CHAPTER 4

"Ano pa ba ang magagawa ko, nakapagdesisyon ka na!"

Iyon na lamang ang aking nasabi bago ako patakbong lumabas ng bahay nina Lalaine. Hindi ko alam, pero pakiramdam ko ay pinagkakaisahan ako ng panahon. Ang dating sakit na naranasan ko sa Mama ko ay tila bumabalik, at ngayon ay doble ang dusa dahil kay Lalaine.

Hindi ko alam kung saan ako papatungo, ang tanging gusto ko lamang ay makalimot sa nararamdaman ko ngayon.

Patuloy akong naglalakad habang tumutulo ang mga luhang kanina ko pang pinipigilan—naghahanap ng karamay sa sakit na ito. Kasabay ng aking mga luha ang biglang pagpatak ng mga butil ng ulan, na para bang ang langit ay nakikidalamhati sa aking pighati.

"Arnold!"

Lumingon ako sa aking likuran nang marinig ko ang boses na tumatawag sa pangalan ko.

Nakita ko sa aking harapan ang babaeng minamahal ko. Ramdam ko sa kanyang mga mata ang sinserong paghingi ng paumanhin sa sakit na naidulot niya sa akin. Kita ko ang pag-agos ng kanyang mga luha, na unti-unting humahalo sa pagbuhos ng malakas na ulan. Pareho na kaming mukhang basang sisiw, tahimik na nagkakatitigan sa gitna ng kalsada.

"Sorry kung hindi muna kita kinausap," wika niya.

Tila mas nadurog ako nang muli itong magsalita. Kinain ako ng konsensya dahil mas inuna ko ang galit kaysa makinig sa kanyang mga paliwanag.

Unti-unti akong lumapit at niyakap siya nang mahigpit. Ramdam ko rin ang pagkapit ng kanyang mga kamay sa akin. Dito ko naramdamang muli na may kakampi ako. Siya ang babaeng nagtiwala sa aking kakayahan, ang unang babaeng laging nagpapalakas ng aking loob bukod kina lola.

"Pasensya ka na kung nagalit ako," wika ko habang magkayakap pa rin kami sa ilalim ng masungit na panahon. "Ayaw ko lang kasi ulit maranasan ang maiwan ng taong lubos ko nang minamahal. Nasaktan na ako rati... nagtiwala ako sa pangakong babalikan, pero lumipas ang ilang dekada, hindi na kami binalikan."

"Sorry, sorry... " hikbi niya pa habang mas lalong bumubuhos ang kanyang mga luha.

"Hindi mo kailangang humingi ng sorry. Ako dapat ang humingi ng paumanhin sa iyo. Hindi man lang kita binigyan ng pagkakataon para magpaliwanag, kaya sorry," ang sinsero kong sabi saka bumitaw sa yakap. Pinunasan ko ang mga luha sa kanyang pisngi. "Huwag ka nang iiyak. Simula sa araw na ito, ayaw ko nang makitang umiiyak ka nang dahil sa akin."

Sinalubong kami ng malamig na simoy ng hangin habang naglalakad pabalik sa tapat ng aming bahay. Magkahawak-kamay kami ni Lalaine, parehong nanginginig ang mga katawan sa lamig, ngunit may kakaibang init sa aking dibdib dahil alam kong sa pagkakataong ito, hindi ako nag-iisa. Ang aking jacket ay nakasampay sa kaniyang balikat upang kahit paano ay mabawasan ang kaniyang ginaw.

Subalit ang munting kapayapaang iyon ay agad na natunaw nang marating namin ang tarangkahan.

Sa ilalim ng maliit na silong ng aming lumang beranda, nakatayo ang isang pamilyar na anino. Hawak niya ang isang basang payong, at ang kaniyang mga mata ay bakas ang matagal na paghihintay. Si Mama. Si Anna.

"Arnold..." ang mautal-utal niyang sambit nang makita kami. Agad siyang humakbang pabalik upang bigyan kami ng daan, habang ang kaniyang mga kamay ay may hawak na supot ng pagkain na tila kanina pa lumamig sa paghihintay. "Naligo kayo sa ulan... baka magkasakit kayo. May dala akong mainit na sabaw para sa inyo ni Leonora."

Naramdaman ko ang biglang paghigpit ng hawak sa akin ni Lalaine. Batid niya ang tensyon sa pagitan naming mag-ina. Ang init na naramdaman ko kanina sa ulan ay biglang napalitan ng pamilyar na panlalamig at pagtigas ng aking mukha.

