CHAPTER 3

Tatlong araw.

Tatlong araw simula nung makita ko siya sa restaurant. Tatlong araw simula nung sabihin niyang hindi niya ako kilala. Tatlong araw na hindi ako makatulog nang maayos.

Hanggang ngayon, hindi ko pa rin maintindihan.

Buhay siya.

Buhay yung lalaking inakala kong patay na. Buhay yung lalaking iniyakan ko ng labinlimang taon. Buhay yung asawa ko.

Pero hindi niya ako kilala.

At ayaw niyang maniwala sa akin.

"Mom."

Napatingin ako. Nasa kusina ako. Nagtitimpla ng kape. Alas-sais pa lang ng umaga pero gising na ako. Hindi naman ako nakatulog.

"Renji." Ngumiti ako. "Ang aga mo."

"Hindi ako makatulog." Umupo siya sa harap ko. "Ikaw din?"

Hindi ako sumagot. Binuksan ko na lang yung cabinet at kinuha yung isa pang tasa para sa kanya.

"Mom," sabi niya. "Pwede ba akong magtanong?"

"Ano?"

"Yung lalaking yun. Yung Kaizer." Napatigil siya. "Ano talaga siya sa'yo?"

Napatingin ako sa kanya. Napatingin sa anak ko. Sa mga mata niyang kamukhang-kamukha ng tatay niya.

"Anak siya ng tatay mo," sabi ko. "Hindi ba dapat... na ikaw yung magpasya kung ano siya sa'yo?"

Umiling siya. "Ayaw ko siyang kilalanin."

"Renji—"

"Mom, please." Napatigil siya. Huminga ng malalim. "Hindi ko pa kaya."

Tumango ako. Hinayaan ko na lang.

Naiintindihan ko siya. Kung ako nga, hindi ko rin alam kung paano haharapin yung lahat.

---

Sa office. Kinabukasan.

"Ma'am, may naghihintay po sa labas."

"Papasukin mo."

Bumukas yung p***o. Pumasok si Elise.

Napatigil ako. Nanlamig yung buong katawan ko.

"Bakit ka nandito ulit?"

"Kailangan nating mag-usap." Umupo siya sa harap ko. Hindi na siya ngumingiti ngayon. Seryoso yung mukha niya. "Tungkol kay Kaizer."

"Kung sasabihin mo nanaman na layuan ko siya, wag ka nang mag-abala."

Hindi siya sumagot agad. Tumitig lang siya sa akin. Tapos, inilabas niya yung phone niya.

"Nakita mo na ba 'to?"

Binuksan niya yung phone. May picture. Si Kaizer. Nakangiti. Kasama si Elise. Kasama yung mga bata.

"Anim na taon," sabi niya. "Anim na taon kaming magkasama. Anim na taon kong inalagaan yan. Anim na taon kong binigay lahat."

"Anong punto mo?"

"Ang punto ko," sabi niya. "Yung buhay na binuo ko para sa kanya. Yung buhay na tinulungan ko siyang buuin. Hindi mo yun kayang sirain sa isang araw lang."

Napatingin ako sa kanya.

"Elise. Alam mo kung bakit may kwintas si Kaizer na kapares ng akin?"

Napatigil siya.

"Hindi ko alam," sabi niya. Pero umiwas yung mata niya.

"Alam mo," sabi ko. "Ikaw yung nagbigay ng pangalan na Kaizer sa kanya. Pero yung kwintas, hindi mo maipaliwanag kung bakit kapares ng akin."

"Nagkataon lang yun."

"Nagkataon?" Napailing ako. "Elise, hindi 'yan nagkataon. Alam mo 'yan. At alam ko 'yan."

Tumayo siya. Puno ng galit yung mata niya.

"Ira." Matigas yung boses niya. "Hindi mo alam kung ano yung pinagdaanan ni Kaizer. Hindi mo alam kung gaano kahirap yung nangyari sa kanya. Hindi mo alam kung ilang gabi akong gising para alalayan siya. Ilang taon kong tinulungan siyang bumangon. Ilang beses kong sinabi sa kanya na okay lang siya. Na may halaga siya. Na hindi siya nag-iisa."

Napatigil siya. Huminga.

"At ngayon, biglang susulpot ka. Biglang sasabihin mo sa kanya na may nakaraan siyang hindi niya maalala. Na may asawa siya. Na may anak siya. Hindi mo ba naiisip kung ano yung ginagawa mo sa kanya?"

