ฉบับแปลภาษาอังกฤษของ มั่งมี ศรีสุข มีวางขายหรือยัง?

อ่านชื่อ 'มั่งมีศรีสุข' แล้วหัวใจแฟนหนังสืออย่างฉันก็อยากรู้ทันทีว่ามีฉบับภาษาอื่นหรือไม่ งานที่เขียนเป็นภาษาไทยซึ่งโดนใจคนอ่านในบ้านเรามักมีชะตากรรมสองแบบ: ได้แปลเป็นอังกฤษอย่างเป็นทางการ หรือรอให้ชุมชนแฟน ๆ แปลเองแล้วเผยแพร่แบบไม่เป็นทางการ ฉะนั้นความเป็นไปได้ของฉบับภาษาอังกฤษขึ้นกับหลายปัจจัย เช่น ความนิยมในระดับนานาชาติ ลิขสิทธิ์ที่เจ้าของอยากปล่อย และความร่วมมือของสำนักพิมพ์ ในประสบการณ์ของฉัน หนังสือแนวให้กำลังใจหรือเกี่ยวกับความมั่งคั่งแบบที่ชื่อ 'มั่งมีศรีสุข' มักถูกเปรียบเทียบกับงานสากลอย่าง 'The Alchemist' ในแง่ธีม ถ้าเจ้าของลิขสิทธิ์มองเห็นศักยภาพ ก็มีโอกาสพบบทแปลอย่างเป็นทางการ แต่ถ้าไม่ก็จะมีสรุปภาษาอังกฤษ บทความรีวิว หรือแฟนแปลที่แชร์ในบล็อกและฟอรัม ซึ่งแม้จะไม่ใช่ฉบับสมบูรณ์ ก็ช่วยให้คนต่างชาติเข้าใจแก่นเรื่องได้บ้าง ท้ายสุด ประทับใจที่เห็นงานไทยถูกยกขึ้นสู่เวทีโลกไม่บ่อยนัก แต่เมื่อมีโอกาสมันจะเป็นช่วงเวลาที่น่าตื่นเต้นจริง ๆ

พอได้ยินชื่อ มั่งมี ศรีสุข แล้วเลยอยากเล่าให้ฟังแบบแฟนหนังสือคุยกับเพื่อน เราอยากเริ่มจากข้อที่ชัวร์ที่สุดก่อน นั่นคือถ้าชื่อนี้เป็นชื่อนักเขียนที่ใช้ภาษาไทยเป็นต้นฉบับ ก็แทบไม่ต้องพูดถึงคำว่า 'แปลไทย' เพราะผลงานของเขาจะถูกพิมพ์เป็นภาษาไทยโดยตรง ดังนั้นรายการเล่มที่อ่านได้หรือหาซื้อได้ก็คือฉบับภาษาไทยของต้นฉบับเลย ไม่ได้แปลจากภาษาอื่นอีกชั้นหนึ่ง อีกมุมหนึ่งที่เราเคยคิดเล่นๆ คือกรณีที่ชื่อคล้ายกันหรือมีนักเขียนต่างประเทศที่แปลชื่อเป็นสไตล์นี้ ถาเป็นอย่างนั้น อาจมีบางเล่มถูกแปลเป็นภาษาไทยโดยสำนักพิมพ์เฉพาะทาง แต่สิ่งที่จะเห็นต่างกันชัดคือปกหนังสือและคำโปรยที่เขียนว่า 'แปลจากภาษา...' ซึ่งช่วยบอกได้ชัดเจน การสังเกตปกหรือหน้าข้อมูล ISBN จะทำให้รู้ว่าเป็นฉบับแปลหรือฉบับต้นฉบับ สรุปแบบไม่ซ้ำรอยกว่านั้น คือถ้าต้องการความชัวร์สูงสุด ให้มองหาข้อมูลบนปกและหน้าพิมพ์ของหนังสือ เพราะนั่นคือที่เขาระบุชัดว่าเป็นต้นฉบับภาษาไทยหรือฉบับแปล การบอกเล่าจากคนที่อ่านบ่อยๆ อย่างเรา คิดว่าอ่านหน้าปกแล้วจะช่วยให้คลายความสงสัยได้เร็ว และถ้าชอบสไตล์เรื่องราวของเขาก็ยินดีมากที่จะหาเล่มต่อไปมาอ่านต่อ

