Mag-log in"Linda!" galit na bulalas ni Evelyn, namumula ang mga mata sa pagngangalit. "Hindi ba't sinabi ko sa 'yo na ayusin mo ang trabaho mo?! Simpleng pagputol lang ng kuko ay hindi mo pa magawa nang maayos!"
Dahil sa nangyari, mabilis na kumakabog ang dibdib ni Orlinda sa takot. Sa pananaw niya, wala naman naging problema sa tuwing pinuputulan niya ng kuko si Evelyn. Kaya labis siyang nagtataka kung bakit bigla na lamang nag-react nang ganoon ang biyenan gayong labis naman ang kanyang pag-iingat.
Palipat-lipat ang tingin ni Christian kay Orlinda na bakas ang gulat sa mukha, at sa kanyang ina na halata namang umaarte lamang habang madramang hawak ang sariling kamay.
Nanatiling blangko at walang ekspresyon ang mukha ni Christian, walang kahit isang emosyon ang mababasa.
Samantala, lihim na nakangiti si Sheila. Tila tuwang-tuwa siya na makitang sinisigaw-sigawan si Orlinda. Sumulyap siya kay Evelyn—gusto niyang matawa sa pag-arte ng biyenan ngunit pinigilan niya ang sarili dahil baka pagalitan na naman siyang muli ng mister niyang si Christian.
Binitawan ni Erica ang mga laruang hawak bago tumayo. Nang makitang tumumba si Orlinda ay akma siyang tatakbo papunta sa kanyang Tiyahin nang bigla siyang pagsabihan ng ina.
Si Sheila na napansing lalapitan ng anak niya si Orlinda ay agad niya itong pinagsabihan. ‘’D’yan ka lang. Maupo ka lang d’yan, Erica,’’ mariing utos nito sa anak.
Sandaling sinalubong ng bata ang titig ng ina bago muling naupo sa carpet, pinulot ang mga laruan at nagkunwaring naglalaro—bagaman ang kanyang mga mata ay nakasulyap pa din sa kanyang Tiyahin. Bakas sa mukha ang pag-aalala.
‘’Pasensiya na, Mom…’’ mahinang sabi ni Orlinda habang nagmamadaling tumayo at malalim na yumuko. ‘’Hindi ko talaga sinasadya—’’
‘’Hindi sinasadya?’’ inis na ulit ni Evelyn. ‘’Nasaktan mo na nga ako, tapos sasabihin mong hindi mo sinasadya? Huwag mo nga akong gag*hin, Linda! Ang sabihin mo, intensyon mo talagang saktan ako!’’ Tumaas ang tono ng boses ni Evelyn.
‘’Hindi, Mom! Hindi ‘yan totoo!’’ depensa ni Orlinda sa sarili. ‘’Siguro, medyo pagod lang ako kaya…’’
Nang marinig ang rason ni Orlinda ay muli na namang umusok sa galit si Evelyn. ‘’Ano’ng ibig mong sabihin? Sinasabi mo bang pagod ka na sa mga gawain mo?’’
Muling magsasalita si Orlinda para depensahan ang sarili niya ngunit bago pa siya makapagsalita ay naunahan siya ni Evelyn. Mas mabagsik at mas mapangutya ang mga sumunod na sinabi ng biyenan.
"Hoy, Linda!" galit na bulalas ni Evelyn. "Sinabi ko na sa 'yo sa simula pa lang na dapat alam mo ang lugar mo sa pamamahay na ito! Dahil wala ka namang kahit na anong ambag sa pamilyang ito, pwes, dapat ay marunong ka man lang magkaroon ng delikadesa! At 'yon ay ang pagsilbihan kami bilang kabayaran sa pagpapalamon sa 'yo, pagpapatira sa 'yo sa mansyon namin, at higit sa lahat, kung hindi dahil sa pamilya namin na nagbabayad sa hospital bills ng Lolo mo, baka patay noon pa man ay patay na ang matanda na ‘yon!"
Wala ng nagawa si Orlinda kundi ang tumango na lamang at sundin ang lahat ng mga sinasabi ni Evelyn. Ano pa nga ba ang silbi ng pagmamatigas niya na depensahan ang sarili niya kung ang tanging tingin lang sa kanya ni Evelyn ay hamak na utusan lamang at hindi manugang.