"Elise—"

"Hindi mo ba naiisip na baka sinasaktan mo lang siya?" tanong niya. "Na baka ginugulo mo lang yung buhay niya? Na baka... na baka hindi mo na dapat siyang hanapin?"

Napatigil ako. Napatingin sa kanya.

"Hindi ko siya hinahanap," sabi ko. "Nagkataon lang na nakita ko siya. Nagkataon lang na yung anak ko at yung anak mo, magkaibigan."

Napatigil si Elise. Nanlaki yung mata niya.

"Anak mo?"

"Oo. Renji. Yung kaibigan ni Mira."

Tumitig siya sa akin. Napansin ko yung pagbabago sa mukha niya.

"Si Mira..." bulong niya. "Yung bata..."

"Anak mo ba si Mira?" tanong ko.

Hindi siya sumagot. Pero kita ko sa mata niya. Nabigla siya.

"Elise," sabi ko. "Anak mo ba si Mira?"

Tumayo siya. Kinuha niya yung bag niya.

"Ira," sabi niya. "Makinig ka sa akin. Minsan lang 'to."

Napatigil ako.

"Layuan mo si Kaizer. Hindi dahil sa akin. Hindi dahil sa inyo. Kundi dahil sa mga bata. Sa anak mo. Sa anak ko. Wag mo silang idamay sa gulo na 'to."

Tumalikod siya. Lumabas siya.

Naiwan ako. Nakatayo. Nag-iisip.

Anak ni Elise si Mira.

Yung babaeng kaibigan ng anak ko.

Yung babaeng dahilan kung bakit nagkita kami ng asawa ko.

---

Sa mall. Kinagabihan.

Nagpapasyal kami ni Renji. Sabi niya, gusto niyang lumabas. Gusto niyang makapag-isip.

"Mom, dito na lang tayo sa coffee shop."

"Okay."

Umupo kami. Nag-order siya ng kape. Ako, tsaa.

"Mom," sabi niya. "Pwede ba akong magtanong ulit?"

"Ano?"

"Yung tatay ko." Napatigil siya. "Ano siya? Bago siya nawala?"

Napangiti ako. Napatingin ako sa tasa ko.

"Mabait siya," sabi ko. "Napakabait. Maalaga. Matalino. Minsan nga, masyado siyang maalaga, nakakainis na."

"Ganun?"

"Oo." Natawa ako. "Tuwing umaalis siya, lagi siyang may paalala. 'Kumain ka ha.' 'Mag-ingat ka ha.' 'Text mo ako pagdating mo.' Parang tatay."

Napatigil ako. Napatingin ako sa anak ko.

"Parang tatay," ulit ko. "Kasi... tatay nga siya."

Hindi sumagot si Renji. Tumitig lang siya sa tasa niya.

"Mom," sabi niya. "Pwede ba akong magtanong ng isa pa?"

"Ano?"

"Kung... kung ayaw niyang kilalanin ako. Kung ayaw niyang kilalanin tayo. Okay lang ba sa'yo?"

Napatigil ako. Napatingin sa anak ko.

"Renji..."

"Hindi ko sinasabing ayaw ko," sabi niya. "Pero... paano kung hindi siya yung tatay na inaasahan ko? Paano kung hindi siya yung tatay na pinapangarap ko?"

Napatingin ako sa kanya. Napatingin sa mga mata niya.

"Renji," sabi ko. "Hindi ko alam. Hindi ko alam kung ano yung mangyayari. Hindi ko alam kung maaalala niya tayo. Hindi ko alam kung... kung babalik siya."

Napatigil ako. Huminga.

"Pero alam ko 'to," sabi ko. "Yung tatay mo, minahal ka niya bago ka pa ipanganak. Minahal ka niya kahit hindi ka pa niya nakikita. At kahit anong mangyari... kahit hindi niya maalala... mahal ka niya. Alam ko yun."

Tumitig si Renji sa akin. Tapos, tumango siya.

"Okay, mom."

Ngumiti ako. Hinawakan ko yung kamay niya.

"Okay, anak."

---

Sa labas ng coffee shop.

"Mom, hintayin mo ako. Mag-CR lang ako."

"Sige."

Naiwan ako sa labas. Naghihintay. Napatingin ako sa mga tao. Napatingin sa paligid.

Tapos, nakita ko siya.

Si Kaizer. Mag-isa. Walang kasama. Nakatayo sa labas ng isang tindahan. Nakatingin sa phone niya.

Napatigil ako. Hindi ako makagalaw.

Nakita niya ako. Napatigil siya. Tumitig siya sa akin.