ร้านหนังสือใหญ่ในห้างมักเก็บสต็อก 'มั่งมี ศรีสุข' ไว้เสมอ และฉันมักจะเริ่มจากตรงนั้นก่อน ถ้าตั้งใจจะได้เล่มพิมพ์ทันที ให้ลองไปที่สาขาของร้านอย่าง 'ซีเอ็ด' 'นายอินทร์' หรือ 'B2S' ในห้างใกล้บ้าน เพราะสต็อกมักมีทั้งเล่มมาตรฐานและฉบับปกแข็งบางครั้งมีการจำหน่ายพิเศษ ส่วนร้านนานาชาติอย่าง 'คิโนะคุนิยะ' ก็อาจมีเวอร์ชันนำเข้าหรือสำรองไว้สำหรับนักสะสม โดยส่วนตัวฉันมักโทรเช็กสต็อกหรือใช้บริการสั่งจองหน้าร้านแบบ Click & Collect เพื่อให้แน่ใจว่าจะได้เล่มจริง และถ้าพบว่าสาขาในเมืองไม่มี แพลตฟอร์มออนไลน์ของร้านเหล่านี้มักสามารถจัดส่งถึงบ้านได้เร็ว การเปรียบเทียบราคาเล็กน้อยก่อนซื้อช่วยได้มาก โดยเฉพาะช่วงโปรโมชั่นหรือเทศกาลหนังสือ ซึ่งฉันเคยได้ส่วนลดดี ๆ จนรู้สึกว่าคุ้มค่าทีเดียว

ไม่หวังว่าคำตอบนี้จะทำให้ใครต้องรอมากขึ้น แต่เอาแบบตรงไปตรงมานะ: ณ เวลาที่ฉันตามข่าว ยังไม่มีฉบับแปลภาษาอังกฤษของ 'ล่าหัวใจมังกร' ออกวางขายอย่างเป็นทางการ ฟังจากมุมคนที่ติดตามวงการแปลหนังสือและนิยายมาเป็นงานอดิเรก บ่อยครั้งผลงานที่ได้รับการแปลอย่างเป็นทางการจะมีสัญญาณชัดเจน เช่น ประกาศจากสำนักพิมพ์ต่างประเทศ มีข้อมูล ISBN ระบุไว้ในหน้าโปรดักต์ และขึ้นขายบนเว็บไซต์ร้านหนังสือหลัก ๆ ถ้าไม่มีสิ่งเหล่านั้น มักจะเป็นกรณีที่ยังไม่มีการให้ลิขสิทธิ์หรือผู้แปลอิสระยังไม่ได้นำไปตีพิมพ์อย่างถูกต้อง ในเชิงความรู้สึกส่วนตัว ฉันเข้าใจความกระหายในแฟน ๆ ที่อยากอ่านฉบับภาษาอังกฤษ แต่ก็อยากเตือนว่าการรอฉบับแปลอย่างเป็นทางการทำให้ผู้สร้างต้นฉบับได้ค่าตอบแทนและช่วยให้ผลงานถูกเผยแพร่อย่างยั่งยืน ถ้ามีข่าวดีเกิดขึ้น คาดว่าจะมาพร้อมรายละเอียดของสำนักพิมพ์และรูปแบบ (eBook/ปกกระดาษ/ออดิโอบุ๊ค) ซึ่งเป็นสัญญาณที่ชัดเจนว่าของที่วางขายถูกต้องตามลิขสิทธิ์ สุดท้ายแล้ว การได้เห็นนิยายไทยหรือผลงานเอเชียถูกแปลออกสู่สายตาคนทั่วโลกเป็นเรื่องที่น่าตื่นเต้นจริง ๆ

