Bagamat madalas na naiisip ang mga monarkiya bilang mga relic ng nakaraan, ang kanilang papel sa pamahalaan ay masalimuot at madalas na nailalarawan sa maraming anyo. Sa mga modernong monarkiya, tulad ng sa United Kingdom, ang monarka ay nagsisilbing simbolo ng pagkakaisa at pagkakakilanlan ng bansa. Ang ganitong klase ng monarkiya ay hindi direktang nakikisangkot sa mga gawang pambatas at mga desisyon sa gobyerno. Sa halip, ang mga ito ay may mga ceremonial na tungkulin na nagpapakita ng inaasahang papel ng monarkiya sa kultura at kasaysayan. Nakikita ito sa mga opisyal na seremonya, pagdiriwang, at mga aktibidad, na tumutulong sa pagkilala sa mga tradisyon at mga halaga ng sambayanan.
Sa kabilang banda, may mga monarkiya na mas aktibo sa mga pulitikal na isyu. Ang mga absolutong monarka, tulad ng sa Saudi Arabia, ay may ganap na kapangyarihan sa pamahalaan. Dito, ang monarka ang pinakamataas na autoridad, at ang mga desisyon sa pamahalaan ay direktang nakasalalay sa kanya. Ang ganitong sistema ay nagdudulot ng mga isyu sa karapatang pantao, dahil sa kakulangan ng demokratikong proseso ng pamahalaan. Gayunpaman, may mga pagkakataon na ang mga monarkiya, kahit na sa ilalim ng absolutong kontrol, ay nagsisikap na isama ang mas malawak na bahagi ng lipunan sa kanilang mga desisyon sa pamamagitan ng mga konsultasyon o paglikha ng mga banyagang samahan.
Sa huli, ang papel ng monarkiya sa pamahalaan ay nakasalalay sa kanilang uri at kung paano nila itinataguyod ang kanilang pitaka sa modernong lipunan. Sa dinami-rami ng mga halimbawa, makikita na ito ay nagiging pagsasanib ng tradisyon at modernisasyon, na nagdadala ng mas malalim na pag-unawa sa ating mga kultura at pamahalaan.