Sa patio ng mansyon, tahimik na nakatanaw sa kapaligiran si Orlinda habang blangko ang mukha.
Huminga siya nang malalim, nagbabakasaling maibsan ang nagpupuyos na bigat sa kanyang dibdib.
Matapos ang eksena kanina, nais sana niyang magpahinga. Subalit sa tindi ng mga nangyari, kahit gaano niya katagal ipikit ang kanyang mga mata at pilitin ang sarili na matulog, tila ayaw siyang dalawin ng antok.
Kinuha niya ang walis sa gilid at nagsimulang maglinis. Ito na lamang ang naisip niyang gawin upang unti-unti niyang makalimutan ang pangungutya ni Evelyn, ang kawalang respeto nina Sheila at Grace, at higit sa lahat, ang pagtulak ni Angelo sa kanya na magpabuntis sa ibang lalaki.
Habang abala sa paglilinis ay napaigtad siya sa gulat nang bigla na lamang may tumawag sa pangalan niya.
‘’Linda.’’
Mabilis siyang napalingon sa kanyang likuran. Sa sandaling makita niya kung sino ang tumawag ay agad siyang napayuko ng ulo. Umiwas ng tingin.
‘’Hanggang kailan ka mananatiling ganyan? Wala ka man lang bang balak na maghanap ng trabaho?’’
Nang marinig ang sinabi nito ay naglakas-loob si Orlinda na iangat ang ulo niya at tingnan sa mata si Christian na hindi inaalis ang tingin sa kanya.
‘’Hi-hindi ko alam,’’ nauutal niyang sagot, tsaka siya muling nagyuko ng ulo. Mas humigpit ang hawak niya sa walis, inihahanda ang sarili para sa susunod na kritisismo na sasabihin ng bayaw.
Pero taliwas sa inaasahan niya, iba ang sunod na sinabi ni Christian. ‘’ Nasa sa ‘yo pa ba ang diploma mo?’’ tanong muli nito, nanatiling mahina ang boses at walang anumang emosyon ang mukha.
Bahagyang tumango si Orlinda. ‘’Oo. Bakit mo natanong?’’ balik-tanong niya, puno ng pagtataka.
‘’Mabuti kung gan’on. Naka-maternity leave ngayon ang sekretarya ko at naghahanap ako ng papalit sa kanya pansamantala. Gusto mo bang magtrabaho bilang sekretarya ko?,’’ paliwanag ni Christian.
Nag-angat ng ulo si Orlinda, tahimik na pinakinggan ang paliwanag ng bayaw.
‘’Se-seryoso ba ‘yan, Chris? Inaalok mo ko ng trabaho?’’ aniya, hindi makapaniwala sa kanyang narinig.
Hindi sinagot ni Christian ang tanong niya at mariing nakatitig lamang kay Orlinda.
Ilang saglit na tinitigan ni Orlinda ang seryosong mukha ni Christian. Hindi nagbabago ang ekspresyon ng mukha nito. Tanging tahimik lamang na nakatitig sa kanya. Doon na niya napagtanto na hindi nagbibiro sa kanya si Christian.
‘’Pero Chris…’’ Bakas ang kanyang pag-aalinlangan. ‘’Highschool Diploma lang ang mayroon ako. Puwede ba ‘yon?’’
‘’Ako ang may-ari ng kumpanya kaya hindi mo na kailangan alalahanin pa ang bagay na ‘yan,’’ walang emosyong sagot ni Christian.
Nang marinig ang sinabi nito, nagliwanag ang mga mata ni Orlinda. Ang pakiramdam niya sa mga sandaling iyon ay ito na ang pagkakataong mabago niya ang takbo ng kanyang buhay. Kung magsisimula siyang magtrabaho, baka magbago na ang pagtrato sa kanya. Hindi na siya sasabihan ng walang silbi at walang ambag.
Sa sandali ring iyon, tuluyang nag-iba ang pagtingin ni Orlinda sa kanyang bayaw. Sa kabila ng pagiging malamig at walang ekspresyon ng lalaki, napagtanto niya na ito ay isang mabuting tao. Mula sa kaibuturan ng kanyang puso, labis-labis ang pasasalamat niya kay Christian.
