ฉันควรทำความสะอาดปก หนังสือ เก่า อย่างไร

สะพายถุงหนังสือออกงานเจอของเก่าแล้วมีความคิดอยากเปลี่ยนปกใหม่บ่อย ๆ แต่รู้สึกว่ามูลค่าของหนังสือมักมาจากสภาพเดิมมากกว่า ผมเลยเรียนรู้วิธีทำให้หนังสือดูสดใสขึ้นโดยไม่ทำลายคุณค่าทางตลาด สิ่งแรกที่ต้องคิดคือความย้อนแย้งระหว่างความสวยงามกับความเป็นต้นฉบับ: ปกต้นฉบับและรอยสึกบนกระดาษเป็นส่วนหนึ่งของประวัติของเล่มนั้น ดังนั้นการเปลี่ยนปกที่น่าดึงดูดอาจทำให้ผู้สะสมจริงจังมองข้ามเล่มนั้นได้ วิธีที่ผมใช้บ่อยคือทำปกชั่วคราวแบบถอดได้โดยใส่ซองพลาสติกชนิดปลอดสารเพิ่มความอ่อนตัว (เช่น ซอง Mylar ทางพิพิธภัณฑ์) ครอบทับปกเดิมแทนการติดกาวหรือรีบวอกใหม่ นอกจากนี้เมื่อปกต้นฉบับชำรุดมาก การสแกนปกเก็บไว้เป็นไฟล์ความละเอียดสูงแล้วพิมพ์สำเนาเพื่อใช้เป็นปกแสดงก็เป็นทางออกที่ปลอดภัย: ของจริงเก็บไว้ในซองกรดต่ำพร้อมใส่เอกสารยืนยันสภาพเดิม เรื่องการซ่อมแซมถ้าจำเป็นต้องทำงานจริงจัง ผมมักจะแนะนำให้ติดต่อช่างหรือบริการฟื้นฟูที่มีความเชี่ยวชาญมากกว่าการใช้เทปหรือกาวทั่วไป เพราะการใช้วัสดุที่ไม่เหมาะสมจะเปลี่ยนสถานะของหนังสือไปตลอด คนขายของสะสมดูที่ความไม่ย้อนกลับของการเปลี่ยนแปลงด้วย เช่น การเย็บซ่อมที่เปลี่ยนโครงสร้างเล่มมักทำให้ราคาตกทันที การบันทึกภาพก่อนหลัง สร้างรายการสภาพ (condition report) และเก็บเอกสารการเปลี่ยนแปลงไว้ช่วยสร้างความเชื่อมั่นให้ผู้ซื้อได้มากกว่าการทำปกใหม่เงียบ ๆ สุดท้ายผมมักเน้นว่าการดูแลสภาพแวดล้อมเก็บ (อุณหภูมิ ความชื้น แสง) สำคัญพอ ๆ กับการเลือกปกใหม่ เพราะหนังสือที่อยู่อากาศดีกว่าจะรักษามูลค่าไว้ได้นานกว่าเดิม

การเจอกับหนังสือปกขาวเก่าที่เหลืองและเปราะทำให้ใจหายได้ง่าย แต่ก็มีวิธีที่ทำให้มันอยู่กับเราไปได้นานขึ้นโดยไม่พังเร็ว เราเริ่มจากสิ่งพื้นฐานที่สุดก่อน คือสภาพแวดล้อม เก็บหนังสือไว้ในที่แห้ง อากาศถ่ายเทได้ดี หลีกเลี่ยงแสงแดดโดยตรงและความชื้นสูง อุณหภูมิที่นิ่ง ๆ และความชื้นสัมพัทธ์ราว ๆ 40–55% ช่วยลดการเหลืองและเชื้อราได้เยอะ เมื่อนึกถึงการจัดเรียง ให้ตั้งหนังสือตั้งตรงบนชั้นที่แข็งแรง อย่าอัดแน่นเกินไปเพราะจะทำให้ปกและสันหนังสือบิด หากเป็นหนังสือที่ปกหลวมหรือปกเปราะ การวางราบและรองด้วยกระดาษไร้ความเป็นกรด (acid-free) จะช่วยรับแรงได้ วัสดุบรรจุภัณฑ์สำคัญมาก เราใช้ซองใส Mylar สำหรับปกที่สำคัญเพราะใสและไม่ปล่อยก๊าซกรดออกมา