เหม เวชกร

อ่านบทสัมภาษณ์ฉบับเต็มของเหม เวชกรจะเจอได้บ่อยที่สุดในคลังเอกสารเก่าๆ ที่เก็บสิ่งพิมพ์ฉบับดั้งเดิมรวมกันไว้เป็นดิจิทัล ซึ่งผมมักเริ่มจากหอสมุดแห่งชาติเพราะที่นั่นมีการสแกนหนังสือและนิตยสารเก่าๆ ที่เคยตีพิมพ์บทสัมภาษณ์คนดังยุคก่อน เช่นบทสัมภาษณ์ศิลปินหรือนักเขียนสมัยนั้น ผมเคยเจอสำเนาที่เป็นไฟล์ PDF ของนิตยสารฉบับเก่าที่ให้รายละเอียดค่อนข้างครบ ทั้งคำถามและคำตอบ รวมถึงภาพประกอบต้นฉบับด้วย

การเข้าถึงออนไลน์ในบางครั้งก็ผ่านเว็บไซต์ของพิพิธภัณฑ์หรือหอจดหมายเหตุท้องถิ่น ซึ่งส่วนใหญ่มักให้ดาวน์โหลดหรืออ่านแบบสตรีมได้เลย ผมชอบดูว่าบทสัมภาษณ์ฉบับเต็มหลายชิ้นถูกนำมาเผยแพร่ซ้ำในคอลเลกชันหรือหนังสือรวมบทความเกี่ยวกับศิลปินยุคเก่า ทำให้บางครั้งฉบับที่ดูคลุมเครือในอินเทอร์เน็ตกลับมีสำเนาชัดเจนในคลังของรัฐ

ท้ายที่สุด วิธีที่ผมใช้เป็นแนวทางคิดคือมองหาคลังดิจิทัลที่เกี่ยวกับเอกสารเก่า เช่นแผงนิตยสารเก่า ห้องสมุดมหาวิทยาลัย หรือหอจดหมายเหตุของหน่วยงานด้านศิลปวัฒนธรรม เพราะบทสัมภาษณ์สำคัญมักถูกเก็บไว้ที่นั่นเสมอ แล้วก็มีความสุขเวลาได้อ่านต้นฉบับ ถึงจะต้องใช้เวลาระบุตำแหน่งเล็กน้อย แต่การได้อ่านแบบเต็มๆ ทำให้รู้สึกเชื่อมโยงกับยุคสมัยนั้นได้ชัดขึ้น

ย้อนไปในห้วงเวลาที่หนังสือพิมพ์และนิตยสารพิมพ์เรื่องสั้นเป็นของหายาก แค่เห็นปกที่มีภาพวาดของ เหม เวชกร ก็เหมือนได้ยินเสียงเปิดหน้ากระดาษแล้วหัวใจเต้น ฉันเคยติดตามผลงานภาพประกอบของเขาในหนังสือชุดเล็กๆ ที่รวมเรื่องผีและนิทานพื้นบ้านหลายเล่ม—งานประเภทนี้เกิดจากความร่วมมือระหว่างเขากับบรรณาธิการ ผู้เขียนนวนิยายสั้น และโรงพิมพ์ท้องถิ่นมากกว่าจะเป็นโปรเจ็กต์เดี่ยว

บรรณาธิการมักเป็นคนติดต่อให้นักเขียนส่งเรื่องสั้นเข้ามา แล้วจึงมอบหมายให้ เหม เวชกร วาดภาพปกและภาพประกอบภายใน ฉันเห็นเครดิตในหนังสือเก่าบ่อยๆ ว่าเป็นการทำงานร่วมกันกับทีมเรียงพิมพ์และช่างพิมพ์ซึ่งเป็นสิ่งที่มักถูกมองข้าม แต่สำคัญมาก เช่นเดียวกับนักเขียนนิยายสั้นที่เขาวาดให้—บางคนอาจไม่มีชื่อเสียงล้นฟ้าในวันนี้แต่เป็นคนเขียนเรื่องสยองขวัญที่ขายดีในยุคนั้น

การร่วมงานในแวดวงนี้ไม่ได้จำกัดแค่ภาพกับตัวอักษรเท่านั้น ยังรวมถึงการร่วมมือกับนักวางหน้า ประชาสัมพันธ์ และคนจัดจำหน่ายด้วย เพราะภาพปกของ เหม มักเป็นจุดขายหลัก ฉันชอบคิดว่าเขาเป็นศูนย์กลางของเครือข่ายสร้างสรรค์เล็กๆ ที่ช่วยให้เรื่องเล็กๆ บนกระดาษลุกขึ้นมามีชีวิต — และแม้วันนี้ชื่อของนักเขียนบางคนจะเลือนราง แต่ผลงานภาพของเขายังคงทำหน้าที่เชื่อมโยงอดีตและปัจจุบันไว้อย่างแน่นแฟ้น

