CHAPTER 2

Alas-tres na ng madaling araw nang matapos akong mag-empake ng aking mga gamit sa maleta. Kahit alas-otso pa ang flight ko, kinakailangan kong maagang umalis para hindi na ako madatnan ni Arnold. Ayaw kong makita siyang umiiyak dahil alam kong hindi ko kakayaning umalis kung makikita kong nasasaktan ang anak ko. Sana dumating ang panahon na maiintindihan nila ako—kung bakit kailangan kong umalis, kung bakit kailangan kong magsakripisyo para sa kanila. Hindi ko na naman napigilan ang aking mga luha sa pagpatak.

“Para sa inyo ito, mga anak ko,” wika ko habang nakatingin sa mahimbing na natutulog kong mga sanggol.

Tumayo ako mula sa pagkakaupo sa kama. Nilapitan ko si Arnold habang humihikbi, sabay haplos sa kanyang buhok.

“Anak…” bulong ko habang mas lalo pang bumubuhos ang aking mga luha, “alam ko hindi mo pa ako naiintindihan ngayon, pero lagi mo lang isipin na mahal na mahal ka ni Mama.” Tumigil ako sa paghaplos nang unti-unti siyang gumalaw.

“Anak, aalis na ako. Ingatan mo ang sarili mo, lalo na ang kapatid mo. Pangako ko sa inyo, dalawang taon lang ako mawawala. Sa pagbalik ko, magsisimula tayo ng bagong buhay na puno ng pagmamahal,” giit ko pa, saka humalik sa kanyang noo.

Lumakad ako patungo sa kabilang kama kung saan nakahiga ang bunso kong si Leonora.

“Anak, patawad dahil wala ka pang isang taon ay kailangan na kitang iwan. Sana man lang ay marinig ko ang unang pagsasalita mo... Anak, patawad…” Patuloy lamang ako sa pag-iyak habang karga-karga ang aking bunso. “Mahal na mahal kita.” Hinalikan ko rin ang kanyang noo bago dahan-dahang ibinalik sa higaan.

Napapunas ako ng luha nang marinig ko ang pagbukas ng p***o.

“A-anak, kaya mo ba talaga itong gawin?” Ang tanong na iyon ang nagpalingon sa akin kay Mama.

“Ma, hindi ko po kayang iwan ang mga anak ko... M-mama, hu-hu-hu!”

“Anak, naiintindihan kita,” saad ni Mama Vivian habang lumalapit sa akin upang yakapin ako nang mahigpit. “Kung huwag ka na lang kaya tumuloy? Nag-aalala ako sa iyo at sa mga apo ko.”

Bumitaw ako sa pagkakayakap at tumingin sa mga mata ni Mama. Pilit akong ngumiti kahit may mga luhang namumuo sa aking paningin.

“Okay lang,” wika ko. “Gagawin ko ito para sa kinabukasan ng mga anak ko, Ma. Kayo na po ang bahala ni Papa sa kanila. Aalis na po ako,” dagdag ko saka muling yumakap sa kanya.

Maya-maya pa ay bumitaw na kami. Muli kong nilingon ang aking mga anak sa huling pagkakataon. Sa pagkakataong ito, pinunasan ko na ang aking mga luha at nagpilit ng ngiti. Kailangan kong magpakatatag para sa kanila; hindi ako pwedeng magpakita ng kahinaan. Lagi kong iisipin na mag-a-abroad ako para sa aking pamilya at hindi para sa sarili ko. Mula ngayon, hinding-hindi na ako mawawalan ng pag-asa.

“Salamat, Ma. Paalam!” Kinuha ko ang maleta at nagsimulang humakbang papalabas ng kuwarto.

Makalipas ang ilang oras, narito na ako sa paliparan. Marami akong kasabay na aalis; lahat kami ay may mga anak at iisa lang ang dahilan ng pakikipagsapalaran—ang maiahon sila sa hirap ng buhay. Isa sa mga nakilala ko rito ay si Jessa, sa Jeddah, Saudi Arabia naman ang punta niya.