อีกอย่างคือกล่องเก็บที่เป็น acid-free archival box และกระดาษรองระหว่างเล่มเพื่อป้องกันการเสียดสี หลีกเลี่ยงการใช้เทปกาวหรือสติกเกอร์บนปกโดยตรง ถ้าหนังสือมีคราบหรือรอยเปื้อนเล็กน้อย ให้ใช้แปรงขนนุ่มปัดฝุ่น หากขาดลุ่ยหรือฉีก แนะนำให้ให้ผู้เชี่ยวชาญใช้กระดาษญี่ปุ่น (Japanese tissue) ซ่อมแซมจะปลอดภัยกว่าอาศัยเทปธรรมดา ความภูมิใจของเราเกิดขึ้นตอนที่เก็บรักษาเล่มเก่าของครอบครัวไว้ในกล่องกันกรดแล้วกลับมาดูอีกครั้งโดยยังคงสภาพดี การดูแลไม่จำเป็นต้องแพงเสมอไป แค่รู้จักหลักง่าย ๆ แล้วใส่ใจเป็นประจำ หนังสือปกขาวจะได้เล่าเรื่องต่อไปให้นานขึ้น

การปกป้องหนังสือเก่าไม่ใช่เรื่องยากถ้าเข้าใจหลักพื้นฐานเกี่ยวกับความชื้น อุณหภูมิ และการไหลของอากาศ ฉันมักเริ่มจากการควบคุมสภาพแวดล้อมก่อนเป็นอันดับแรก เพราะราเกิดจากความชื้นสูงและขาดการถ่ายเทอากาศ ค่าความชื้นสัมพัทธ์ที่เหมาะสมสำหรับหนังสืออยู่ราว 35–55% ถ้าคุณอยู่ในพื้นที่ที่มักชื้น ควรใช้เครื่องลดความชื้นหรือวางซิลิกาเจลในกล่องเก็บ หลีกเลี่ยงการวางชั้นหนังสือชิดผนังด้านทิศตะวันตกหรือที่โดนแสงแดดตรงๆ และพยายามรักษาอุณหภูมิให้คงที่ ไม่ควรปล่อยให้โดนความร้อนจากฮีตเตอร์หรือแสงแดดโดยตรง วัสดุที่ใช้เก็บสำคัญไม่แพ้กัน ฉันเลือกใช้กล่องและกระดาษไม่เป็นกรด (acid-free) สำหรับหนังสือที่สำคัญ หนังสือทั่วไปเก็บให้ตั้งตรงบนชั้น มีที่คั่นหรือที่ยันไม่ให้เอียงจนปกบิดตัว ใช้ซองพลาสติกแบบโพลีโพรพิลีนที่ปลอดสารพิษถ้าต้องการปกป้องปกจากฝุ่น แต่หลีกเลี่ยงพลาสติกชนิดที่มีสารระเหย เช่น PVC เพราะจะทำให้เกิดคราบและเสื่อมสภาพเร็วกว่า การตรวจเช็กและทำความสะอาดแบบสม่ำเสมอช่วยลดความเสี่ยงได้ดี ฉันจะเปิดกล่องดูเดือนละครั้ง บางครั้งใช้แปรงขนนุ่มปัดฝุ่นเบาๆ และถ้าพบคราบราเล็กๆ ให้แยกเล่มนั้นออกไปในที่แห้ง เปิดพัดลมช่วยให้แห้งเร็วขึ้น สำหรับงานที่มีค่ามากหรือราสเกินควรส่งผู้เชี่ยวชาญ แช่แข็งเพื่อกำจัดแมลงเป็นวิธีที่ใช้ได้กับหนังสือทั่วไป แต่กับสมบัติล้ำค่าควรระวัง การเก็บดีๆ ทำให้หนังสืออยู่กับเราได้นานขึ้น และการได้หยิบมันอ่านอีกครั้งเป็นความสุขที่คุ้มค่า