ช่วงที่อยากสะสมงานวาดเก่า ๆ ของนักวาดยุคก่อน ผมมักเริ่มจากร้านหนังสือใหญ่ก่อนเสมอ เพราะของที่พิมพ์ใหม่หรือฉบับพิมพ์ซ้ำมักเข้าแผงของร้านเหล่านี้ก่อน ร้านอย่างนายอินทร์กับซีเอ็ดมีสาขาทั่วประเทศและระบบสั่งออนไลน์ที่ค่อนข้างรวดเร็ว ส่วนคิโนะคุนิยะถ้าชอบดูหน้าปกจริง ๆ แล้วไปสาขาในห้างใหญ่อย่างสยามหรือเอ็มควอเทียร์จะได้เลือกฉบับที่สภาพดี และบางครั้งมีการนำหนังสือเก่ามาจัดวางในมุมพิเศษ

ผมเคยได้เจอฉบับรวมภาพหรือฉบับพิมพ์ซ้ำของเหม เวชกรในบูธของสำนักพิมพ์เล็ก ๆ ด้วย การติดตามเพจของร้านหนังสืออิสระหรือเพจสำนักพิมพ์ช่วยได้เยอะ เพราะการพิมพ์ใหม่อาจออกแบบปกใหม่หรือทำปกแข็งที่มีจำนวนจำกัด นอกจากร้านหลักแล้ว งานสัปดาห์หนังสือและงานหนังสือมหกรรมมักมีบูธเฉพาะที่หยิบหนังสือเก่าสะสมออกมาขาย หรือมีการเปิดตัวรวมเล่มงานเก่าที่หาได้ยาก

ถ้าต้องการจับจ่ายแบบไม่รีบร้อน ผมชอบดูทั้งออนไลน์และไปเดินสำรวจร้านจริง คำแนะนำเล็ก ๆ คือเช็กสภาพปกกับหน้าก่อนซื้อ และถ้าหากกำลังมองหาเล่มหายาก ลองติดตามกลุ่มคนสะสมในโซเชียลมีเดีย เพราะบ่อยครั้งผู้ขายมักโพสต์ฉบับเก่าหรือฉบับพิเศษที่ไม่ลงในแผงทั่วไป เท่าที่ลองมาด้วยตัวเอง การได้ถือหนังสือของนักวาดที่ชอบไว้ในมือยังคงเป็นความสุขแบบไม่เหมือนใคร

ชื่อเสียงของครูเหมไม่ได้เกิดจากฝีแปรงเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากการเป็นสะพานเชื่อมระหว่างความเชื่อพื้นบ้านกับสื่อสิ่งพิมพ์ยุคใหม่ ฉันมองเห็นสิ่งนี้ชัดเวลานั่งพลิกปกหนังสือเก่า ๆ ที่มีภาพประกอบของเขา—ภาพพวกนั้นมันจับความลึกลับของเรื่องเล่าไว้ได้ในพริบตา。

ในฐานะคนที่เติบโตมากับหนังสือพิมพ์และนิตยสารในบ้าน ผมชอบตรงที่ครูเหมทำให้เรื่องผีและนิทานพื้นบ้านกลายเป็นภาพที่เข้าถึงง่าย ไม่ได้เป็นแค่ภาพหลอน แต่ยังเป็นภาพที่เล่าเรื่องทางสังคมในยุคนั้นได้ด้วย เทคนิคแสงเงาและท่าทางของตัวละครทำให้ผลงานเขามีพลังทางอารมณ์สูง เหมาะกับการพิมพ์ซ้ำ ๆ ในงานยอดนิยมของตลาดกระดาษเท่าที่จะเป็นไปได้。

ที่สำคัญอีกอย่างคือบทบาทของเขาในฐานะ 'ครู' ที่ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ห้องเรียน แต่เป็นครูสำหรับคนอ่านและศิลปินรุ่นใหม่ ผลงานของเขาเป็นแรงบันดาลใจให้คนที่อยากวาดภาพประกอบนิยายหรือทำงานเชิงพาณิชย์ต่อเนื่อง จบด้วยความรู้สึกว่ามรดกภาพของครูเหมยังคงกระพือปีกในวิธีที่ไม่ซ้ำใคร

