กษัตริย์ฝรั่งเศสองค์ใดถูกประหารในปี 1793?

การลุกฮือในกรุงปารีสช่วงปลายเดือนกรกฎาคมปี 1830 ถูกเล่าให้ฟังด้วยภาพที่ทั้งครึกครื้นและโหดร้ายในเวลาเดียวกัน เหตุการณ์ที่คนส่วนมากเรียกกันว่า 'Trois Glorieuses' หรือสามวันที่รุ่งโรจน์คือฉากที่จุดชนวนให้ราชวงศ์บูร์บงที่กลับมานั่งบัลลังก์หลังยุคปฏิวัติสะดุดหยุดลง และชื่อของกษัตริย์ฝรั่งเศสที่ถูกขับไล่ออกไปก็คือชาร์ลส์ที่สิบ การประกาศออกกฎหมายเข้มงวดจำกัดเสรีภาพของสื่อและการยุบสภา ทำให้ผู้คนต้านทานจนสถานการณ์ลุกขึ้นเป็นการจลาจลเต็มรูปแบบ เหตุผลที่ฉันยังชอบเล่าถึงเหตุการณ์นี้ไม่ใช่เพียงเพราะมันเป็นเปลี่ยนผ่านทางการเมือง แต่เพราะผลลัพธ์ที่เปลี่ยนโฉมหน้าของราชอาณาจักร ชาร์ลส์ที่สิบต้องสละราชบัลลังก์และจากไป ไม่นานต่อมาประชาธิปไตยเชิงรัฐธรรมนูญรูปแบบใหม่ก็ปรากฏขึ้นโดยมีหลุยส์-ฟิลิปขึ้นมาเป็นกษัตริย์แห่งชาวฝรั่งเศส ซึ่งสะท้อนการเปลี่ยนสมดุลอำนาจจากราชศักดินาเก่าไปสู่ความรับผิดชอบทางการเมืองแบบใหม่ นี่แหละคือภาพรวมที่ทำให้เรื่องราวของปี 1830 ยังคงน่าสนใจและให้บทเรียนทางประวัติศาสตร์ที่ฉันชอบนำมาพูดคุยกับเพื่อนๆ

มุมมองส่วนตัวของฉันคือเรื่องราวของราชวงศ์บูร์บงเริ่มต้นขึ้นจริงจังเมื่อราชบัลลังก์ตกไปอยู่ในมือของ 'เฮนรีที่ 4' แห่งฝรั่งเศส คนที่กลายเป็นกษัตริย์ในปี 1589 นี้เดิมเป็นกษัตริย์แห่งนาวาร์ ที่ผ่านมาเขาถูกมองว่าเป็นตัวแทนของสายเลือดบูร์บงและเมื่อขึ้นครองราชย์ก็ถือเป็นการสิ้นสุดของราชวงศ์วาโลอิสและการเริ่มต้นบทใหม่ของประวัติศาสตร์ฝรั่งเศส ผมชอบคิดถึงเฮนรีที่ 4 ในฐานะนักประนีประนอม: เขาเปลี่ยนศาสนาเพื่อรวมชาติและออกพระราชกฤษฎีกาใหญ่ เช่น 'พระราชกฤษฎีกานานต์' ที่ให้ความคุ้มครองแก่ชาวโปรเตสแตนต์ การกระทำเหล่านั้นไม่ได้ทำให้เขามีชื่อเสียงเพียงแค่ในเชิงอำนาจ แต่ยังทำให้ราชวงศ์บูร์บงกลายเป็นฐานอำนาจที่ยืดหยุ่นและยาวนาน ข้อนี้ทำให้เขาเป็นจุดเริ่มต้นที่ชัดเจนของบูร์บงในฐานะราชวงศ์ผู้ปกครองฝรั่งเศส