"Hindi namin kailangan 'yan," malamig kong sagot, habang pilit na iniiwas ang aking paningin sa kaniyang mga mapanghamong mata. "Umuwi ka na, baka ikaw ang magkasakit dito. Sira ang silong na 'yan, tumutulo rin ang tubig."

"Anak, sandali lang naman... kahit limang minuto lang, mag-usap tayo," pagsusumamo niya, pilit hinahawakan ang aking basang braso. "Gusto ko lang ipaliwanag kung bakit—"

"Bakit ngayon lang?" pagputol ko sa kaniyang sasabihin. Dito ko na naramdaman ang muling pagbuhos ng galit na pilit kong itinago sa harap ni Lalaine. "Dalawampung taon, Ma. Dalawampung taon kaming naghintay sa bawat tilaok ng manok, sa bawat katok sa p***o, umaasang baka ikaw na 'yan. Ngayong patay na sina Lolo at Lola, ngayong malaki na si Leonora, tsaka ka darating na may dalang sabaw?"

“Kuya, kausapin mo naman si Mama ng maayos…” hindi natuloy ang sasabihin ni Leonora dahil muli akong nagsalita.

“Wala kang alam! Ilang buwan ka pa lamang iniwan ka na niya, ni hindi nga niya nasaksihan ang unang pagsasalita mo. Ang unang paglakad mo, ni wala nga siyang pakialam sa atin, dahil kahit tumawag man lamang ni hindi niya nagawa!”

Natahimik ang buong paligid. Ang tanging naririnig na lamang ay ang ingay ng malalaking butil ng ulan na tumatama sa bubong ng beranda.

Nakita ko ang marahang pagbaba ng mga balikat ni Mama. Ang supot ng pagkain na hawak niya ay unti-unting nayuyuko sa kaniyang panginginig. Tumingin siya kay Leonora, pagkatapos ay muling ibinalik ang basang paningin sa akin.

“Patawad... patawad kung sa tingin mo ay wala akong pakialam," hikbi ni Mama, halos mawalan na ng boses sa tindi ng iyak. Lumuhod siya sa basang semento ng beranda, binitawan ang payong at ang dalang pagkain. "Gusto kong tumawag, Arnold. Gusto kong sumigaw para marinig niyo ako... pero hindi ko hawak ang buhay ko roon.”

“Kuya, tama na...” umiiyak na rin na pakiusap ni Leonora sabay lapit kay Mama para alalayan itong tumayo. “Kahit ngayon lang, pakinggan naman natin siya.”

Hinigpitan ko ang kamao ko hanggang sa mamuti ang aking mga kuko. Gusto kong manatiling matigas, pero ang makitang nakaluhod ang babaeng nagbigay sa akin ng buhay ay unti-unting pumupukaw sa batang anim na taong gulang sa loob ko—ang batang matagal nang nangulila sa kaniyang ina.

Bago ko pa masundan ang aking mga sinabi, naramdaman ko ang marahang pagpiga ni Lalaine sa aking palad. Humakbang siya patungo sa gitna namin ni Mama, hinarap ako, at tinignan ako sa mga mata gamit ang kaniyang malumanay ngunit seryosong paningin.

“Arnold, makinig ka sa akin,” pakiusap ni Lalaine, basa pa rin ang kaniyang mukha ng ulan. “Aalis din ako, 'di ba? Pupunta rin ako sa malayong lugar para sa pangarap natin. Kung sakaling may mangyaring masama sa akin doon at hindi ako makatawag sa iyo... ganyan din ba ang isasalubong mo sa akin pagbalik ko?"

Natigilan ako sa kaniyang sinabi. Tila sampal sa aking mukha ang bawat salitang binitawan ng aking kasintahan.

“Magkaiba kayo,” giit ko, bagaman humina na ang panginginig ng aking boses.

“Walang inang gustong umalis at hindi na bumalik, Arnold,” seryosong dugtong ni Lalaine habang nakatingin kay Mama na ngayon ay tahimik na humihikbi sa gilid.

“Buksan mo ang p***o. Papasukin natin siya. Kahit hindi para magpatawad... kung ‘di para lang malaman natin ang buong katotohanan.”

Tumingin ako kay Lalaine, pagkatapos ay kay Leonora na nakayakap na kay Mama sa basang semento. Ang lamig ng ulan ay tila unti-unting napapalitan ng bigat sa aking dibdib. Sa unang pagkakataon sa loob ng dalawampung taon, dahan-dahan kong binuksan ang p***o, at nilunok ang aking galit.