Masukตอนที่ 47 — ซานตาเวราบิลไม่ขยับลงจากเนินอยู่เกือบสิบนาที ซานตาเวราเบื้องล่างดูเหมือนโบสถ์ร้างที่ถูกทะเลทรายกลืนไปครึ่งหนึ่ง กำแพงดินแตกร้าว หอระฆังเอียง และไม้กางเขนบนยอดหักเหลือแขนเดียว แต่รอบกำแพงมีม้าสามสิบกว่าตัว รถสินค้าสิบสองคัน และคนถือปืนเดินเวรเป็นจังหวะสม่ำเสมอเกินกว่าจะเรียกว่าที่พักชั่วคราว บิลนับประตูสามแห่ง หน้าต่างที่ยิงออกมาได้หกช่อง และทางหนีหลังสุสานเก่าหนึ่งทาง เอเดรียนนอนคว่ำอยู่ข้างเขา ถามเบา ๆ ว่า “เข้าอย่างไร” บิลตอบ “ยังไม่รู้” แซมมี่ซึ่งหมอบอีกด้านหันมามองทันที “ท่านพูดคำนี้บ่อยขึ้นนะ” บิลยังมองกล้อง “เพราะช่วงหลังพวกเจ้าถามเรื่องยาก”สิ่งที่ทำให้เขาไม่รีบไม่ใช่จำนวนปืน แต่เป็นคนที่เดินอยู่ในลานด้านใน คนหลายสิบคนไม่มีโซ่ บางคนขนน้ำ บางคนซ่อมรถ บางคนทำอาหาร และไม่มีใครดูเหมือนถูกคุมทุกฝีก้าว หากบุกจากด้านหน้าแล้วเริ่มยิง บิลไม่มีทางรู้ว่าใครเป็นคนของทางแดง ใครถูกบังคับ และใครเพียงทำงานแลกอาหาร “ถ้าเป็นหลุม เราเปิดประตูให้คนหนีได้” เอเดรียนพูด “ที่นี่ไม่มีหลุม” บิลพยักหน้า “นั่นแหละปัญหา” เขาเก็บกล้องแล้วชี้สุสานหลังโบสถ์ “เข้าไปดูใกล้กว่านี้ก่อน”พวกเขาทิ้งม้า
ตอนที่ 46 — ทางของคนเป็นก่อนลงใต้ต่อ โอลิเวอร์เป็นคนแรกที่บอกว่าจะไม่ไปด้วย เขายืนอยู่ตรงทางแยกซึ่งอีกด้านพาคนจากหลุมกลับขึ้นเหนือ เสื้อยังเปื้อนฝุ่นเหมือนทุกคน แต่สีหน้าไม่เหมือนชายที่บิลพบหลังซี่ไม้เมื่อคืน “ข้าจะกลับกับพวกเขา” เขาพูด “มีคนเดินไม่ไหวเยอะ แล้วหลายคนไม่รู้ทาง” บิลพยักหน้า “อือ” โอลิเวอร์เหมือนเตรียมคำอธิบายไว้อีกหลายประโยค แต่พอเห็นว่าบิลไม่ถามก็เงียบไปเอง “เจ้าไม่อยากให้ข้านำทางต่อ?” “อยาก” “แล้ว?” บิลมองทางใต้ “แต่ข้าไม่ได้เป็นเจ้าของขาเจ้า” โอลิเวอร์หัวเราะเบา ๆ ก่อนยื่นมือมา บิลจับ แล้วทั้งคู่แยกกันตรงนั้น ไม่มีคำว่าขอบคุณ ไม่มีคำว่าจะพบกันอีก บิลเพียงมองชายที่เคยถูกเรียกเป็นหมายเลขเดินกลับไปกับคนที่เริ่มเรียกชื่อกันเอง แล้วค่อยขึ้นม้าเหลือสามคนบนถนน—บิล เอเดรียน และแซมมี่ เส้นทางจากหลุมไปซาน ลูเซโรทอดผ่านพื้นหินแดงยาวจนขอบฟ้าสั่นเพราะความร้อน พวกเขาไม่เร่งม้ามาก แม้จะรู้ว่าคนจากหลุมหนีไปเตือนข้างหน้าแล้ว เพราะหลังหลายวันติดกัน บิลเริ่มเห็นบางอย่างที่เมื่อก่อนมักเพิกเฉย ม้าหอบ คนหิว น้ำลด และความเหนื่อยทำให้คนพลาดได้เร็วกว่ากระสุนเสียอีก ตอนเที่ยงเขาเป็นคนแรกที่