คนที่เป็นกษัตริย์คนสุดท้ายก่อนการสถาปนาสาธารณรัฐคือ 'ลุยส์-ฟิลิปป์' ซึ่งขึ้นครองราชย์หลังการปฏิวัติกรกฏาคมปี 1830 และครองราชย์จนถึงการปฏิวัติปี 1848 ฉันมักจะนึกถึงเขาในฐานะกษัตริย์ที่ต่างออกไปจากราชวงศ์ดั้งเดิม เพราะเขาเรียกตัวเองว่า 'ราชาแห่งชาวฝรั่งเศส' (roi des Français) แทนที่จะเป็นกษัตริย์เหนือดินแดนแบบเดิม ๆ ซึ่งสะท้อนถึงการอ้างสิทธิ์ต่อฐานสนับสนุนจากชนชั้นกลางและชนชั้นกลางที่กำลังเติบโตในสังคม การปกครองของเขามักถูกเรียกว่า 'ราชาธิปไตยกรกฎาคม' (July Monarchy) เป็นยุคที่มีทั้งการพัฒนาเศรษฐกิจและความตึงเครียดทางสังคมควบคู่กันไป สายตาของฉันมองว่าการสละราชย์ของเขาในปี 1848 และการลี้ภัยไปอังกฤษเป็นจุดสิ้นสุดของยุคกษัตริย์รุ่นเก่าในฝรั่งเศส ถึงแม้ว่าหลังจากนั้นจะมีจักรพรรดิอย่าง 'นโปเลียนที่ 3' แต่คำว่า 'กษัตริย์' ในความหมายประวัติศาสตร์ของฝรั่งเศสก็ถือว่าจบลงที่เขา พอจะคิดถึงภาพเมืองปารีสที่เปลี่ยนแปลงและคลื่นการประท้วงที่ผลักดันให้สถาบันเดิมต้องถอยออกไปแล้ว ฉันมักจะรู้สึกทึ่งกับความเปลี่ยนแปลงรวดเร็วของการเมืองยุคนั้นมาก, และความเปราะบางของตำแหน่งอำนาจที่พึ่งพาการยอมรับจากประชาชน

ในยุคทองของศิลปะบารอกในฝรั่งเศส นึกถึงกษัตริย์หลุยส์ที่ 14 ขึ้นมาเป็นชื่อแรกเสมอ เพราะการสนับสนุนของพระองค์ไม่ใช่แค่ให้เงิน แต่เป็นการสร้างระบบทั้งศิลป์ให้ทำงานเพื่อพระราชอำนาจ การผลักดันงานสถาปัตยกรรมและการตกแต่งภายในของพระราชวังเป็นภาพชัดเจนที่สุด เช่นการยกระดับศิลปะจิตรกรรมและการออกแบบภูมิทัศน์ให้เข้ากับภาพลักษณ์ของราชบัลลังก์ งานของช่างฝีมือสำคัญๆ ถูกดึงมาไว้รอบตัวพระองค์เพื่อสร้างสไตล์แบบราชสำนักที่เด่นชัด สิ่งที่ผมชอบก็คือความกล้าที่จะผสมศิลป์หลายแขนงเข้าด้วยกัน — จิตรกรรม ประติมากรรม ดนตรี และภูมิสถาปัตยกรรม กลายเป็นฉากหลังสำหรับอำนาจของรัฐและพิธีกรรมสังคม ผลงานจากยุคนี้ยังคงส่งอิทธิพลต่อการออกแบบและรสนิยมของยุโรปมาจนปัจจุบัน

