สมบูรณาญาสิทธิราชย์ มีฉบับแปลภาษาอังกฤษหรือไม่?

หัวใจของแนวคิดเรื่องอำนาจเบ็ดเสร็จมักถูกยกขึ้นเมื่อพูดถึง 'Leviathan' ของโธมัส ฮอบส์ และนั่นคือเล่มแรกที่ผมนึกถึงเสมอในฐานะแหล่งคิดเชิงทฤษฎี ฮอบส์ไม่ได้เขียนแค่นามธรรม แต่เขาสร้างโมเดลที่ทำให้ผมมองเห็นว่าทำไมอำนาจรวมศูนย์จึงมีเสน่ห์ในยามวุ่นวาย: ความปรารถนาจะหลบวิกฤตและแลกเสรีภาพบางส่วนเพื่อความมั่นคงเป็นแรงขับเคลื่อนที่ชัดเจน ผมชอบวิธีที่ฮอบส์ตั้งคำถามเกี่ยวกับสัญญาทางสังคม เพราะมันทำให้มิติทางจิตวิทยาของอำนาจปรากฏชัดขึ้นและช่วยอธิบายว่าระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ไม่ได้เกิดจากแค่กำลังหรือกฎหมายเท่านั้น แต่เกิดจากการยอมรับร่วมกันของผู้คน อ่านแล้วผมมักจะคิดถึงฉากในงานประวัติศาสตร์ที่ผู้คนแลกการตัดสินใจส่วนตัวเพื่อความสงบเรียบร้อย และนั่นทำให้การวิเคราะห์ฮอบส์ยังทันสมัยอยู่มาก — ไม่ใช่แค่เป็นงานของศตวรรษที่สิบเจ็ด แต่มันเป็นเลนส์ที่ดีในการดูว่าความมั่นคงและอำนาจผสานกันอย่างไร

หน้าปกของ 'สามก๊ก ฉบับวณิพก' ยังทำให้ฉันหวนคิดถึงบรรยากาศการอ่านหนังสือเล่มหนา ๆ ในยามค่ำคืนและความแตกต่างของสำเนียงการเล่าเรื่อง เมื่อเปิดใจพูดตรง ๆ ผมมองว่าไม่มีฉบับแปลภาษาอังกฤษที่เป็นการแปลตรงจาก 'สามก๊ก ฉบับวณิพก' ที่เป็นที่รู้จักหรือวางจำหน่ายอย่างเป็นทางการในระดับสากล ฉบับวณิพกเป็นการดัดแปลง/เรียบเรียงในบริบทภาษาไทยที่มีสำนวนและการตัดต่อตอนแตกต่างไปจากต้นฉบับจีน การนำฉบับภาษาไทยที่ปรับแต่งเช่นนี้ไปแปลกลับเป็นภาษาอังกฤษจึงไม่ค่อยเป็นเรื่องที่ผู้จัดพิมพ์ระหว่างประเทศเลือกทำ เพราะต้องคำนึงถึงลิขสิทธิ์ รสวรรณกรรม และกลุ่มผู้อ่านเป้าหมาย ทางเลือกที่พอแนะนำได้คืออ่านฉบับแปลภาษาอังกฤษของต้นฉบับจีนที่มีชื่อเสียง เช่นฉบับแปลเก่าของ C. H. Brewitt-Taylor ซึ่งให้ภาพรวมของเรื่องและเนื้อหาต้นฉบับมากกว่า อย่างน้อยการอ่านฉบับเหล่านั้นจะช่วยให้เข้าใจโครงเรื่องหลักและตัวละครได้ชัดเจนกว่าอ่านเฉพาะฉบับดัดแปลงเดียวเท่านั้น