บอกตรงๆว่าการหาฉบับแปลภาษาอังกฤษของ 'เพชรพระอุมา' เป็นเรื่องที่มักทำให้คนรักวรรณกรรมไทยงง ๆ เสมอ เพราะฉันเจอความไม่ชัดเจนทั้งเรื่องสิทธิ์การแปลและความพยายามแปลไม่เป็นทางการที่กระจายอยู่ในมุมต่าง ๆ ของอินเทอร์เน็ต บางครั้งจะมีคนแปลเป็นตอน ๆ ในบล็อกหรือฟอรัม แต่สิ่งเหล่านั้นมักเป็นการแปลแบบแฟนเมดหรือสรุปมากกว่าการตีพิมพ์อย่างเป็นทางการที่มีลิขสิทธิ์และการตรวจพิสูจน์แก้ไขภาษาอังกฤษอย่างมืออาชีพ เหตุผลที่ฉันคิดว่าเป็นเช่นนี้ไม่ใช่แค่เพราะภาษาไทยมีความเปราะบางของสำเนียงและมุกวัฒนธรรมที่ยากจะย้ายไปเป็นภาษาอังกฤษได้อย่างราบรื่น แต่ยังเพราะตลาดสากลมักมองหางานที่มีศักยภาพการขายชัดเจน เช่น เรื่องมหากาพย์แฟนตาซีหรือนวนิยายที่เคยเป็นที่พูดถึงมากมาย เห็นได้ชัดจากผลงานอย่าง 'The Lord of the Rings' ที่ได้รับการแปลและโปรโมตอย่างกว้างขวาง ต่างจากงานวรรณกรรมท้องถิ่นที่ยังคงต้องพึ่งพาผู้แปลที่มีใจรักและสำนักพิมพ์ที่กล้าเสี่ยง ท้ายที่สุดฉันรู้สึกว่าแฟน ๆ ที่อยากอ่านเวอร์ชันอังกฤษน่าจะต้องพึ่งแหล่งแปลไม่เป็นทางการหรือรอข่าวประกาศจากสำนักพิมพ์ใหญ่ในกรณีที่จะมีการซื้อสิทธิ์แปลเกิดขึ้น แต่ความเป็นไปได้นั้นมีอยู่เสมอเมื่อมีคนกล้าหยิบงานนี้ไปแปลจริงจังและมีการสนับสนุนที่เหมาะสม — นี่แหละคือสิ่งที่ทำให้การติดตามข่าวสารของวงการแปลหนังสือไทยน่าติดตามยิ่งขึ้น

เราเจอชื่อ 'มั่งมี ศรีสุข' บ่อยจนเริ่มคิดว่ามันเป็นคำอวยพรมากกว่าจะเป็นงานเดียวที่มีผู้เขียนคนเดียว จากที่อ่านและคุยกับคนในวงการอ่านหนังสือและเพลง เท่าที่สรุปได้คือ 'มั่งมี ศรีสุข' ไม่ได้เป็นชื่อนิยายหรือหนังสือจากผู้เขียนคนเดียวชัดเจน แต่เป็นวลีมงคลที่ถูกนำไปใช้เป็นชื่อตอน เพลงประกอบละคร หรืองานเขียนสั้นๆ หลายครั้ง ต่างคนต่างตีความกันไป คนที่ใช้ชื่อนี้มักจะทำงานที่เน้นเรื่องครอบครัว ความหวัง หรือการเริ่มต้นใหม่ ซึ่งทำให้ถ้าถามว่า "ใครเป็นผู้เขียน" คำตอบจะขึ้นกับว่าหมายถึงเวอร์ชันไหน ถามแบบทั่วไปเลย: ถ้าพบชื่อนี้บนหน้าปกหนังสือพิมพ์หรือลิสต์เพลง ให้ดูเครดิตของงานนั้นโดยตรง เพราะผู้สร้างแต่ละงานจะแตกต่างกันไป — บางเวอร์ชันอาจมาจากนักเขียนหนังสือภาพ บางเวอร์ชันเป็นเพลงลูกทุ่ง หรือแม้แต่บทบรรยายสั้นในนิตยสาร ซึ่งแต่ละคนก็มีผลงานอื่นที่เน้นธีมความอบอุ่นและโชคลาภ แต่ไม่ได้มี "ผู้เขียนมั่งมี ศรีสุข" รายเดียวที่เป็นที่รู้จักในวงกว้าง