กลิ่นอับในหนังสือเก่าเป็นเรื่องที่ติดอยู่กับของขลังของห้องสมุดบ้านผม แต่มีวิธีง่าย ๆ ที่ทำให้หายได้โดยไม่ต้องทำลายความเก่าเก็บของเล่มนั้นเลย ผมมักเริ่มจากการแยกเล่มที่มีกลิ่นแรงออกมา แล้ววางไว้ในที่อากาศถ่ายเทดี ไม่โดนแสงแดดตรง ๆ เพื่อให้ความชื้นระเหย ถ้าหนังสือไม่ค่อยแพง ให้ลองใส่ถุงผ้าหรือกล่องกระดาษพร้อมถุงผงเบกกิ้งโซดา หรือถุงถ่านกัมมันต์ (activated charcoal) ใกล้ ๆ กัน เหล่านี้จะช่วยดูดกลิ่นได้ดี ไม่ทิ้งกลิ่นใหม่เข้าไปในกระดาษ เมื่อเจอร่องรอยของฝุ่นหรือเชื้อราเบา ๆ การปัดเบา ๆ ด้วยแปรงขนนุ่มภายนอกเล่มแล้วตากให้แห้งเป็นวิธีที่ปลอดภัย ถ้าเป็นเล่มที่มีค่าจริง ๆ อย่างฉบับเก่าแบบที่เจอใน 'The Hobbit' ของสะสม ผมจะหลีกเลี่ยงน้ำหรือสารเคมีและพาไปหาผู้เชี่ยวชาญเก็บเอกสาร แต่สำหรับหนังสืออ่านเล่น ใช้คอตตอนชุบน้ำแอลกอฮอล์เจือจางป้ายเฉพาะจุดที่ขึ้นราแล้วตากให้แห้ง จะช่วยลดกลิ่นและเชื้อราได้ดี สุดท้ายเปลี่ยนมุมเก็บเป็นที่แห้งเย็น ใช้ซองซิลิก้าเจล และอย่าวางแน่นเกินไปเพื่อให้อากาศหมุนเวียนดี กลิ่นอับมักหายไปเมื่อควบคุมความชื้นได้ดี และหนังสือจะอยู่กับเราไปนานขึ้น

ไม่เคยคิดว่าจะผูกพันกับปกหนังสือเก่าเท่านี้มาก่อน — เรื่องเล็กๆ อย่างมุมที่ลอกหรือสันที่เริ่มเปื่อยกลับทำให้ฉันหยุดอ่านกลางทางแล้วเริ่มมองรายละเอียดแทน บ่อยครั้งการซ่อมปกจริงจังไม่ได้แปลว่าต้องเปลี่ยนชิ้นส่วนทั้งหมด แต่เป็นการเลือกวิธีที่อ่อนโยนพอที่จะรักษาประวัติของเล่มไว้ ระหว่างที่อ่าน 'The Wind-Up Bird Chronicle' ฉบับเก่าที่ปกหนังสือเริ่มหลุด ฉันได้เรียนรู้ว่าการมองผิวหน้าแบบใกล้ชิดและยอมรับรอยผ่านเวลาเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญ การประเมินสภาพคือหัวใจของงานซ่อม: แยกความเสียหายเป็นกลุ่ม เช่น คราบ ฝุ่น ผิวหนังหนังสือฉีก และสันที่หลวม การทำความสะอาดเบื้องต้นใช้แปรงขนนุ่ม ลมเบา ๆ หรือยางลบชนิดละเอียดตบเบาๆ กับกระดาษเท่านั้น อย่าใช้น้ำกับกระดาษที่กรอบเพราะจะทำให้ยุบและฉีกได้ง่าย ส่วนปกหนัง (leather) เล็กน้อยสามารถปรับสภาพด้วยตัวเลือกที่เป็นมิตรกับงานบูรณะ เช่น สารละลายเคลือบผิวแบบเจือจางหรือคอนโซลิเดนท์สำหรับหนัง แต่ต้องทาที่จุดเล็กๆ ก่อนทดลอง การซ่อมรอยฉีกที่ปกหรือสันนิยมใช้กระดาษญี่ปุ่น (Japanese tissue) ประสานด้วยกาวสตาร์ช (wheat starch paste) หรือเมทิลเซลลูโลส เมื่อเน้นความคงทนเลยเลือกกาว PVA pH เป็นกลางสำหรับส่วนผ้าที่ต้องการยืดหยุ่น การต่อสันหรือทำ 'reback' ควรอนุรักษ์ชิ้นเดิมเอาไว้ให้มากที่สุดโดยเสริมชิ้นผ้าหรือแผ่นรองที่เข้ากับรูปแบบเดิม