หลายคนคงสงสัยเรื่องนี้เป็นหนึ่งในหัวข้อที่ชวนคุยเวลานั่งเล่าให้เพื่อนฟัง: มีฉบับแปลภาษาอังกฤษของนิยาย 'วันปฐพีเดือด' ไหม ฉันติดตามข่าวคราวของนิยายไทยที่เริ่มมีแฟนต่างชาติสนใจมาสักพัก เลยพอสรุปได้ว่าจนถึงช่วงกลางปี 2024 ยังไม่มีการวางจำหน่ายแบบเป็นทางการในรูปแบบฉบับภาษาอังกฤษจากสำนักพิมพ์ใหญ่หรือแพลตฟอร์มอีบุ๊กรายใหญ่อย่างเป็นที่รู้จักทั่วไป แต่อย่าคิดว่าความไม่ทางการจะหมายถึงหายากจนหาไม่ได้ เพราะมักมีคนแปลแบบแฟนซับหรือแฟนเทรนส์โพสต์เป็นตอน ๆ ในฟอรัมและแพลตฟอร์มอ่านนิยายออนไลน์ ซึ่งคุณภาพและความต่อเนื่องจะแตกต่างกันไป บางกลุ่มแปลละเอียดใส่โน้ตอธิบายศัพท์พื้นเมือง ขณะที่บางชุดแปลเน้นให้อ่านลื่นไหลมากกว่า ฉันมักจะติดตามกลุ่มพูดคุยของแฟนคลับเพราะจะเห็นลิงก์หรือบันทึกว่าใครแปลส่วนไหน ถ้าความต้องการคือการอ่านแบบเป็นทางการและมีการเรียบเรียงดี ๆ ตอนนี้ยังต้องรอลุ้นว่าสำนักพิมพ์จะซื้อสิทธิ์ไปแปลหรือไม่ แต่ถ้าไม่รีบร้อน การอ่านฉบับแปลของแฟนคลับก็ให้มุมมองสนุก ๆ และบางครั้งยังมีบันทึกประกอบช่วยให้เข้าใจบริบทท้องถิ่นได้ดี เหมือนนั่งคุยกับเพื่อนต่างภาษาอยู่ตรงมุมโต๊ะแล้วกัดขนมไปด้วย

ในฐานะคนที่ชอบอ่านประวัติศาสตร์แล้วเอามาคิดเล่นบ่อย ๆ ฉันชอบนึกถึงภาพราชาในวังสูงที่มีอำนาจเบ็ดเสร็จเทียบกับกษัตริย์ที่อยู่แค่บนแสตมป์ของรัฐจักรวรรดิ แบบที่ชัดเจนที่สุดคือเรื่องของแหล่งที่มาของอำนาจและข้อจำกัด ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ (absolute monarchy) หมายถึงระบบที่อำนาจการปกครองรวมอยู่ที่พระมหากษัตริย์เป็นหลัก พระองค์สามารถตรากฎหมาย กำหนดนโยบายและลงโทษโดยไม่ต้องได้รับความยินยอมจากสถาบันอื่น ความชอบธรรมมักมาจากประเพณี ศาสนา หรือแนวคิดว่าพระมหากษัตริย์เป็นตัวแทนของพระเจ้า ตัวอย่างคลาสสิกคือลุยส์ที่ 14 ของฝรั่งเศสที่กล่าวว่า 'รัฐก็คือตัวข้า' ซึ่งสะท้อนอำนาจรวมศูนย์ ในทางกลับกัน ราชาธิปไตยแบบรัฐธรรมนูญ (constitutional monarchy) มีกรอบกฎหมายหรือรัฐธรรมนูญที่จำกัดอำนาจของพระมหากษัตริย์ ฉันเห็นว่านี่เป็นการแยกบทบาทระหว่างสัญลักษณ์กับการปกครองจริง: พระมหากษัตริย์อาจยังมีสถานะเป็นสัญลักษณ์หน่วยรวมของชาติ แต่การตัดสินใจเชิงนโยบายและการจัดงบประมาณเป็นของสภาและนายกรัฐมนตรีที่มาจากการเลือกตั้ง ความต่อเนื่องและความยืดหยุ่นของระบบนี้ช่วยให้สังคมปรับตัวเข้ากับการเปลี่ยนแปลงโดยยังคงไว้ซึ่งสถาบันเดิม

