ONE

 

“¡Usted es inútil!”

Isang malakas na sampal ang dumapo sa aking mukha, sapat para umalingawngaw ang tunog sa buong silid. Para bang bumasag iyon hindi lang sa katahimikan, kundi sa natitira ko pang lakas. Bumaling ang ulo ko sa gilid, nawalan ako ng balanse, at bumagsak sa malamig na sahig na tila isang bagay na itinapon matapos mawalan ng silbi.

Napahawak ako sa pisngi ko. Mainit. Mahapdi. Basa. Nang ilayo ko ang kamay ko, nakita ko ang pulang bakas ng dugo mula sa labi kong muling pumutok. Nilasahan ko iyon nang hindi ko namamalayan, at gaya ng dati, sinalubong ako ng alat at pait. Isang lasang pamilyar. Isang lasang matagal ko nang kinamumuhian ngunit hindi ko matakasan.

Hindi pa tuluyang naghihilom ang mga sugat ko, may panibago na naman. Ang mga pasa sa braso ko ay hindi pa nawawala, ang mga marka sa hita ko ay masakit pa ring hawakan, at ang mga galos sa likod ko ay tila paulit-ulit na ipinapaalala sa akin kung sino ako sa mundong ito. Ang katawan ko ay parang talaan ng karahasan, bawat marka ay patunay na buhay pa ako, kahit pakiramdam ko’y matagal na akong patay.

“Entonces tus padres te vendieron porque eras un inútil!”

Mas masakit pa sa pisikal na sakit ang mga salitang iyon. Para akong tinamaan sa dibdib, parang may kamay na pumisil sa puso ko at unti-unting dinurog ito. Gusto kong sumigaw. Gusto kong tumanggi. Gusto kong sabihin na mali siya. Pero wala akong lakas. Wala akong boses. At higit sa lahat, wala akong karapatang magsalita sa mundong matagal na akong hinatulan.

Nanahimik ako, gaya ng palagi kong ginagawa.

Dahil sa tuwing sumasagot ako noon, mas lumalala lang ang lahat. Mas humahaba ang gabi. Mas dumadami ang sugat. Kaya natutunan kong lunukin ang lahat—ang galit, ang luha, ang dignidad. Natutunan kong magtiis, kahit pa unti-unti na akong nauubos.

Oo. Ibinenta ako ng mga magulang ko.

Hindi dahil galit sila sa akin. Hindi dahil ayaw nila ako. Kundi dahil sa mundong ginagalawan namin, ang kahirapan ay parang halimaw na walang awa. Kapag kinagat ka nito, hindi ka na bibitawan hangga’t wala nang natitira.

Lumaki akong mulat sa katotohanang ang pangarap ay para lamang sa may kaya. Bata pa lang ako, alam ko na ang pakiramdam ng magising na walang laman ang tiyan, ng pumasok sa eskwela na walang baon, at ng ngumiti sa mga kaklaseng may bagong sapatos habang ang akin ay butas na at pinagtahi-tahi na lang.

Ako ang panganay. Kaya maaga akong tumanda.

Habang ang mga kaedad ko ay naglalaro sa kalsada, ako naman ay naglalaba ng damit ng iba, nagbubuhat ng mabibigat na sako, at naghahanap ng kung anu-anong trabaho para lang may maipambayad sa kuryente at tubig. Huminto ako sa pag-aaral nang hindi ko man lang natapos ang huling baitang. Hindi dahil ayaw ko, kundi dahil kailangan.

Kailangan kong pumili. Pangarap o pamilya.

Pinili ko ang pamilya, kahit alam kong kapalit noon ang sarili ko.

Si Nanay, walang trabaho. Ang tanging alam niyang paraan para kumita ay ang magbenta ng ipinagbabawal na gamot. Ilang beses ko siyang pinakiusapan. Ilang beses kong sinabi na mali iyon, na darating ang araw na may kukatok sa pintuan naming pulis. Pero sa tuwing nagsasalita ako, lagi niyang sinasabi, “Para ito sa inyo.”

Hanggang sa isang gabi, may kumatok nga.

Hindi ko makakalimutan ang tunog ng posas, ang iyak ni Nanay, at ang pagkakapit niya sa braso ko na parang ako ang huling sandalan niya. Iniwan niya kami sa isang bahay na puno ng takot at katahimikan. Kinulong siya, at kasabay noon, parang ikinulong din ang kinabukasan naming lahat.

Si Tatay naman, imbis na tumayo bilang haligi, lalo lang kaming ibinaon. Isang lasenggo. Isang sugarol. Kapag may pera, diretso sa sabungan. Kapag natalo, galit. Kapag galit, sigaw. Kapag sigaw, takot. Natutunan naming manahimik para mabuhay.

May mga gabing naghahalungkat kami ng basura para may makain. May mga araw na umaasa kami sa tira ng mga mayayamang hindi man lang inubos ang pagkain nila. Natutunan kong lunukin ang hiya kasabay ng kaning malamig at ulam na tira-tira.