เริ่มจากภาพรวมก่อนเลย: 'หนังสือแรกของมั่งมี ศรีสุข' เหมาะกับคนเริ่มต้นมากกว่าที่หลายคนคิด เพราะเล่าแนวคิดพื้นฐานด้วยภาษาที่เป็นมิตรและตัวอย่างจากชีวิตประจำวัน ไม่ได้ถาโถมด้วยศัพท์เทคนิคจนกินอารมณ์ผู้อ่านใหม่ แต่ก็ไม่ละเลยหลักการสำคัญ ทำให้ผู้อ่านสามารถจับแนวคิดพื้นฐานไปปรับใช้ได้จริง การอ่านในมุมของฉันมักเน้นเรื่องการย่อยเป็นขั้นตอน: บทที่สั้น กระชับ พร้อมแบบฝึกหัดหรือคำถามคิดช่วยให้เห็นภาพชัดขึ้น ถ้าคุณชอบการอ่านแบบนิทานสั้นแทรกบทเรียน เหมือนการฟังคนรู้จักเล่าเรื่อง เค้าจะเข้าใจง่ายและไม่กดดัน นอกจากนั้นหนังสือมักมีกรณีตัวอย่างที่ทำให้คนที่ไม่เก่งตัวเลขยังพอจับทางได้ เมื่อจบเล่มแล้วฉันมักแนะนำให้กลับมาทบทวนจุดที่เป็นแนวทางปฏิบัติจริง แยกเป็นรายการเล็ก ๆ แล้วเริ่มทำทีละข้อ ผลลัพธ์จะชัดขึ้นเรื่อย ๆ

ฉันเคยสงสัยเกี่ยวกับชื่อ 'มั่งมี ศรีสุข' มานานแล้ว เพราะมันให้ความรู้สึกเป็นชื่อปากต่อปากมากกว่าจะเป็นชื่อคนดังที่เราเห็นบนหน้าปกหนังสือหรือโปสเตอร์งานใหญ่ ในแวดวงที่ฉันตามอยู่ ชื่อนี้ไม่ได้เด่นชัดเหมือนนักเขียนหรือศิลปินที่มีผลงานเผยแพร่ทั่วประเทศ ดังนั้นความเป็นไปได้ที่สมเหตุสมผลที่สุดคือมันอาจเป็นนามปากกาหรือชื่อที่ใช้ในชุมชนท้องถิ่น เล่าได้ทั้งว่าผู้ใช้ชื่อนี้อาจส่งบทกวีสั้น ๆ ลงในหนังสือรวมเล่มของชมรมวรรณกรรมท้องถิ่น หรือเขียนคอลัมน์สั้น ๆ ให้กับหนังสือชุมชน ภาพในหัวฉันถ้าเป็นจริง มักเห็นงานที่มีโทนอบอุ่นผสมขันติ: เรื่องเล่าเกี่ยวกับชุมชนชนบท การเสียดสีแนวครอบครัวเล็ก ๆ หรือบทกวีที่เล่นกับคำพูดพื้นบ้าน การพบเจอชื่อนี้ในงานเทศกาลหนังสือชุมชน งานเปิดตัวแบบเล็ก ๆ หรือในกลุ่มเฟซบุ๊ก/เพจของชุมชนเป็นไปได้สูงกว่าการปรากฏตัวในสื่อกระแสหลัก ท้ายสุดฉันคิดว่าสิ่งที่สำคัญกว่าการยืนยันชื่อคือการฟังผลงานจริง ๆ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องสั้น บทกวี หรือบทพูดสั้น ๆ เพราะบ่อยครั้งนามปากกาเล็ก ๆ แบบนี้แฝงพลังทางความคิดและบรรยากาศที่เข้าถึงคนในพื้นที่ได้ดี จบด้วยภาพของหนังสือมือพิมพ์เล็ก ๆ หนาไม่กี่สิบหน้า วางบนแผงตลาดนัดหนังสือแล้วคนท้องถิ่นยิ้มให้กันแบบเข้าใจตรงกัน