ในประวัติศาสตร์ของยุโรป ศูนย์กลางอำนาจของกษัตริย์มักถูกขับเคลื่อนด้วยความพยายามทำให้กฎหมายกลายเป็นเครื่องมือของรัฐมากกว่าจะเป็นเพียงข้อปฏิบัติท้องถิ่นที่กระจัดกระจาย ฉันมองเห็นภาพกษัตริย์ที่ออกประกาศกฎหมายนิยมจัดระบบศาลของรัฐขึ้นมาใหม่ ตั้งข้าราชการกลาง คุมการแต่งตั้งผู้พิพากษา และตั้งศาลในนามของราชบัลลังก์เพื่อให้คดีสำคัญถูกตัดสินโดยอำนาจจากส่วนกลาง ไม่ใช่โดยเจ้านายท้องถิ่นหรือศาลประเพณี การยกเลิกสิทธิพิเศษของชนชั้นศักดินาและการส่งเจ้าหน้าที่สายกลางเข้าไปแทนที่เป็นอีกกลไกหนึ่งที่เห็นได้ชัด เช่น การใช้ ‘intendents’ ในฝรั่งเศสเพื่อสอดส่องการเก็บภาษี ควบคุมการบังคับใช้กฎหมาย และลดอำนาจของชนชั้นท้องถิ่น กฎหมายจึงกลายเป็นเครื่องมือรวมอำนาจ ทางกายภาพของรัฐเช่นกองทัพประจำและการบริหารแบบราชการช่วยรักษาอำนาจนั้นให้อยู่ยืนยาว สิ่งที่ทำให้ระบบนี้มีประสิทธิภาพสำหรับกษัตริย์คือความชัดเจนในการบัญญัติและการบังคับใช้ แต่ก็แลกมาด้วยแรงต้านจากชุมชนที่เสียอำนาจ การเห็นกฎหมายเป็นเครื่องมือเชิงนโยบายมากกว่าเป็นสถาบันอิสระทำให้การพึ่งพากฎหมายมีทั้งประโยชน์และข้อจำกัด ฉันมักคิดว่าความเข้มงวดแบบนี้ให้ความมั่นคงในระยะสั้น แต่สามารถสร้างช่องว่างทางความชอบธรรมในระยะยาวได้เหมือนกัน

แปลกใจเลยที่หัวข้อนี้คนถามกันเยอะ — 'ขวัญสงฆ์' ในแง่ของการแปลเป็นภาษาอังกฤษมีสถานะที่ค่อนข้างเฉพาะตัวและไม่ได้แพร่หลายแบบผลงานไทยบางเรื่องที่เคยได้รับการแปลอย่างเป็นทางการ ฉันเป็นคนที่ชอบอ่านวรรณกรรมพื้นบ้านและเรื่องเล่าทางศาสนา เมื่อมองไปที่งานแบบนี้ สิ่งแรกที่ต้องยอมรับคือความท้าทายของการแปล: คำว่า 'ขวัญ' เองมีมิติความหมายที่ลึกซึ้งทั้งเชิงจิตใจ พิธีกรรม และการสื่อถึงความเชื่อ ซึ่งคำภาษาอังกฤษแบบตรงตัวอย่าง 'soul' หรือ 'spirit' ไม่อาจครอบคลุมความหมายทั้งหมดได้ อีกข้อคือภาษาที่ใช้ใน 'ขวัญสงฆ์' มักมีโวหารแบบพุทธศาสนา คำศัพท์เฉพาะ ตลอดจนสำนวนโบราณที่นักแปลต้องเลือกว่าจะรักษาน้ำเสียงดั้งเดิมไว้หรือทำให้ลื่นไหลในภาษาเป้าหมาย จากมุมมองของฉัน การมีฉบับแปลอังกฤษอย่างเป็นทางการของ 'ขวัญสงฆ์' ยังไม่แพร่หลาย — ส่วนใหญ่เป็นงานแปลไม่เป็นทางการหรือบทสรุปภาษาอังกฤษในบทความวิชาการ ซึ่งคุณภาพมีตั้งแต่พออ่านไหลไปจนถึงแปลตรงตัวแบบขาดบริบท ถ้ามีฉบับที่ดีจริง ๆ จะต้องมีสิ่งเหล่านี้ประกอบ: เลือกคำที่รักษาน้ำเสียงทางศาสนาได้โดยไม่ทำให้คนอ่านตะกุกตะกัก, โน้ตประกอบคำศัพท์เชิงวัฒนธรรม, และอธิบายบริบทพิธีกรรมเล็กน้อยเพื่อให้คนอ่านต่างวัฒนธรรมเข้าใจเหตุผลของการกระทำหรือคำสาบานต่าง ๆ ท้ายสุด ฉันมักชื่นชมงานแปลที่กล้าบอกผู้อ่านว่าอะไรถูกปรับเพื่อความชัดเจนและอะไรถูกเก็บไว้เป็นสัญลักษณ์ การอ่านฉบับแปลที่มีบรรณาธิการดีและโน้ตประกอบสั้น ๆ ทำให้เรื่องอย่าง 'ขวัญสงฆ์' ไม่สูญเสียความชวนขนลุกและความศักดิ์สิทธิ์ของต้นฉบับ แม้ว่าตอนนี้จะยังไม่มีฉบับภาษาอังกฤษแพร่หลายเท่าที่หวัง แต่โอกาสที่นักแปลสร้างสรรค์จะนำเสนอเวอร์ชันที่สมดุลยังคงมีอยู่เสมอ