Ang mga kapatid ko ay mga bata pa. Dapat ay naglalaro, dapat ay nangangarap, dapat ay walang iniisip kundi eskwela. Ngunit maaga silang namulat sa katotohanan. Natuto silang magtiis, maghintay, at magdasal sa mga gabing hindi namin alam kung may bukas pa.

Tatlong beses sa isang araw na kain ay isang biyaya. Minsan asin ang ulam. Minsan kape ang sinasabaw sa kanin. Kapag swerte, sardinas. Kapag malas, tubig na lang para mapawi ang gutom.

At ako—ako ang naging sagot sa problema nila.

Isang kontrata. Isang pirma. Isang buhay na ipinagpalit sa pera.

Ngayon, maayos na ang buhay nila. May bahay na hindi tinutulo. May pagkain sa mesa. May kinabukasan ang mga kapatid ko. Dahil sa akin.

Pero ako?

Narito ako sa Espanya. Isang asawa sa papel. Isang alipin sa katotohanan.

Araw-araw binubugbog ni Lorenzo. Kapag may nabasag ako dahil sa pagod, kapag may nakalimutan akong lutuin dahil sa sakit ng katawan ko, kapag hindi niya nagustuhan ang tingin ko—katumbas noon ay suntok, sampal, at pahirap. Para sa kanya, isa akong bagay na maaaring sirain kapag nainis siya.

Minsan, ikinukulong niya ako sa basement. Walang ilaw. Walang pagkain. Walang oras. Hindi ko alam kung araw o gabi. Nawawala ako sa sarili ko, kinakausap ko ang dilim para lang hindi ako tuluyang mabaliw. Doon ko natutunan ang tunay na kahulugan ng takot.

Ilang beses na akong nagdasal na sana mamatay na lang ako.

Kaya minsan naiisip ko—para saan pa ba ang mabuhay?

Oo, masarap ang pagkain dito. Malamig ang kuwarto. Malambot ang kama. Ngunit bawat gabi, pakiramdam ko’y unti-unti akong nililibing nang buhay. Para akong bangkay na humihinga, gumagalaw, at sumusunod, pero wala nang kaluluwa.

Ganito ba talaga kalupit ang mundo sa mga taong wala namang inasam kundi ang payak na buhay? Bakit ako ang kailangang sumalo ng lahat ng sakit para sila’y makaligtas?

Isang malakas na pagbagsak ng pinto ang umalingawngaw. Umalis na si Lorenzo. Iniwan niya akong sugatan—katawan at kaluluwa. Naiwan akong mag-isa sa bahay na parang kulungan.

Humagulgol ako sa sahig, yakap ang mga tuhod ko. Ramdam ko ang bawat kirot ng mga sugat ko. Alam kong lilipas din ang mga pasa, gaya ng palagi. Ngunit ang sugat sa loob—hindi ko alam kung kailan o kung maghihilom pa ba iyon.

Nakatulog ako sa kaiiyak. Nang magising ako, patay ang ilaw at tahimik ang bahay. Pilit akong tumayo, bawat galaw ay may kasamang sakit. Binuksan ko ang ilaw at nakita ko ang pagkain sa mesa. May sticky note at isang supot ng pera.

“Me voy, estoy con Gabriela. Tú decides a dónde vas, pero vuelve aquí después de tres semanas porque me voy a casa.”

Gabriela.

Alam ko na may iba siyang babae. Minsan sa harap ko pa. Hindi na masakit. Mas gugustuhin ko pang iba ang hawakan niya kaysa ako. Hindi niya ako pinakasalan dahil mahal niya ako, kundi dahil kailangan niya ng isang taong kayang kontrolin.

Ngunit ngayon, may tatlong linggo ako.

Tatlong linggo na hindi ako masasaktan. Tatlong linggo na hindi ako matatakot sa yabag niya. Tatlong linggo na maaari akong huminga nang walang takot.

Ngumiti ako. Isang ngiting mahina, nanginginig, ngunit totoo.

Mabilis akong nag-impake at tinawagan si Isabella, ang nag-iisa kong kaibigan dito. Pilipino rin siya, at maswerte. Mahal siya ng asawa niya. Hindi niya alam ang pakiramdam ng mabuhay na parang nakakulong.

“Isabella,” sabi ko, halos pabulong, “samahan mo ako.”

“Sa Hawaii?” tanong niya, gulat at masaya.

“Oo,” sagot ko, may luha sa mata ngunit may pag-asa sa boses. “Pangarap ko iyon.”

At sa unang pagkakataon matapos ang napakahabang panahon, may naramdaman akong liwanag.

Dahil minsan, kahit panandalian lang, ang kalayaan ay sapat para maalala mong tao ka pa rin.

At dahil may mga sakit na hindi mauunawaan ng mundo hangga’t hindi nila nararanasan, at may mga sugat na tanging ang may dala lamang ang tunay na makakaintindi.