำให้บทสนทนาไหลลื่นและเข้าถึงตัวละครได้ง่ายกว่า ถ้าพูดถึงความแม่นยำในเนื้อหา ส่วนใหญ่ทำได้ดีในแง่การเล่าเหตุการณ์และฉาก แต่จุดที่มักมีปัญหาคือคำศัพท์เฉพาะของโลกแฟนตาซี เช่นคำเรียกเวทมนตร์ ชื่อสิ่งมีชีวิต หรือการทับศัพท์ชื่อคน ที่บางฉบับเลือกทับศัพท์แบบใกล้เคียงเสียงต้นฉบับ ขณะที่บางฉบับเลือกแปลความหมายแทน ทำให้เกิดความไม่สอดคล้องกันเมื่ออ่านเล่มต่อ ๆ ไป การเลือกฉบับที่รักษาน้ำเสียงและใส่คำอธิบายพอประมาณสำหรับคำเฉพาะจะช่วยให้ประสบการณ์อ่านสนุกขึ้นและไม่สับสน โดยสรุปแล้ว คุณภาพขึ้นกับฉบับและผู้แปล ถ้าต้องเลือกอ่านอยากให้มองหาฉบับที่มีสำนวนเป็นมิตรต่อการอ่านและยังคงความขบขันมืด ๆ ของเรื่องไว้ได้ เท่าที่อ่านมาบางฉบับทำได้ดีจนสามารถพาเราเข้าไปอยู่ในโลกของเรื่องได้จริง ๆ