พระราชวังแวร์ซายไม่ได้เกิดขึ้นจากการวางแผนครั้งเดียว แต่เป็นผลจากการขยายและแต่งเติมที่ยาวนาน ซึ่งผมมักจะเล่าให้เพื่อน ๆ ฟังเวลาพูดถึงสถาปัตยกรรมยุโรป ความจริงแล้วต้นกำเนิดมาจากกระท่อมล่าสัตว์เล็ก ๆ ของพระเจ้าหลุยส์ที่ 13 แต่คนที่ทำให้มันกลายเป็นพระราชวังอันยิ่งใหญ่คือพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ในช่วงกลางศตวรรษที่ 17 พระองค์เริ่มขยายและประดับตกแต่งอย่างหรูหรา มีการจ้างสถาปนิกและศิลปินชั้นแนวหน้า โครงการใหญ่ถูกออกแบบเพื่อสะท้อนอำนาจของราชาและความพิเศษของราชสำนัก ผมชอบคิดว่าการย้ายราชสำนักไปยังแวร์ซายในปี 1682 เป็นการประกาศว่าทุกอำนาจถูกอยู่ภายในวังแห่งนี้ ไม่ใช่แค่บ้าน แต่เป็นศูนย์กลางการปกครองและพิธีการ นั่นแหละทำให้แวร์ซายกลายเป็นสัญลักษณ์ของระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ และยังคงดึงดูดสายตาคนทั่วโลกมาจนทุกวันนี้

นี่คือหนึ่งในฉากที่ทำให้หลายคนพูดถึงซีรีส์ยาวนาน — การประหารของ เน็ด สตาร์ค เกิดขึ้นในตอนที่ 9 ของซีซั่นแรก ชื่อตอน 'Baelor' ใน 'Game of Thrones' และเป็นโมเมนต์ช็อกที่เปลี่ยนโทนของเรื่องไปตลอดกาล ฉันยังจำความรู้สึกเมื่อเห็นความยุติธรรมแบบดั้งเดิมของวินเทอร์เฟลล์พังทลายลงต่อหน้าต่อตา: เน็ดถูกจับกุมในคิงส์แลนดิ้ง แล้วสุดท้ายก็ถูกประหารโดยคำสั่งของราชาเยาว์ โจฟฟรีย์ การตัดสินใจสังหารนั้นทำให้ตัวละครหลายตัวต้องย้ายตำแหน่งบทบาทและทำให้เรื่องขยายสู่การแก้แค้นและสงคราม ครอบครัวสตาร์คถูกกระจายออกไปและผู้ชมได้เรียนรู้ว่าโลกนี้ไม่ได้ให้ความยุติธรรมแบบนิยายเสมอไป ในแง่ของการเล่าเรื่อง ฉันคิดว่าเลือกวางฉากนี้ไว้ช่วงท้ายของซีซั่นแรกคือการประกาศชัดเจนว่าใครก็อยู่ไม่ปลอดภัย นักแสดงที่แสดงสีหน้า การตัดต่อ และดนตรีร่วมกันทำให้ความตึงเครียดพุ่งขึ้นจนหัวใจแทบวาย ฉากประหารเกิดขึ้นกลางเมืองต่อหน้าสาธารณชน ในบริบทนั้นการกระทำของโจฟฟรีย์และความเงียบของผู้ชมรอบข้างกลายเป็นพยานว่าบัลลังก์ไม่ได้อยู่บนหลักศีลธรรมแต่ขึ้นกับอำนาจและการคุมเกม พูดสั้นๆ ว่าเหตุการณ์ในตอนนี้ไม่เพียงแค่ทำให้เนื้อเรื่องเดินหน้า แต่ยังตั้งคำถามกับค่านิยมของตัวละครและผู้ชมด้วย ฉันยังมองเห็นร่องรอยผลกระทบจากการตัดสินใจครั้งนั้นในหลายตอนต่อมา เป็นฉากที่ยังคงทำให้คิดถึงจนถึงทุกวันนี้