‘’Kung gan’on, pumapayag ako. Gusto kong magtrabaho sa kumpanya mo, Chris!’’ aniya, halos hindi na maikubli ang nag-uumapaw niyang kasiyahan.
‘’Bukas ay pwede ka na magsimula.’’
Kinagabihan, muling nagtipon-tipon ang lahat sa harap ng hapag-kainan upang sabay-sabay na maghapunan ang buong pamilya.
Kagaya ng dati, tahimik at walang nagsasalita habang kumakain. Tanging kalansing ng kubyertos lang na kanilang mga hawak ang maririnig.
Nabasag lamang ang nakakabinging katahimikan ng magsalita si Chrisitian na siyang nakapukaw ng atensyon ng lahat ng naroon.
‘’May sasabihin ako,’’ aniya, mahinahon ngunit matatag ang boses.
Sumulyap si Christian sa paligid—sa kanyang inang si Evelyn, sa kanyang asawang si Sheila at sa dalawa nilang anak, at kay Orlinda na kasalukuyang nasa tabi ng bunso niyang kapatid na si Angelo.
‘’Tungkol saan naman ang sasabihin mo, Chris?’’ walang kabuhay-buhay na sabi ni Evelyn, patuloy lamang nakatuon ang paningin sa kanyang kinakain.
Tumikhim muna si Chrisitan sa kanyang tsaa at pinunasan ng napkin ang gilid ng kanyang bibig bago nagsimula.
‘’Simula bukas, si Linda ay magtatrabaho na sa opisina ko. Naka-maternity leave ang sekretarya ko kaya siya muna pansanmatalang papalit.’’
Nang marinig ang sinabi ni Christian, natigilan si Angelo, napahinto sa pagnguya, si Sheila naman ay bigla na lamang napaubo—kagaya ni Grace na muntik ng mabilaukan dahil sa pagkabigla.
Si Evelyn naman ay tahimik na natigilan. Dahan-dahan niyang nginuya ang pagkain na nasa bibig habang nag-iisip ng kung anong ipupuna sa biglaang desisyon ng anak.
Muling naging tahimik ang hapag-kainan pero nabalot naman ito ng mabigat na tensyon matapos ang anunsyo ni Christian. Sa kabila nito, nanatiling kalmado si Christian, malamig ang ekspresyon ng kanyang mukha. Walang puwang para sa anumang negosasyon.
Sa wakas ay may naglakas-loob na magsalita, si Grace. ‘’Chris, seryoso ka ba?’’
Dahil may naunang naglakas-loob na magsalita, sumunod si Sheila na naglabas ng kanyang saloobin. ‘’Uhm… Chris, sigurado ka ba talagang papayagan mo na magtrabaho sa Golden Tan Corporation si Linda? Nahihibang ka na ba? Highschool graduate lang naman ang natapos niya!’’
Sumunod na naglabas ng opinyon ay si Evelyn, naningkit ang mga mata. ‘’Chris, huwag kang padalos-dalos sa mga desisyon mo. Isang malaking pagkakamali na pahintulutan mong magtrabaho ang babaeng ‘yan sa kumpanya natin! Chris, marami pa ang mas bagay na maging sekretarya mo. Bukod pa—’’
‘’Pinal na ang desisyon ko,’’ mabilis na putol ni Christian sa opinyon ng kanyang ina.
Natigilan si Evelyn sa biglang pagputol ni Christian sa mga sinasabi niya. Labis siyang nagulat dahil ito ang unang pagkakataon na may nangahas na gumawa n’on sa kanya, lalo na ang kontrahin siya.
Dahil hindi na siya binigyan ng pagkakataon ng panganay na anak na makipag-argumento, ibinaling niya ang atensyon kay Orlinda na kanina pa tahimik na nakikinig sa mainit na palitan nila.
‘’Linda, sigurado ka na ba sa desisyon mong magtrabaho? Baka naman gumawa ka lang ng gulo d’on,’’ inis na sabi ni Evelyn.