Napatigil kami. Nagtitigan. Sa gitna ng mall. Sa gitna ng mga tao.

"Miss," sabi niya. Lumapit siya sa akin. "Ira, di ba?"

Napatigil ako. Nanlaki yung mata ko.

"Alam mo pangalan ko?"

"Sinabi ni Elise." Napatigil siya. "At... hindi ko alam kung bakit, pero pamilyar sa akin yung pangalan."

Napatigil ako. Napatingin sa kanya.

"Pamilyar?"

"Hindi ko maipaliwanag." Umiling siya. "Tuwing naririnig ko yung pangalan mo, may kakaibang pakiramdam. Pero hindi ko maalala kung bakit."

Napatingin ako sa kanya. Napatingin sa mata niya.

"Kaizer," sabi ko. "Pwede ba akong magtanong?"

"Ano?"

"Yung kwintas mo. Bakit hindi mo tinatanggal?"

Napatigil siya. Hinawakan niya yung kwintas niya.

"Hindi ko alam," sabi niya. "Tuwing tinatanggal ko, parang may kulang. Parang may nawawala. Kaya hindi ko na tinatanggal."

Napatingin ako sa kanya.

"Alam mo ba kung bakit?"

Umiling siya. "Hindi ko alam."

Napatigil ako. Huminga.

"Kaizer," sabi ko. "Pwede ba akong magkwento?"

Tumitig siya sa akin. Napatigil siya.

"Sige," sabi niya. "Magkwento ka."

---

Umupo kami sa bench. Sa gilid ng mall. Sa isang tahimik na sulok.

"May lalaki," simula ko. "May asawa siya. Buntis yung asawa niya. Anim na buwan. Papunta siya sa ibang bansa para sa trabaho. Bago siya umalis, binigyan niya yung asawa niya ng kwintas. Hugis buwan. Para sa asawa niya. Hugis araw. Para sa kanya. Hugis ulap. Para sa anak nila."

Napatigil ako. Napatingin sa kanya.

"Tapos," sabi ko. "Nawala yung eroplano. Nawala siya. Labinlimang taon."

Tumitig si Kaizer sa akin. Hindi siya nagsasalita.

"Yung asawa niya," sabi ko. "Naghintay. Labinlimang taon. Nagpalaki ng anak nila. Mag-isa. Inalagaan yung negosyo. Inalagaan yung lahat. At araw-araw, inisip niya kung buhay pa ba yung asawa niya. Kung maaalala pa ba siya. Kung babalik pa ba siya."

Napatingin ako sa kanya.

"Tapos isang araw," sabi ko. "Nakita niya yung asawa niya. Buhay. Totoo. Pero... hindi siya kilala. Hindi siya maalala. At may ibang asawa na."

Tumitig si Kaizer sa akin. Napansin ko yung pagbabago sa mata niya. Napansin ko yung pagkalito. Napansin ko yung kakaibang emosyon.

"Miss," sabi niya. "Bakit mo sinasabi sa akin 'to?"

Napatingin ako sa kanya.

"Kasi," sabi ko. "Ikaw yung lalaki."

Napatigil siya. Nanlamig yung buong katawan niya.

"Ano?"

"Ikaw yung lalaki," ulit ko. "Ikaw si Kairo. Asawa mo ako. Labinlimang taon akong naghintay sa'yo."

Tumayo siya. Nanlaki yung mata niya.

"Hindi," sabi niya. "Hindi. Hindi ako si Kairo. Kaizer ang pangalan ko. Hindi ako yung lalaki na sinasabi mo."

"Kaizer—"

"Hindi." Umiling siya. "Hindi ako yun. Hindi ako yung asawa mo. Hindi ako yung tatay ng anak mo. Hindi ako yun."

"Kaizer, please—"

"Miss, please." Nanginginig yung boses niya. "Hindi ko alam kung ano yung totoo. Hindi ko alam kung sino ako. Pero hindi ako yung lalaking sinasabi mo. Hindi ako yun."

Tumayo siya. Napatingin siya sa akin. Puno ng pagkalito yung mata niya. Puno ng takot.

"Sorry," sabi niya. "Sorry pero hindi ko alam kung ano yung paniniwalaan ko."

Tumalikod siya. Naglakad siya palayo.

"Kaizer!" sigaw ko. Tumayo ako. Hinabol ko siya. Hinawakan ko yung braso niya.

"Miss—"

"Kaizer." Nanginginig yung boses ko. "Pakinggan mo ako. Please."