ครั้งหนึ่งที่อ่าน 'A Tale of Two Cities' ฉันรู้สึกเหมือนได้ยืนอยู่ริมถนนหนาวในปารีสและลอนดอนพร้อมกัน เรื่องราวของดิกเคนส์ไม่ใช่แค่เรื่องราวการเมือง แต่คือการพรรณนาอารมณ์ของคนธรรมดาที่ถูกลากเข้าไปในกระแสประวัติศาสตร์ ตัวละครอย่างซิดนีย์ คาร์ตอนมีทั้งความสิ้นหวังและการเสียสละซึ่งอ่านแล้วกินใจมาก สำนวนของดิกเคนส์มีทั้งความละเมียดและการเปรียบเทียบที่ทำให้ภาพเหตุการณ์ชัดขึ้น ทั้งช่วงก่อนการปฏิวัติ การลุกฮือตามท้องถนน และบรรยากาศการตัดสินชีวิตที่เยือกเย็น ฉากที่ฉันชอบคือการสลับภาพระหว่างสองเมือง — การเปรียบเทียบความต่างของชะตากรรมและชะตากรรมของตัวละครเป็นสิ่งที่ดึงให้เรื่องไม่กลายเป็นแค่ประวัติศาสตร์แห้ง ๆ แต่กลายเป็นบทละครชีวิตจริง ตัวละครรองหลายตัวก็มีมิติ เช่น ลูซี่ มานเนต์และชาร์ลส์ ดาร์นนีย์ ที่ทำให้เรื่องมีด้านรัก ความจงรัก และความหวังแทรกเข้ามา ถาต้องแนะนำใครสักคนว่าควรอ่านนิยายปฏิวัติฝรั่งเศสชิ้นไหนก่อน ฉันมักเลือก 'A Tale of Two Cities' เพราะมันผสมทั้งความดราม่า การเมือง และความเป็นมนุษย์ได้ลงตัว แม้อาจต้องใช้สมาธิในการอ่านสำนวนเก่า แต่ผลลัพธ์คือความประทับใจและมุมมองต่อการเสียสละที่ลึกซึ้ง ทำให้รู้สึกว่าประวัติศาสตร์ไม่ได้มีแค่วันเวลาบนปฏิทิน แต่มันคือชีวิตผู้คนจริง ๆ

ภาพรวมที่ทำให้รู้สึกใกล้ชิดกับยุคสมัยนั้นมากที่สุดสำหรับฉันคือภาพยนตร์เรื่อง 'La Révolution française' ซึ่งไม่ใช่แค่หนังแต่เหมือนสารคดีที่ยืดออกเป็นมหากาพย์ การเห็นฉากต่าง ๆ ตั้งแต่การประชุมของสภา การจลาจลบนถนน ไปจนถึงพิธีกรรมของราชสำนัก ทำให้ฉันรู้สึกว่าแต่ละเหตุการณ์มีน้ำหนักทางประวัติศาสตร์ ตัวละครหลายคนถูกนำเสนอด้วยมิติที่ซับซ้อน ไม่ได้เป็นแค่ฮีโร่หรือวายร้ายแบบสองมิติ ฉากสงครามและการประท้วงถูกถ่ายทอดด้วยรายละเอียดของยุทธวิธีและผลกระทบที่ตามมาทั้งต่อชีวิตคนธรรมดาและโครงสร้างอำนาจ การตัดต่อแบบยาวและการให้เวลาเล่าเรื่องทำให้ฉันมีโอกาสเห็นทั้งภาพรวมและรายละเอียดเล็ก ๆ ที่มักถูกมองข้าม เช่น ปฏิกิริยาของประชาชนต่อการขึ้นภาษีหรือบรรยากาศในห้องประชุมที่เต็มไปด้วยการห้ำหั่นทางอุดมการณ์ ความจริงแล้วมันไม่ได้สมบูรณ์แบบทุกจุด — มีการเลือกเล่าและตัดทอนตามมุมมองของผู้สร้าง — แต่ถาวรในความรู้สึกคือความพยายามจะยกเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ให้คนดูรู้สึกว่าเข้าไปอยู่ในเหตุการณ์จริง ซึ่งสำหรับฉันนั่นคือความสมจริงที่สำคัญที่สุด