การอัดแห้งด้วยน้ำหนักเบาและการใช้กระดาษกันติด (wax paper หรือ glassine) ช่วยให้ชิ้นงานเรียบโดยไม่ติดกาวติดกัน อีกเรื่องที่มักมองข้ามคือมุมและขอบ ให้ซ่อมทีละส่วนด้วยกระดาษรองและกระดาษญี่ปุ่นห่อมุมอย่างระมัดระวัง หากงานเก่าสลับซับซ้อนหรือมีคุณค่าทางประวัติศาสตร์สูง การส่งให้ผู้เชี่ยวชาญที่มีอุปกรณ์เหมาะสมจะคุ้มค่า แต่ถ้าเป็นเล่มที่มีคุณค่าทางจิตใจและต้องการเก็บไว้อ่านต่อเอง หลักการคือลงมือต้นแบบด้วยความอ่อนโยน ใช้วัสดุที่ถอดคืนได้เมื่อจำเป็น แล้วเก็บในที่แห้งพ้นแสงตรง เช่น กล่องเก็บแบบกรดเป็นกลาง การได้เห็นปกที่ได้รับการดูแลแล้วค่อยๆ สงบนิ่งอีกครั้งเป็นความสุขเล็ก ๆ ที่ทำให้รู้สึกว่าการรักษาหนังสือไม่ใช่แค่ซ่อมแซม แต่คือการบอกเล่าเรื่องราวต่อไปอีกบทหนึ่ง

เราเก็บหนังสือปกแข็งมานานจนรู้ว่าการป้องกันไม่ให้มันทรุดโทรมเริ่มจากนิสัยเล็กๆ น้อยๆ ที่ทำเป็นประจำ การวางหนังสือควรวางตั้งเป็นแนวตั้งบนชั้นโดยให้ความสูงของหนังสือใกล้เคียงกัน ถ้าต้องวางเล่มหนาจำนวนมาก ให้วางพาดนอนเป็นชุดเล็กๆ แทนการบีบสันหลังจนเสียรูป อย่าอัดแน่นจนดึงขอบสันออกจากหน้าเพจ การใช้แท่นรองหรือบู๊คเอนด์ที่มั่นคงจะช่วยรักษาสันให้ตรงและลดแรงกดจากด้านข้างได้ อุณหภูมิและความชื้นสำคัญมาก ควรเก็บในที่แห้ง อุณหภูมิควรนิ่งๆ ไม่ร้อนจัดหรือเย็นจัด หากอยู่ในพื้นที่ชื้นจงใช้เครื่องลดความชื้นหรือซองซิลิกาเจลวางในกล่องเก็บสำหรับหนังสือสำคัญ การหลีกเลี่ยงแสงแดดตรงๆ จะช่วยรักษาสีปกไม่ซีด การใช้แผ่นใสกันฝุ่น (Mylar) หุ้มแผ่นปกสำหรับหนังสือที่มีมูลค่าหรือสะสมไว้ก็เป็นไอเดียที่ดี การจัดการเมื่อหยิบอ่านก็สำคัญ หมั่นล้างมือก่อนสัมผัส อย่าใช้เทปกาวธรรมดาซ่อมปกหรือหน้าที่ขาด ควรใช้วัสดุอนุรักษ์ที่ปราศจากออกซิเดชันหรือนำไปให้ช่างซ่อมเฉพาะทางเมื่อมีร่องรอยรุนแรง ฝุ่นทำความสะอาดด้วยผ้านุ่มหรือแปรงขนนุ่มเบาๆ เป็นประจำ และตรวจเช็กเป็นระยะถ้าพบเชื้อราหรือกลิ่นอับ ให้แยกเล่มนั้นออกจากคอลเล็กชันทันทีแล้วปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ การรักษาหนังสือปกแข็งจึงเป็นเรื่องของสภาพแวดล้อม การจัดวาง และนิสัยการจับอ่านเล็กๆ น้อยๆ ที่สะสมกันไป ถ้าเราทำบ่อยๆ หนังสือจะอยู่กับเราได้นานและยังคงสภาพสวยงามจนคนมองแล้วยิ้มได้