"Miss—"

"Alam ko nahihirapan ka," sabi ko. "Alam ko nalilito ka. Pero please. Please. Maniwala ka sa akin."

Napatigil siya. Tumitig siya sa akin.

"Miss," sabi niya. "Paano ako maniniwala sa'yo? Hindi kita kilala. Hindi ko maalala yung nakaraan ko. At yung babaeng kasama ko ngayon... yung nag-alaga sa akin... yung nagbigay sa akin ng pangalan ko... siya yung kilala ko."

Napatigil ako. Napatingin sa kanya.

"Elise," sabi ko. "Si Elise yung nagsasabi sa'yo ng kasinungalingan."

"Hindi mo alam yun," sabi niya. "Hindi mo alam kung ano yung totoo."

"Kaizer—"

"Miss, please." Nanginginig yung boses niya. "Wag mo akong pilitin. Hindi ko kaya. Hindi ko kaya yung lahat."

Tumalikod siya. Naglakad palayo.

"Kaizer!" sigaw ko.

Napatigil siya. Napatingin siya sa akin.

"Miss," sabi niya. "Sorry."

Tapos, umalis na siya.

Napatingin ako sa likod niya. Napatingin ako sa lalaking lumalayo.

Napatingin ako sa asawa ko na hindi na ako kilala.

---

"Mom?"

Napatingin ako. Si Renji. Nakatayo sa tabi ko. Nakatingin sa akin.

"Okay ka lang?"

Tumango ako. Ngumiti ako. Pero alam ko, hindi ako okay.

"Renji," sabi ko. "Nakausap ko yung tatay mo."

Napatigil siya. Tumitig siya sa akin.

"Ano sabi niya?"

Napatingin ako sa kanya. Napatingin sa anak ko.

"Hindi siya naniniwala sa akin," sabi ko. "Hindi pa."

Napatigil si Renji. Umiling siya.

"Bakit, mom?"

"Hindi ko alam, anak." Napatigil ako. "Hindi ko alam."

Tumitig si Renji sa akin. Tapos, hinawakan niya yung kamay ko.

"Mom," sabi niya. "Okay lang yan. Okay lang."

Ngumiti ako. Pero sa loob ko, hindi ako okay.

Hindi ako okay.

Pero kailangan kong maging matatag.

Para sa anak ko.

Para sa asawa ko.

Para sa amin.

---

Sa bahay ni Elise. Kinaumagahan.

"Kaizer."

Napatigil si Kaizer. Napatingin siya kay Elise.

"Ano?"

"May kailangan kong sabihin sa'yo." Umupo si Elise sa tabi niya. "Tungkol sa babaeng yun. Yung Ira."

Napatigil si Kaizer. Napatingin siya sa kanya.

"Ano yun?"

"Sinungaling siya," sabi ni Elise. "Hindi siya yung asawa mo. Hindi ikaw si Kairo. Nagsisinungaling lang siya. Ginagamit ka lang niya."

Napatigil si Kaizer. Tumitig siya kay Elise.

"Elise," sabi niya. "Bakit mo nasabi yun?"

"Kasi alam ko," sabi ni Elise. "Kasi... kasi ako yung nagligtas sa'yo. Ako yung nag-alaga sa'yo. Ako yung nakakakilala sa'yo. At alam ko... hindi siya yung asawa mo."

Tumitig si Kaizer sa kanya. Napansin niya yung pagbabago sa mata ni Elise. Napansin niya yung kakaibang tono ng boses niya.

"Elise," sabi niya. "May hindi ka sinasabi sa akin."

Napatigil si Elise. Nanlaki yung mata niya.

"Ano?"

"May hindi ka sinasabi," ulit ni Kaizer. "Alam ko. Ramdam ko."

Napatigil si Elise. Napatingin siya sa kanya. Napatingin sa mata niya.

"Kaizer—"

"Elise," sabi ni Kaizer. "Sagutin mo ako. Ng totoo."

Napatingin si Elise sa kanya. Tumitig siya.

"Kaizer," sabi niya. "Mahal kita. Yun lang ang alam ko."

Tumitig si Kaizer sa kanya. Hindi siya nagsalita.

Pero may kakaibang pakiramdam sa dibdib niya.

May kakaibang tibok.

May kakaibang alon.

Yung alon na hindi niya maipaliwanag.

Yung alon na hindi niya maalis.

Yung alon na... parang may ibang tao.

Parang may ibang babaeng hindi niya maalala.

Pero alam niyang nandun.

To be continued...