เลือกซีรีส์ฝรั่งเศสที่เอาปฏิวัติฝรั่งเศสมาเป็นแกนหลัก ต้องยกให้ 'La Révolution' บนแพลตฟอร์มสตรีมมิงสมัยใหม่เลย — นี่คือการเอาเหตุการณ์ปี 1789 มาเล่นเป็นแกนเรื่องแล้วเติมมิติแฟนตาซีและการเมืองเข้าด้วยกัน ฉันติดตาม 'La Révolution' เพราะมันไม่พยายามสวมมาดาเป็นสารคดี แต่มันจับแก่นของความขัดแย้งระหว่างชนชั้น มุมมองของประชาชน และความหวาดกลัวของชนชั้นนำได้อย่างเข้มข้น เรื่องเล่าโยงปมทางสังคมเข้ากับองค์ประกอบเหนือธรรมชาติ ทำให้รู้สึกว่าเหตุการณ์ใหญ่ของประวัติศาสตร์ถูกมองผ่านเลนส์สมัยใหม่ที่ตั้งคำถามกับความยุติธรรมและราคาแห่งเสรีภาพ สไตล์การเล่าเรื่องเหมาะกับคนที่ชอบดราม่าเข้มข้น ผสมกับซับพลอตเชิงสมมติและตัวละครที่เป็นตัวแทนของอุดมการณ์ต่าง ๆ ไม่ว่าคุณจะสนใจมุมมองทางการเมือง ประวัติศาสตร์เชิงมนุษย์ หรือชอบงานสวย ๆ ที่มีบรรยากาศมืดหน่อย เรื่องนี้ให้ความรู้สึกทั้งตึงเครียดและชวนคิด จบแล้วยังอยากคุยต่อถึงการตีความที่ไม่ใช้เส้นตรงแบบหนังชีวประวัติธรรมดา

ค่อนข้างชัดเจนในมุมมองของฉันว่าเหตุการณ์สุดท้ายของพระเจ้ากรุงธนบุรีเกิดขึ้นบนฝั่งธนบุรีของแม่น้ำเจ้าพระยา หลังถูกยึดอำนาจและกักขังไว้ในราชสำนัก รายงานจากพงศาวดารไทยสมัยหลังและคำบันทึกจากผู้สังเกตการณ์ต่างชาติระบุว่าพระองค์ถูกลงพระอาญาในปี พ.ศ. 2325 (ค.ศ. 1782) โดยการตัดสินใจของกลุ่มผู้นำที่ขับไล่พระองค์ออกจากราชสมบัติ แนวเล่าเรื่องแบบดั้งเดิมมักจะบันทึกว่าเหตุผลหลักเป็นเรื่องการเมืองและความปลอดภัยของรัฐ มากกว่าการกระทำความผิดตามตัวบทกฎหมายสมัยใหม่ ในฐานะคนที่ชอบอ่านคัมภีร์และบันทึกโบราณ ฉันมองว่าบริบทสำคัญมากต่อการเข้าใจสาเหตุการตายของพระองค์ หลายพงศาวดารกล่าวถึงพฤติกรรมที่ถูกตีความว่า 'ประพฤติผิดปกติ' หรือการอ้างว่าตนเองรับมอบอำนาจพิเศษจากชาติศาสนา ซึ่งกลายเป็นข้ออ้างทางศีลธรรมให้ผู้ปกครองกลุ่มใหม่กล่าวโทษ แต่ถ้ามองเชิงการเมือง เหตุผลที่แท้จริงน่าจะเป็นการกำจัดแหล่งที่อาจก่อกบฏหรือสร้างความไม่สงบในช่วงเปลี่ยนผ่านแห่งอำนาจ ความรู้สึกส่วนตัวคือเหตุการณ์นี้สะท้อนความโหดร้ายและความไม่แน่นอนของการเมืองในยุคนั้นได้ชัด—คนที่เคยเป็นพระมหากษัตริย์ถูกลดฐานะเป็นนักโทษและถูกใช้เป็นเครื่องมือทางการเมือง ผลลัพธ์คือการสิ้นพระชนม์ที่ถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ นำไปสู่การสถาปนาราชวงศ์ใหม่และการย้ายราชธานีซึ่งส่งผลต่อประวัติศาสตร์ไทยต่อมา