ตอนที่ 45 — ทางออกของคนที่มีชื่อกว้านหลักอยู่สูงกว่าพื้นหลุมเกือบสองชั้น ตัวเครื่องขนาดใหญ่กินพื้นที่ครึ่งโรง มีหม้อไอน้ำหนึ่งลูก ชุดเฟืองเหล็กสองชุด และสายเคเบิลหนาเท่าข้อมือพาดออกไปยังรางลาดซึ่งใช้ดึงรถขนหินขึ้นจากก้นเหมือง บิลใช้เวลาไม่ถึงนาทีก็เห็นสิ่งที่ต้องการ แต่ใช้เวลาอีกเกือบห้านาทีเพื่อตรวจซ้ำ เพราะรถขนหินหกคันจอดอยู่บนรางสูง ถ้าปล่อยลงผิดจังหวะมันจะไม่เปิดทางให้ใคร มันจะบดคนด้านล่างแทน “ต้องเอาคนออกจากรางก่อน” เขาพูด เอเดรียนมองลานซึ่งยังมีคนงานคุกเข่าอยู่หลายร้อย “แล้วจะบอกพวกเขายังไงโดยยามไม่รู้” แซมมี่ชี้ไปทางหญิงวัยกลางคนที่สอนเด็กนับเลขเมื่อครู่ “นางส่งต่อได้” บิลมองเด็กหนุ่ม “ไป” แซมมี่ชะงัก “คราวนี้ไม่ใช่เพราะข้าตัวเล็ก?” “ทั้งสองอย่าง” “รู้อยู่แล้ว”ข่าวถูกส่งลงไปโดยไม่ต้องตะโกน จากหญิงหนึ่งคนไปอีกคน จากคนแก่ไปหาคนงานเหมือง จากเด็กไปหาแม่ ทุกคนได้รับเพียงประโยคเดียว—เมื่อได้ยินระฆังสองครั้ง ให้ออกจากรางและหมอบชิดผนัง ไม่มีใครถามว่าใครสั่ง เพราะคนในหลุมรู้ดีว่าคำสั่งจากยามไม่เคยมีคำว่า “หมอบเพื่อเอาชีวิตรอด” อยู่ในนั้น ขณะเดียวกันบิลถอดฝาครอบชุดเบรกกว้านออก พบแผ่นล็
ตอนที่ 44 — หลุมคนกว่าร้อยชีวิตเคลื่อนที่ช้ากว่าม้าหนึ่งตัวมาก และยิ่งช้าลงเมื่อครึ่งหนึ่งยังมีปลอกเหล็กติดข้อเท้า บิลรู้ตั้งแต่เริ่มเดินว่าพวกเขาไม่มีทางพาคนทั้งหมดลงใต้ต่อได้ ต่อให้ไม่มีศัตรูตามมา น้ำก็ไม่พอ อาหารยิ่งไม่พอ และเด็กกับคนแก่บางคนเดินได้อีกไม่เกินสองสามไมล์ เขาจึงหยุดขบวนตรงแอ่งหินซึ่งมีร่มเงาพอประมาณแล้วหันไปหาเอวานกับไอแซก “พากลับลาส คัมปานาส” เอวานถามเพียงว่า “แล้วพวกเจ้า?” บิลมองทางใต้ “ไปดูหลุม” ไอแซกเกือบค้าน แต่เมื่อมองคนรอบตัว เขาก็รู้ว่ามีงานอีกอย่างสำคัญพอกัน—คนพวกนี้ต้องกลับถึงเมือง ไม่ใช่เพียงออกจากกรง “ถ้าเราถึงเมืองแล้ว?” เขาถาม “ส่งข่าวให้โรแบร์โต แล้วถ้าพอทำได้ ให้โคเวนรู้ด้วยว่าทางแดงมีคลังคนใต้ดิน” บิลหยุดนิดหนึ่ง “แต่อย่าส่งคนลงมาเป็นกอง” ไอแซกพยักหน้า “เพราะมีตาตามทาง” “อือ”คนที่ถูกช่วยหลายคนไม่อยากแยกกับบิล ชายบางคนเสนอจะถือปืนไปด้วย หญิงคนหนึ่งบอกว่าพี่ชายของนางยังถูกส่งลงใต้ และโอลิเวอร์ยืนยันว่าตนรู้เส้นทางไปหลุมมากที่สุด บิลยอมให้โอลิเวอร์ไป แต่ปฏิเสธคนอื่น “พวกเจ้าเพิ่งออกจากกรง” เขาพูด “อย่ารีบเดินเข้ากรงใหม่เพียงเพราะคราวนี้มีปืนในมือ” ชายห