ณ ปัจจุบันยังไม่มีการประกาศวันจัดนิทรรศการผลงานของ 'เหม เวชกร' ที่ชัดเจนจากเจ้าภาพหลัก แต่จากประสบการณ์การติดตามงานศิลปะไทย ฉันมักตั้งตารอการแจ้งข่าวจากพิพิธภัณฑ์รัฐหรือหอศิลป์ใหญ่ ๆ ก่อนเสมอ

งานนิทรรศการของศิลปินรุ่นเก๋าอย่าง 'เหม เวชกร' มักจะถูกจัดเป็นนิทรรศการพิเศษหรือรีโทรสเปกทีฟ เมื่อมีการวางแผนจัดจะมีการประกาศล่วงหน้าหลายเดือน พร้อมกิจกรรมเสวนาหรือฉายสารคดีประกอบ ฉันจะสังเกตว่าช่วงที่มีการเฉลิมฉลองครบรอบวันเกิดหรือครบรอบการจากไปของศิลปิน มักเป็นช่วงที่มีการรวบรวมผลงานใหญ่ ๆ มาจัดแสดง

ความตื่นเต้นส่วนตัวคือการได้เห็นการจัดวางผลงานเก่าที่ถูกนำมารวมกันใหม่ เพราะมันช่วยให้เข้าใจวิวัฒนาการการวาดภาพและแนวคิดของศิลปินได้ชัดขึ้น ถ้ามีการประกาศจริง ฉันคาดว่าจะเห็นประกาศบนหน้าเว็บไซต์ของพิพิธภัณฑ์หรือโซเชียลมีเดียของหน่วยงานด้านศิลปะซึ่งมักแนบวันที่ เวลา และรายละเอียดการเข้าชมไว้ครบ ฉันตั้งใจจะไปดูสักรอบเมื่อมีการยืนยัน เพื่อได้ยืนใกล้ผลงานและซึมซับบรรยากาศที่ทำให้ภาพวาดเหล่านั้นมีชีวิต

สายตาที่มองงานของเหม เวชกรครั้งแรกจะถูกดึงเข้าหาการเล่นของแสงและเงาที่เข้มข้นอย่างไม่ทันตั้งตัว ผมรู้สึกว่าภาพของเขามักเล่าเรื่องมากกว่าการโชว์ฝีมือเทคนิคแบบวิชาการ: เส้นไม่จำเป็นต้องถูกต้องเป๊ะ แต่ทุกเส้นถูกวางเพื่อผลทางอารมณ์และจังหวะการอ่าน ภาพปกนวนิยายและหน้าประกอบในหนังสือพิมพ์ที่ผมเคยเห็นมักมีคอมโพสิชันคล้ายงานภาพยนตร์ ขยายมุมกล้อง ใช้เงาขนาดใหญ่เพื่อสร้างความตึงเครียด และเว้นที่ว่างเพื่อให้จินตนาการของผู้ชมเติมเต็มช่องว่างนั้นเอง

ความต่างสำคัญอีกอย่างคือการผสมผสานองค์ประกอบพื้นถิ่นเข้ากับภาษาเชิงภาพสากล เมื่อดูภาพเขาจะใส่ลายไทย วัดเก่า หรือเครื่องแต่งกายท้องถิ่นเข้ามาในเฟรมอย่างเป็นธรรมชาติ ทำให้ภาพไม่แค่สวย แต่มีสัมผัสของ 'บ้าน' ความรู้สึกหลอนหรือสงสารที่เกิดขึ้นในภาพเป็นสิ่งที่สายตาผมจดจำได้ทันที ต่างจากงานที่เน้นรายละเอียดเชิงกายวิภาคหรือการลงสีเรียลิสติก เพราะงานของเหมเลือกที่จะเน้นบรรยากาศและการเล่าเรื่องเป็นหลัก

ตอนนี้เวลานึกถึงภาพประกอบยุคเก่า ผมมักกลับไปดูซ้ำโดยให้ความสนใจที่การจัดแสง เส้นหนาบาง และช่องว่างระหว่างตัวละครกับฉากพื้นหลัง นั่นแหละคือหัวใจที่ทำให้สไตล์ของเขามีเอกลักษณ์และยังคงดึงดูดคนรุ่นใหม่ได้แม้เวลาจะผ่านไปนาน

การตามหาสินค้าลิมิเต็ดของ เหม เวชกร มันเป็นการผจญภัยเล็กๆ ที่ฉันชอบมากและมักจะเริ่มจากการเดินดูงานศิลป์จริงๆก่อน