“First time mo bang aalis?” tanong ko sa kanya.

“Oo, kinakabahan na nga ako, eh.”

“Pareho tayo. Pero huwag tayong mawalan ng pag-asa. Isipin na lang natin na para sa mga anak at pamilya natin ito. Huwag tayong magpadala sa takot, ipakita nating matapang tayo para hindi mag-alala ang mga mahal natin sa buhay,” giit ko sabay yakap sa kanya upang bigyan siya ng lakas ng loob.

“Sana sa Kuwait na lang din ako para magkasama tayo,” umiiyak na sambit nito.

“Tama na, huwag ka nang umiyak,” sabi ko habang pinupunasan ang kanyang mga luha.

“Magandang umaga sa ating lahat. Makinig kayo,” wika ng isang matabang lalaki na siyang pumatnubay sa amin. “Pagkalapag na pagkalapag ng eroplano roon, dumeretso kayo agad sa loob ng C.R. sa may exit. Doon lang kayo dapat mag-abang at lalabas.”

“P-po? Bakit hindi po tayo sa main entrance o sa tamang daanan dadaan?” takang tanong ko.

“Basta sundin niyo na lang ako kung gusto ninyong makalabas nang ligtas!”

“Tang*na! Sabihin mo nga sa amin, ilegal ba itong pinasukan namin!?” sabat ng isa pa naming kasama.

“Ayan na, ready na ang boarding! Pumasok na kayo sa pila, bilis!” bulyaw muli ng lalaki nang marinig namin ang anunsyo sa airport.

Ang lahat ay nagmamadaling sumunod, maliban sa aming dalawa ni Jessa na patuloy na nagkakatitigan.

“P-paano ito?” tanong ni Jessa habang muling umiiyak.

Gusto ko na ring maiyak sa takot, subalit pinilit kong maging matatag. Ayaw kong makita niyang nanghihina rin ako.

“Kaya natin ‘to! Okay lang iyan,” wika ko habang pilit na ngumingiti upang ipakitang walang mangyayaring masama sa amin.

“Ano ba kayo, ayaw niyo bang umalis!?” sigaw ng recruiter, kaya naman nagmamadali na kaming sumunod sa agos ng tao.

[Mama Vivian’s Point of View]

“M-mama!”

“M-mama! Nasaan si Mama!”

“Mama, hu-hu-hu!”

Naaawa ako kay Arnold. Hindi ko alam kung paano ko sasabihin sa kanya ang katotohanan. Kanina pa ito umiiyak at ayaw talagang tumigil.

“Apo, babalik din si Mama. Tama na, huwag ka nang umiyak. Gusto mo bang mag-alala si Mama kapag nalaman niyang umiiyak ka? Tama na, nandito naman si Lolo at Lola, eh,” patahan ko sa kanya.

“Ling, sige na, magluto ka na roon. Ako na ang bahala rito sa apo natin,” wika ng asawa ko.

“Okay, sige,” iyon lamang ang nasabi ko bago sila iniwan upang pumunta sa kusina.

Ngayon pa lamang ay labis na ang pag-aalala ko kay Anna. “Sana naman po, Diyos ko, huwag na huwag mo siyang pababayaan. Ilayo niyo po si Anna sa anumang panganib, at sana maging maayos ang lahat. Kayo na lamang po ang pag-asa namin,” bulong ko habang patuloy na umaagos ang aking mga luha.

Maya-maya pa ay pinunasan ko na ang aking mukha at nagsimulang mag-asikaso ng iluluto. Dapat maging matatag kami upang ipakita sa mga apo namin na kaya namin. Ipakita naming magiging okay lang ang lahat kahit mahirap. Kami mismo ang magpapaintindi sa kanila balang araw kung bakit kailangang umalis ng kanilang ina.

Huwag naming ipakita ang lungkot upang hindi sila madamay. Ipaparamdam namin ang buong pagmamahal bilang kanilang lolo at lola upang hindi nila maramdamang sila ay nag-iisa.