บทสัมภาษณ์ล่าสุดของ 'มั่งมี ศรีสุข' ถูกลงในหน้าเว็บของนิตยสารท้องถิ่นชื่อ 'บันทึกชุมชน' พร้อมวิดีโอสัมภาษณ์สั้น ๆ ในช่อง YouTube ของทีมงาน เนื้อหาฉบับเขียนในเว็บไซต์เล่าเรื่องเบื้องหลังชีวิตและงานศิลป์ของเขา ส่วนวิดีโอที่อัพโหลดบนช่อง 'บ้านเล่าเรื่อง' ให้มุมมองที่เป็นกันเองมากขึ้น เพราะมีฉากหลังเป็นสตูดิโอและเสียงหัวเราะระหว่างสัมภาษณ์ การอ่านแบบตัวอักษรบนเว็บชัดและรวบรวมคำพูดไว้เป็นย่อหน้า สลับกับภาพประกอบ ขณะที่เวอร์ชันวิดีโอให้ท่าทางและภาษากายที่ทำให้รู้สึกใกล้ชิดกว่า ผมชอบการลงรายละเอียดของบทความซึ่งมีการอ้างอิงผลงานเก่า ๆ และภาพนิ่งประกอบ ทำให้สามารถย้อนกลับมาดูจุดที่ชอบได้ง่าย หากอยากเก็บไว้อ่านหลาย ๆ รอบ ให้ดาวน์โหลดไฟล์ PDF จากหน้าบทความที่มีปุ่มให้บันทึกไว้ดูออฟไลน์ ส่วนใครชอบฟังมากกว่าก็เปิดวิดีโอ พากย์เสียงและจังหวะของผู้สัมภาษณ์ทำให้บทสนทนาดูเป็นธรรมชาติ สรุปแบบไม่เป็นทางการคือ ถ้าต้องการอ่านบทสัมภาษณ์ล่าสุดแบบละเอียด ให้เริ่มจากหน้าเว็บของ 'บันทึกชุมชน' แล้วขยับไปดูวิดีโอที่ช่อง 'บ้านเล่าเรื่อง' เพื่อจับสีหน้าและน้ำเสียง — ผมเองกลับไปดูทั้งสองเวอร์ชันเพื่อเติมเต็มภาพความทรงจำของเรื่องเล่าที่ชอบ

ไม่มีทางจะลืมช่วงเริ่มต้นของเขาได้ เพราะฉากแรกของ 'มั่งมีศรีสุข' วางตัวเอกเป็นคนธรรมดาที่มีความฝันเล็กๆ แต่โชคชะตาดึงเขาเข้าสู่วงจรของเงินทองอย่างไม่ตั้งใจ, ทำให้ฉันมองเห็นพัฒนาการแบบค่อยเป็นค่อยไปมากขึ้นกว่าการเปลี่ยนแปลงทันที ต้นเรื่องเขาใจดี ใจง่าย และมักจะเชื่อคนรอบข้างโดยไม่มีกรอบคิดมากนัก ซึ่งฉากที่เขายอมขายที่ดินเก่าของบ้านเพื่อเปิดร้านเล็กๆ เป็นภาพที่ชัดเจนของความมุ่งมั่นชนิดบริสุทธิ์ ผมชอบการเขียนบทที่ไม่เร่งให้เขาเป็นฮีโร่ทางเศรษฐกิจ แต่ปล่อยให้ความผิดพลาดและบทเรียนจากความโลภของคนอื่นเป็นครูให้เขา มาถึงกลางเรื่องการเปลี่ยนทิศของจิตใจเริ่มเห็นได้ชัดขึ้น เขาเริ่มตั้งคำถามกับความสำเร็จ การให้คุณค่ากับความสัมพันธ์มากกว่าผลประโยชน์ และเลือกที่จะรับผิดชอบต่อชุมชนแทนที่จะหลบหนีไปในความร่ำรวยเพียงอย่างเดียว ฉากหนึ่งที่เขายอมคืนกำไรผิดพลาดแก่ชาวบ้านทำให้ฉันเชื่อว่าเขาเติบโตจริงๆ — ไม่ใช่แค่รวย แต่เข้าใจความหมายของคำว่า 'มั่งมี' อย่างแท้จริง