ตอนที่ 43 — คนไม่ใช่สินค้าชายถือโคมเดินผ่านรถสินค้าโดยไม่รู้ว่ามีคนสามคนซ่อนอยู่ห่างไม่ถึงสิบก้าว เขายังเรียกเลขสี่สิบเจ็ดอีกครั้ง ก่อนสบถแล้วขีดอะไรบางอย่างในสมุด จากนั้นพาคนสี่คนที่ถูกล่ามไปยังทางลาดด้านใน บิลรอจนเสียงโซ่หายไปจึงคลานออกมา เขาไม่ตาม เพราะสิ่งที่เห็นตรงหน้าสำคัญกว่า—รถทุกคันในคลังไม่ได้ใช้ม้าลากภายในโพรง แต่ถูกเคลื่อนด้วยรอกใหญ่บนเพดาน เชือกหลายเส้นรวมเข้ากับเพลาหมุนด้านหลังผนัง ถ้าระบบนั้นหยุด รถทั้งหมดก็หยุด และถ้ารถหยุด คนข้างบนจะต้องลงมาดูเองบิลถอดฝาครอบเพลารถคันใกล้สุด เอเดรียนถามเบามากว่า “จะทำอะไร” บิลชี้เพลารอกหลัก “ทำให้มันพังแบบซ่อมไม่ทัน” แซมมี่มองเฟืองขนาดใหญ่แล้วถามว่า “ระเบิด?” บิลส่ายหน้า “เสียงดัง คนตาย” จากนั้นหยิบหมุดเหล็กออกจากชุดเพลารถ กะระยะอยู่ครู่หนึ่งแล้วสอดมันเข้าไปตรงฟันเฟืองซึ่งหมุนเชื่อมกับแกนรอก “ถ้ามันเดิน เครื่องจะกินตัวเอง”เอเดรียนมองเฟืองแล้วมองบิล “เจ้าเคยทำแบบนี้มาก่อน?” “ไม่” “แล้วรู้ได้อย่างไร” “ของที่หมุนได้ทุกอย่างพังคล้ายกัน” แซมมี่ถอนหายใจ “ข้าควรเลิกถาม”พวกเขาใส่หมุดอีกสองจุด แต่อยู่คนละตำแหน่ง บิลไม่ต้องการให้เครื่องหยุดท
ตอนที่ 42 — ประตูสองบานพวกเขาออกจากลาส คัมปานาสก่อนแดดขึ้นเต็มที่ เมืองด้านหลังยังมีร่องกระสุนบนผนังและรถสองคันที่คนของทางแดงทิ้งไว้กลางถนน แต่ไม่มีใครตามมาส่งบิลถึงชายเมือง โรแบร์โตเพียงยืนอยู่หน้าสำนักงานพร้อมดาวบนอก มิเกลยกมือจากคอกม้า ส่วนหญิงเจ้าของโรงเตี๊ยมยัดถุงขนมปังให้แซมมี่แล้วบอกว่า “เอาไป เผื่อคนปากแข็งบางคนลืมหิว” บิลทำเหมือนไม่ได้ยิน กระทั่งแซมมี่แบ่งขนมปังแล้วส่งมาให้ เขาก็รับโดยไม่เถียงถนนทางใต้แคบลงหลังผ่านเนินหินลูกที่สาม ร่องล้อของคนเสื้อคลุมยังสดพอให้ตามได้ แต่พอเที่ยงมันกลับหายไปทั้งหมดตรงพื้นหินเรียบ ไม่มีทางแยก ไม่มีหมู่บ้าน ไม่มีรอยเกือกม้า มีเพียงผาหินแดงสองด้านกับเส้นทางทอดตรงไปเหมือนไม่มีอะไรให้เลือก บิลลงม้าตรวจอยู่เกือบสิบนาที ก่อนเดินไปแตะผนังหินด้านซ้ายแล้วถาม “ถ้าเป็นขบวนสิบกว่าคัน เจ้าจะทำอย่างไรไม่ให้ทิ้งรอย” เอเดรียนมองพื้น “ก็ทำไม่ได้” บิลพยักหน้า “ถูก เพราะงั้นมันไม่ได้หาย มันเลี้ยวไปตรงที่เราไม่คิดว่าเป็นถนน”เขาพาทุกคนย้อนกลับไปราวสองร้อยก้าว ตรงพุ่มหนามที่ดูไม่มีอะไรผิดกลับมีปลายกิ่งหักอยู่หลายอัน สูงเท่าไหล่ม้า บิลแหวกออกจึงเห็นช่องระหว่างหิน