ฉันมักจะเจอของลิมิเต็ดจากร้านของพิพิธภัณฑ์หรือช็อปของนิทรรศการที่จัดโดยมูลนิธิหรือสำนักพิมพ์ที่มีสิทธิ์ใช้ผลงาน เหล่าร้านของพิพิธภัณฑ์ มักจะหยิบสินค้าพิเศษออกมาขายควบคู่กับนิทรรศการ เช่น ปกหนังสือที่พิมพ์ลายพิเศษ โปสการ์ดชุดจำกัด หรือกล่องสะสมที่ออกมาเป็นล็อตเดียว นอกจากนี้ แกลเลอรี่ขนาดเล็กและร้านออกแบบที่เน้นสินค้าวินเทจ-รีโปรดักชั่นมักรับหิ้วของหรือร่วมกันทำคอลแลบกับเจ้าของสิทธิ์เพื่อออกสินค้ารุ่นพิเศษด้วย

ช่วงจัดงานพิเศษและป๊อปอัพสโตร์เป็นโอกาสทอง ฉันเคยได้ของจากบูธงานเฉพาะกิจที่จัดขึ้นตามเทศกาลหนังสือหรืองานแสดงศิลปะ ซึ่งมักเป็นล็อตจำกัดจริงๆ อีกหนทางคือแพลตฟอร์มออนไลน์ของผู้จัดหรือเพจของมูลนิธิที่ดูแลผลงาน — พวกเขามักแจ้งเป็นรอบจำหน่ายหรือเปิดพรีออเดอร์ ถ้าไม่เจอของใหม่ ตลาดมือสองเช่นกลุ่มสะสมในเฟซบุ๊ค โชเชียลมาร์เก็ตเพลส หรือตลาดประมูลออนไลน์ก็เป็นที่หาได้ แต่ตรงนี้ฉันระวังเรื่องของปลอมและสภาพของสินค้าเสมอ

ท้ายที่สุดแล้ว การตามหาเป็นเรื่องของความอดทนและการเชื่อมต่อกับชุมชนคนรักงานศิลป์ ถ้าอยากได้ชัวร์ ให้ติดตามช่องทางอย่างเป็นทางการของผู้ดูแลผลงาน เก็บหลักฐานการออกเล่มและหมายเลขผลิตภัณฑ์ไว้ แล้วเลือกซื้อจากแหล่งที่เชื่อถือได้ สุดท้าย การได้ของชิ้นพิเศษมาวางอยู่บนโต๊ะทำงานคือความสุขเล็กๆ ที่ทำให้คอลเลกชันมีชีวิตได้จริงๆ

บอกเลยว่าการตามหาแฟนฟิคหรือรีเมคจากงานของ เหม เวชกร มันเป็นการเดินทางเล็กๆ ที่สนุกและอบอุ่นไปด้วยกลิ่นหนังสือเก่า ๆ และจินตนาการคนรุ่นใหม่

การเริ่มต้นของฉันมักจะแทรกอยู่ในแพลตฟอร์มเล่าเรื่องออนไลน์ที่คนไทยใช้กันเยอะ เช่น Wattpad กับ Fictionlog โดยที่ผู้เขียนมักหยิบลายเส้นหรือบรรยากาศเรื่องสั้นสยองขวัญคลาสสิกของเขามาตีความใหม่เป็นนิยายหรือแชทแฟิค นอกจากนี้มีผลงานรีเมคในรูปแบบเว็บคอมิกส์ที่ปล่อยบนแพลตฟอร์มอีบุ๊กอย่าง MEB หรือ Ookbee ซึ่งศิลปินอินดี้หลายคนเอาภาพประกอบโบราณมาปรับสไตล์ให้ร่วมสมัย ฉันมักจะเจอชิ้นงานที่เล่นกับโทนสีหม่น ๆ และองค์ประกอบแฟนตาซีของต้นฉบับ ทำให้รู้สึกเหมือนกำลังเดินผ่านตลาดหนังสือเก่า

แหล่งที่น่าเชื่อถืออีกที่คือชุมชนเฟซบุ๊กและกลุ่มคนสะสมหนังสือเก่า รวมถึงห้องสมุดแห่งชาติที่บางครั้งมีฉบับสแกนหรือสำเนาเก็บไว้ ฉันชอบไถดูโพสต์ของคนขายหนังสือเก่าเพราะมักได้เจอของที่ถูกตีความใหม่โดยแฟนคลับคนไทย การอ่านรีเมคพวกนี้ทำให้เห็นว่าผลงานของ เหม เวชกร ยังมีพลังชักชวนคนสร้างผลงานใหม่ได้อยู่เรื่อยๆ