แฟนหนังสือหลายคนมักเริ่มจากคำถามพื้นฐานว่าเก็บอย่างไรให้เล่มเก่าคงสภาพดีไปนานๆ — สำหรับผมการเข้าใจเรื่องสภาพแวดล้อมเป็นจุดที่สำคัญที่สุดเลย ห้องที่เก็บหนังสือต้องมีอุณหภูมิและความชื้นคงที่ ไม่ควรวางชั้นหนังสือติดผนังที่โดนแสงแดดโดยตรงหรือใกล้หน้าต่าง เพราะรังสี UV จะทำให้ปกและกระดาษซีดเหลืองเร็วสุด อุณหภูมิที่เหมาะสมคือแถวๆ 18–22°C กับความชื้นสัมพัทธ์ประมาณ 40–55% ถ้าอยู่ในพื้นที่ชื้นจัดควรใช้เครื่องลดความชื้นหรือถุงซิลิก้าเจลในกล่องเก็บ และอย่าลืมติดฮาโรมิเตอร์ (hygrometer) เล็กๆ ไว้เช็ก ไม่ให้ความชื้นขึ้นๆ ลงๆ จนเกิดเชื้อรา หนังสือที่มีปกแข็งควรตั้งตรงและใช้ที่ดันหนังสือ (bookend) ช่วย ถ้าเป็นเล่มใหญ่หรือพ็อกเก็ตบุ๊คที่เปื่อยง่าย ให้วางราบเพื่อไม่ให้สันหลังงอเป็นแรงกด การจับและทำความสะอาดก็เป็นศิลปะชนิดหนึ่ง — เราแนะนำให้ใช้มือที่สะอาดและแห้งก่อนจับหนังสือ หลีกเลี่ยงครีมทามือหรือสารเคมีใกล้หนังสือ เพราะสารตกค้างเหล่านั้นทำร้ายกระดาษได้ ผ้าไมโครไฟเบอร์นุ่มๆ กับแปรงขนนุ่มเป็นเพื่อนที่ดีสำหรับปัดฝุ่นจากขอบปกและสันหนังสือ ห้ามใช้เทปกาวหรือกาวแบบบ้านๆ ซ่อมแซมกระดาษที่ขาด เพราะเทปทั่วไปมักเหลือคราบเหนียวและทำให้กระดาษกร่อนในระยะยาว ถ้าหนังสือสำคัญมีรอยขาด ควรส่งชิ้นงานให้ช่างอนุรักษ์หรือร้านซ่อมที่ใช้กระดาษและเทปกรด-ฟรี (acid-free) การใช้ปลอกพลาสติกใสชนิด Mylar ห่อปกฉบับพิมพ์สำหรับหนังสือมีค่าช่วยปกป้องปกกระดาษได้ดี แต่หลีกเลี่ยงการห่อแบบรัดแน่นเกินไปเพราะจะกักความชื้น เมื่อต้องเก็บในกล่องหรือลัง ควรเลือกวัสดุที่เป็นกรด-ฟรีหรือกล่องถนอมหนังสือ (archival box) วางหนังสือให้ไม่กดทับกันมาก เก็บแยกประเภทโดยใช้กระดาษกันความชื้นหรือกระดาษไร้กรดคั่นระหว่างเล่มสำหรับหนังสือเก่าที่เปราะบาง การเก็บซีรีส์หรือชุดชุดใหญ่ให้คงลำดับช่วยลดการพลิกบ่อยๆ ซึ่งช่วยรักษาสันและขอบหนังสือได้ พวกแมลงกัดกระดาษและเชื้อรามักมาจากความสกปรกและความชื้นจัด จึงควรรักษาความสะอาดบริเวณชั้นและไม่กินอาหารหรือวางต้นไม้ใกล้ชั้นเก็บ ถ้าพบร่องรอยเชื้อราหรือกลิ่นอับ ให้แยกเล่มนั้นออกมาจากคอลเล็กชันอื่นทันทีและขอคำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญ เพราะการจัดการไม่ถูกวิธีอาจทำให้ปัญลุกลาม สุดท้ายแล้วการดูแลหนังสือเป็นเรื่องของความใส่ใจวันต่อวัน — เลือกใช้แถบคั่นหนังสือที่ไม่เป็นกรด หลีกเลี่ยงการพับหน้ากระดาษเป็นมุม และอย่าเก็บหนังสือไว้ในห้องใต้หลังคาหรือห้องเก็บของที่อุณหภูมิผันผวนบ่อยๆ สำหรับหนังสือโบราณหรือมีมูลค่าสูง การลงทุนให้ช่างอนุรักษ์ประเมินสภาพ ทำการดีไอโดกซิฟิเคชั่น (deacidification) หรือทำกล่องห่อพิเศษถือว่าคุ้มค่า เพราะมันยื้อชีวิตหนังสือออกไปได้หลายสิบปี แล้วก็รู้สึกภูมิใจทุกครั้งที่เห็นแผงเรียงรายของหนังสือที่ฉันรักยังคงสวยงามเหมือนวันแรกที่หยิบมาอ่าน