Si Angelo na kanina pa tahimik at nakikinig lang ay kumunot ang noo ng marinig ang sinabi ng ina. Hindi siya natutuwa na malamang magtatrabaho si Orlinda sa kumpanya para lamang gumawa ng problemang at ipapahiya siya, hindi lang sa buong pamilya niya, pati sa ibang tao. Ngunit hindi siya nangahas na nagsalita nang mapansin niya ang matalim na pagtitig sa kanya ng nakatatandang kapatid na si Christian.
Sa paraan ng pagtitig nito ay parang sinasabihan siya na manahimik lang.
Relax na sumandal sa sandalan ng upuan si Christian. ‘’Hindi ko pipiliin si Linda kung hindi ako sigurado sa kanya. Kung sa tingin ko ay kaya niya, kaya niya,’’ aniya.
Natahimik ang lahat.
Si Linda ay tahimik na nagalak sa sinabi ni Christian. Hindi niya akalain na ganito pala ang tingin sa kanya ng kanyang bayaw. Pakiramdam niya tuloy na ang mga binitawang salita ni Christian ay proteksyon laban sa mga taong kinokondena ang desisyon niyang magtrabaho.
Pero kahit pa buo na ang desisyon ni Christian ay hindi pa din ito tanggap ni Sheila.
‘’Chris, naka-maternity leave lang naman ang sekretarya mo. Ilang buwan lang naman ‘yon, bakit si Linda pa ang pinili mo? Napakarami mo namang mga empleyado na mas kwalipikado kaysa sa mangmang na ‘yan!’’ inis na sabi ni Sheila, sa tono nito ay parang gusto na nito magwala.
Matalim na tinitigan ni Christian ang kanyang asawa. ‘’Hindi mo ba narinig ang sinabi ko? Pansamantala lamang niyang papalitan ang sekretarya ko,’’ aniya, bawat salitang bitiwan ay may diin. Ipinararamdam kay Sheila na hindi na dapat nito kinekwestyon ang desisyon niya.
Tumawa ng mahina si Sheila. ‘’Kahit pa pansamantala lang ‘yon, hindi pa rin ‘yon sapat para palitan mo ang sekretarya mo na tapos ng Master’s Degree ng isang kagaya ni Linda na Highschool graduate lang! Ano ba ang alam niya sa pagtatrabaho sa opisina? Taga-timpla ng kape?’’ sarkastikong sabi ni Sheila.
Ibinuka ni Christian ang kanyang bibig para magsalita nang maunahan siya ni Sheila na nagpatuloy sa pagsasalita ng kung anong masasakit na salita kay Orlinda.
‘’Chris, ang tanging talento lang ng mangmang na ‘yan ay ang maging katulong. Ano bang inaasahan mong gawin n’yan doon?’’
Sa pagkakataong ito ay hindi na natagalan pa ni Christian ang mga salitang lumalabas sa bunganga ni Sheila. Nagdilim ang mukha ni Christian, malamig at mariin ang pagtitig sa kanyang misis.
‘’Sheila, huwag mong isukat ang kakayanan ng isang tao base lamang sa kitid ng utak na mayroon ka! Hindi lahat kagaya mo na mababa ang pananaw!’’