ข่าวสั้นคือสถานะของฉบับภาษาอังกฤษขึ้นกับการอนุญาตลิขสิทธิ์และการตัดสินใจของสำนักพิมพ์ต่างประเทศ ฉันเคยเจอกรณีที่นิยายหรือหนังสือภาษาไทยบางเล่มได้รับการแปลเป็นอังกฤษแล้วเผยแพร่เป็นเล่มจริง แต่ก็กินสัดส่วนน้อยเมื่อเทียบกับงานจากภาษาอื่น ๆ ดังนั้นถ้าพูดถึง 'ดอกรัก' ต้องแยกเป็นสองกรณีที่ควรพิจารณาพร้อมกัน อย่างแรกคือฉบับแปลอย่างเป็นทางการ: บ่อยครั้งการมีฉบับภาษาอังกฤษเกิดจากการที่สำนักพิมพ์ต่างประเทศซื้อลิขสิทธิ์ไปพิมพ์ใหม่ ถ้าเจ้าของลิขสิทธิ์ของ 'ดอกรัก' ตกลงขายสิทธิให้กับสำนักพิมพ์ในกลุ่มตลาดนอกไทย ก็มีโอกาสจะเห็นปกหรือชื่อเรื่องที่ถูกปรับเป็นภาษาอังกฤษ (บางทีก็เป็นการทับศัพท์เป็น 'Dok Rak' หรือแปลความหมายเป็นอะไรที่หวาน ๆ เช่น 'Flower of Love') แต่ก็ต้องยอมรับว่าไม่ได้เกิดขึ้นกับทุกเล่ม และบางครั้งถ้ามีการพิมพ์ ก็อาจออกมาในรูปแบบอีบุ๊กก่อนแล้วค่อยตีพิมพ์กระดาษตาม อย่างที่สองคือทางเลือกที่ไม่เป็นทางการหรือการตีพิมพ์ซ้ำ: ในโลกออนไลน์จะมีคนอ่านที่แปลงานให้กันในชุมชนเป็นฉบับแฟนแปล ซึ่งคุณภาพและความต่อเนื่องขึ้นอยู่กับคนแปลและพื้นที่เผยแพร่ ฉันเองเคยติดตามแฟนแปลของงานไทยที่อยากอ่านจนเห็นว่าเนื้อหาบางส่วนถูกแปลลงฟอรั่มหรือแพลตฟอร์มอ่านฟรี แต่ความเสี่ยงคือเรื่องลิขสิทธิ์และความสมบูรณ์ของเนื้อหา ถ้าต้องการความแน่นอนที่สุด วิธีที่นิยมกันคือดูประกาศจากผู้เขียนหรือสำนักพิมพ์เจ้าของลิขสิทธิ์ ว่ามีการประกาศขายสิทธิหรือเปิดตัวฉบับแปลจริงหรือไม่ สรุปแบบไม่ซ้ำทางเทคนิคคือ อาจมีฉบับภาษาอังกฤษได้ แต่ไม่การันตีว่ามีหรือยังสำหรับ 'ดอกรัก' โดยตรง ต้องดูประกาศสิทธิหรือการจัดจำหน่ายจากเจ้าของผลงาน ถ้าเป็นคนชอบสะสมฉบับแปล การเฝ้าติดตามข่าวจากช่องทางของผู้เขียนและสำนักพิมพ์เป็นทางเลือกที่ทำให้รู้เร็วขึ้น และส่วนตัวแล้วผมจะดีใจทุกครั้งที่เห็นงานไทยได้ข้ามภาษาไปพบผู้อ่านต่างชาติ เพราะมันทำให้เรื่องเล็ก ๆ ของเราเป็นสากลได้ในแบบของมัน