ตรงไปตรงมาว่าเครื่องเกมเก่าเป็นของที่ต้องเอาใจใส่อย่างตั้งใจ เพราะวัสดุเก่ามีแนวโน้มเปราะและชิ้นยางเสื่อมก่อนสิ่งอื่น ฉันมักเริ่มจากการเตรียมพื้นที่ทำงานให้สะอาด ปิดเครื่อง ถอดปลั๊ก ถอดแบตเตอรี่หรือถาดเกมออกทั้งหมด แล้วใช้ผ้าไมโครไฟเบอร์แห้งเช็ดฝุ่นบนตัวเครื่องก่อนเพื่อกันรอยขีดข่วน ขั้นต่อมาจะใช้ลมอัดแบบกระป๋องเป่าออกจากช่องระบาย ช่องสล็อตตลับ และช่องเสียบคาร์ทริดจ์เบาๆ ไม่เป่าจนใกล้ชิ้นส่วนมากเกินไป จากนั้นจึงใช้คอตตอนบัดชุบน้ำยาทำความสะอาดอีซโพรพิลแอลกอฮอล์ 70–90% เช็ดขั้วทองแดงของคาร์ทริดจ์หรือพอร์ต โดยถูเบาๆ เป็นเส้นเดียวเพื่อไม่ให้ทิ้งคราบ ระวังอย่าให้ของเหลวหยดลงไปในบอร์ด ส่วนที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือไดรฟ์แผ่น ถ้าเป็นแผ่นอ่านไม่ได้ลองทำความสะอาดเลนส์ด้วยคอตตอนบัดชุบน้ำยาบางๆ หมุนเลนส์เบาๆ แล้วปล่อยให้แห้งสนิท อย่าใช้ของเหลวเข้มข้นหรือลงไปลึกเกินไป หากพบสายพานหรือมอเตอร์เก่าเสื่อม ควรหาชิ้นส่วนอะไหล่มาเปลี่ยนแทนการทาไขมันที่ไม่เหมาะสม สุดท้ายเก็บเครื่องในที่แห้ง มีซิลิกาเจล และหุ้มฝุ่น จะช่วยยืดอายุได้ดีขึ้น

เราแบ่งการทำความสะอาดตู้หนังสือเป็นรอบ ๆ เพื่อกันฝุ่นสะสม เพราะวิธีที่ดีที่สุดคือการทำเป็นนิสัยไม่ใช่รอจนกว่าจะเห็นฝุ่นหนา ก่อนอื่นจะยกหนังสือออกให้หมดชั้นแล้ววางเรียงตามกลุ่มเล็ก ๆ บนพื้นผ้าสะอาด เพื่อไม่ให้เกิดรอยขีดข่วน จากนั้นใช้ผ้าไมโครไฟเบอร์ชุบน้ำหมาด ๆ เช็ดชั้นไม้ในแนวเดียวกัน แล้วใช้เครื่องดูดฝุ่นหัวแปรงเบาๆ ดูดซอกมุมกับขอบชั้น เพื่อไม่ให้ฝุ่นถูกกระจายกลับเข้าไปในอากาศ สำหรับหนังสือเองจะเช็ดปกอย่างอ่อนโยนด้วยผ้าแห้งหรือแปรงขนนุ่ม ปกที่เป็นกระดาษบาง ๆ ควรตากลมในร่มก่อนเก็บกลับ ประจำทุกสามเดือนจะใช้ผ้าชุบน้ำหมาดเช็ดด้านหลังตู้และด้านบนสุดที่มักถูกมองข้าม ถ้ามีความชื้นมากให้วางซองดูดความชื้นหรือเครื่องฟอกอากาศใกล้ ๆ เพื่อป้องกันเชื้อรา นิสัยเล็ก ๆ เหล่านี้ทำให้ตู้หนังสือดูสะอาดนานขึ้นและหนังสืออยู่ในสภาพดีขึ้นด้วย