Inabot ni France ang dalawang kamay ni Orlinda, malambing na hinawakan.“Hindi ka dapat mahiya. Dapat maging proud ka na napakaganda mo,” nakangiting saad ng lalaki. “At alam mo ba, mas may igaganda ka pa. Tara dito,’’ dagdag nito. Hinila siya ng lalaki pabalik sa harap ng salamin ng dressing table. Hindi na siya pinaupo ni France at nanatili siyang nakatayo. May kinuha ang lalaki mula sa drawer ng dressing table mabilis na bumalik kay Orlinda. ‘’Steady mo lang ulo mo… Huwag malikot…’’Nanatiling nakatayo si Orlinda, unat ang likod.Ilang segundo lang, lumayo ng bahagya si France. Sinipat ang itsura niya matapos ilagay sa ulo niya ang isang jade hairpin na may gintong bulaklak na bagay na bagay sa suot niyang ivory-white cheongsam na may mga sage green at kaunting gold—elegant, feminine at may marangyang dating. Halos maiyak si France habang pinagmamasdan mula ulo hanggang paa si Orlinda. Labis ang kasiyahan niya at hindi na masukat kung gaano siya ka-proud sa sarili matapos mapag
“Tadaaa! How is it, my dear?”Matapos ang mahigit isang oras, natapos na si France sa pag-aayos—hindi lang ang buhok ni Orlinda, pati na ang pag-apply ng make up na lalo lamang nag-highlight sa natural na ganda ng babae.Kung kanina ay napapanganga si Orlinda dahil hindi makapaniwala sa pagbabago ng kanyang kulay at hairstyle, ngayon parang gusto na niyang pagdudahan kung siya ba talaga ang taong nasa repleksyon ng salamin.Napahawak sa pisngi, bawat anggulo ng kanyang mukha sinisilip sa salamin. “Ako ba talaga ‘to?” aniya, nagdududa pa rin.Lumingon siya. “Maraming salamat, France. Nagandahan ako sa ginawa mo sa ‘kin,” taos-pusong pasasalamat niya sa lalaki.Para sa kanya, si France ang nagpakita sa kanya ng kakaiba at bagong bersyon ng kanyang sarili.Ngumiti ng malapad si France.Gamit ang dulo ng daliri ni France, bahagyang inangat nito sa baba ang ulo ni Orlinda.“Maraming salamat rin sa ‘yo, Linda. Dahil sa magandang reaksyon mo, mas lalo lang akong naging proud sa pagpapaganda
Nanlaki ang mga bilugang mata ni Djiwa sa hindi makapaniwala nang makita niya ang kanyang repleksyon sa salamin. Ang dating itim na hibla ng kanyang buhok ay mayroon nang blonde highlights matapos itong i-bleach, dahilan upang mas magmukha siyang isang babaeng may lahing mestiza.Hindi agad nakapagsalita si Orlinda pero kita naman sa kanyang mukha ang malinaw na reaksyon—ang paghanga.‘’Ano'ng… Ano'ng tawag sa ginawa mo sa buhok ko, France?’’ curious niyang tanong, ramdam ang pagkamangha. Si France, na nakatayo sa likuran niya, ay napangiti nang may kasiyahan habang kinukuskos ang dulo ng buhok ni Orlinda gamit ng curling iron. ‘’Ang tawag dito ay Partial Highlights, my dear. Ang kombinasyon ng itim at blonde ay eleganteng tingnan.’’ Tiningnan ni France si Orlinda sa salamin. ‘’Tingnan mo, Linda. Bagay na bagay sa ‘yo. Nagustuhan mo ba ang ginawa ko sa buhok mo?’’ Kumurap si Orlinda ng ilang beses, nakatitig sa kanyang repleksyon—hindi pa rin makapaniwala sa nakikita.‘’Gustong-gus
Naunang pumasok sa loob ng salon si Orlinda nang pagbuksan siya ng p***o ni Christian.Gaya ng unang beses siyang makapasok sa salon, ganoon pa rin ang itsura ng salon sa ikalawang pagbisita niya rito.Sa sandaling makapasok na silang dalawa ay sabay silang napalingon sa direksyon ng may sumigaw. ‘’Tian Tian!’’Ang sumigaw ay isang matangkad na lalaki, halos kasing-tangkad ni Christian, maaliwalas ang mukha, hindi kagwapuhan gaya ni Christian pero ma-appeal. Kapansin-pansin lang ang paggalaw ng lalaki, malambot ang paglakad gaya ng isang babae. Tumayo ang lalaki sa harapan ng dalawa. Iniuwang nito ang bibig para magsalita nang mapansin nito si Orlinda. ‘’Hello, Miss,’’ masayang bati ng lalaki kay Orlinda.Gumanti ng pagbati si Orlinda na may matamis na ngiti sa labi. ‘’Hello din po, Sir.’’‘’Sir?’’ ulit ng lalaki, napahawak sa dibdib niya na para bang labis na nasaktan. ‘’H'wag mo akong tawaging ‘Sir’. Ako si France. Pwede mo akong tawaging Fran o simpleng France na lang. Bahala ka
‘’Ginawa mo talaga ‘yon?’’ Napatakip ng bibig si Grace, hindi makapaniwala sa ginawa ng hipag na si Sheila. ‘’Sa gan'on mo siya ginantihanda?’’ Suminghal si Sheila, habang nakahalukipkip ang mga braso sa dibdib. ‘’Oo! Kung makikita mo lang ang mukha ng Linda na ‘yon. Asang-asa talaga siya na ginawan ko siya ng damit,’’ inis na sabi nito. ‘’Ba namang isumbong niya ko ng isumbong kay Chris, dapat lang ‘yan sa kanya,’’ dagdag nito. Napakagat ng labi si Grace, bakas sa mukha ang halo-halong emosyon ng gulat at takot. ‘’Paano kung malaman ‘to ni Mom at magalit sa ‘yo? Alam mo naman na sa ‘yo niya ipinagkatiwala ang damit na isusuot nating lahat,’’ aniya, bakas ang pagkakaalala sa tono nito. Sandaling tumikhim si Grace bago nagpatuloy. ‘’O, baka naman… Tinatago mo lang talaga yung damit ni Linda para magmukha lang siyang t*nga sa paghahanap?’’ Mabilis na umiling ang ulo ni Sheila, nakangisi. ‘’Hindi ‘no. Matapos akong pagalitan ng ilang beses ni Chris tapos gagawan ko pa siya ng damit?