เริ่มจากเล่มต้นฉบับจะปลอดภัยที่สุดและให้ภาพรวมชัดเจนกว่า สมัยยังอ่านครั้งแรก ผมเลือกหยิบเล่มแรกของ 'สมบูรณาญาสิทธิราชย์' ขึ้นมาแล้วรู้สึกว่ามันชงคาแรกเตอร์กับโลกได้เข้มข้นพอที่จะดึงให้ตามต่อ ความได้เปรียบของการอ่านตามลำดับตีพิมพ์คือการได้เห็นการพัฒนาโทนเรื่อง เหตุการณ์หลัก และทิศทางของผู้เขียนอย่างเป็นธรรมชาติ ไม่โดนสปอยล์จังหวะสำคัญจากพล็อตหลังๆ อีกอย่างที่ชอบคือเล่มแรกมักมีคำนำ แผนที่ หรือบทนำสั้นๆ ที่ช่วยตั้งฐานความเข้าใจก่อนดิ่งลงไปสู่รายละเอียด ผมมักแนะนำให้ใครที่ยังไม่แน่ใจเริ่มจากเล่มแรกก่อน แล้วค่อยตัดสินใจว่าต้องการข้ามไปอ่านพาร์ตที่ชอบหรือย้อนกลับไปหาบริบทเพิ่มเติม การเริ่มตรงนี้เหมือนการจับจังหวะการเดินเรื่องด้วยเท้าของตัวเอง มากกว่าจะถูกลากไปตามแก่นเรื่องอย่างเดียว

มีคนถามเรื่อง 'ตำรับรัก' ว่ามีฉบับแปลภาษาอังกฤษหรือไม่แล้วผมเลยอยากสรุปให้แบบเป็นกันเองก่อนเลย ความจริงคือ ณ ปัจจุบันยังไม่มีฉบับทางการเป็นภาษาอังกฤษที่เป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางสำหรับนิยายเรื่อง 'ตำรับรัก' ถ้ามองจากสัญญาณทั่วไป—เช่น การประกาศของสำนักพิมพ์, รายชื่อสิทธิตลาดต่างประเทศในงานหนังสือ, หรือ ISBN ที่ลงทะเบียนเป็นฉบับแปล—ยังไม่ปรากฏข้อมูลเหล่านั้นในลิสต์ขายหลักๆ แต่สิ่งที่ผมเรียนรู้มาจากการติดตามวงการคือบางครั้งการแปลอาจออกมาทีหลังหรือเฉพาะตลาดดิจิทัล ทำให้คนส่วนใหญ่ไม่ทันเห็น ในมุมคนอ่านแล้ว ผมคิดว่าถ้าอยากรู้แน่ชัด ให้ลองเช็กหน้าผู้จัดพิมพ์ต้นฉบับกับบัญชีโซเชียลของผู้แต่งเป็นหลัก เพราะถ้ามีสิทธิ์ขายข้ามประเทศหรือเซ็นสัญญาแปล บ่อยครั้งข่าวจะออกทางช่องทางนั้นก่อน ส่วนทางเลือกขณะรอคือหารีแคปหรือสรุปภาษาอังกฤษจากแฟนคลับ แต่ต้องยอมรับว่าคุณภาพและความสมบูรณ์จะแตกต่างกัน โดยส่วนตัวแล้วผมหวังว่าจะมีฉบับทางการออกมา เพราะงานเขียนบางชิ้นมีเสน่ห์ที่อยากให้คนต่างภาษาสัมผัสเต็มๆ แต่จนกว่าจะมีประกาศเป็นทางการ การติดตามสำนักพิมพ์และผู้แต่งเป็นวิธีที่นิ่งและได้ผลที่สุดสำหรับผม

เคยสงสัยไหมว่าทำไมคนไทยถึงเรียกยุคนี้ว่า 'ยุคทองของกรุงศรี'? สมัยสมบูรณาญาสิทธิราชย์ในไทยเริ่มจากรัชกาลที่ 5 ที่ทรงรวมอำนาจไว้ที่พระมหากษัตริย์อย่างเบ็ดเสร็จ ความน่าสนใจคือระบบนี้ไม่ใช่แค่การปกครองแบบศูนย์กลาง แต่เป็นเครื่องมือปฏิรูปประเทศให้ทันสมัย อย่างการยกเลิกทาส หรือสร้างระบบราชการแบบใหม่ ที่น่าประหลาดใจคือแม้จะมีคำวิจารณ์ว่าล้าสมัย แต่ระบบนี้กลับช่วยให้ไทยรอดพ้นจากการเป็นอาณานิคมตะวันตกได้ บางทีความยิ่งใหญ่ของระบอบนี้คงอยู่ที่ความยืดหยุ่น เพราะถึงจะเรียกตัวเองว่าสมบูรณาญาสิทธิราชย์ แต่ก็รับเอาความคิดตะวันตกมาปรับใช้ได้อย่างชาญฉลาด