Habang nasa malalim na pag-iisip kung paano tutugon ay narinig niyang magsalita si Christian. ‘’Sheila, hinahanap ka ni Linda. Mukhang may problema sa damit na ibinigay mo sa kanya,’’ sabi nito. Natuyo ang lalamunan ni Sheila. Pero pinilit niyang ngumiti—isang pilit at kabadong ngiti.‘’Anong problema, Linda? May problema ba sa damit na itinahi ko para sa ‘yo? Masyado ba ‘tong malaki? O… Mali ang sukat kaya maliit?’’Huminga nang malalim si Orlinda bago inilabas ang laman ng paper bag. Hindi isang yaring-damit ang laman kundi ilang piraso lang ng tela na ginupit-gupit at mukhang hindi man lang nahawakan ng karayom.‘’Gusto ko lang ibalik sa ‘yo’ to, Ate Sheila. Mukhang namali ka ng nalagay sa paper bag,’’ mahinang sabi ni Orlinda, ngunit haslatang dismayado. Agad na umakto si Sheila na parang walang alam. Tinakpan niya nang madiin ang kanyang bibig gamit ang kanyang mga daliri, nagkunwaring gulat.‘’Hala! Pa'no nangyari ‘yon?’’ Kinuha niya mula sa kamay ni Orlinda ang piraso ng te
Angelo scoffed. “It’s good that you know your place,” he said.Matapos sabihin ito ay kumuha ng damit na isusuot si Angelo at naglakad pabalik ng banyo para doon magbihis kagaya ng kinagawian nito.Nang sumara ang pinto ng banyo ay parang lumuwag ang dibdib ni Orlinda.Napahimas siya sa kanyang dib
Alas-onse na ng gabi ng matapos sa paglilinis ng mga pinagkainan ng gabing iyon si Orlinda. Iniwan na niya ang ilang maliliit na natitirang gawaing bahay gaya ng pagpupunas ng mahabang mesa na siyang kinakainan ng pamilya Tan sa mga kasambahay.Dahil sa pagod at bigat ng eksena kanina sa hapag sigu
‘’Angelo…’’ mahinang tawag ni Orlinda sa asawa. Tumayo siya sa kanyang kinauupuan at pinulot ang business card sa carpet, nanginginig ang mga kamay. ‘’Bakit ba pilit mong pinapagawa ‘to sa ‘kin? Ano bang ginawa kong kasalanan?’’‘’Bakit?’’ Tumalim ang mga mata ni Angelo. ‘’Ahh… Akala mo siguro nagb
‘’Hindi mo dapat basta-basta sinasabi ng iba. Matuto kang tumanggi.’’Nag-angat ng ulo si Orlinda. Sumalubong sa kanya ang matalim na pagtitig sa kanya ni Christian.Bahagya siyang nagtaka dahil ito ang unang beses na sabihan siya ng ganoon ng bayaw.Bago pa man siya makasagot sa sinabi ni Christia







