ง่อก๊ก มีต้นกำเนิดจากนิยายหรือประวัติศาสตร์ไหน?

การดัดแปลง 'ง่อก๊ก' เป็นภาพยนตร์มักจะเป็นการกลั่นกรองมหากาพย์ยาวเป็นภาพเดียวที่จับต้องได้ นั่นคือสิ่งที่เห็นชัดเมื่อมองเปรียบเทียบกับต้นฉบับ: ฉบับนิยายมีพื้นที่ให้หมุนเวียนตัวละคร เหตุการณ์ และการเปลี่ยนผ่านทางอารมณ์ได้อย่างกว้างขวาง แต่ภาพยนตร์ต้องเลือกเส้นเรื่องหลักเพียงไม่กี่เส้นเท่านั้น ในมุมของผม วิธีการตัดต่อเนื้อหาและการจัดลำดับเหตุการณ์เป็นจุดที่ต่างกันชัดสุด นิยาย 'ง่อก๊ก' เล่าเป็นตอน ๆ พาเราไปทั้งการเมือง ยุทธศาสตร์ ปราชญ์ และชะตากรรมของทหารพลพรรค ส่วนภาพยนตร์—อย่างเช่น 'Red Cliff'—เลือกโฟกัสที่เหตุการณ์ชี้เป็นชี้ตาย เช่นยุทธการผาแดง แล้วขยายฉากการรบและแผนการรบให้เป็นภาพสวยงามติดตาแทนที่จะเปิดพื้นที่ให้ฉากย่อย ๆ เช่นความสัมพันธ์ระหว่างผู้ปกครองท้องถิ่นหรือเรื่องราวเล็กๆ ของชาวบ้าน ภาพยนตร์มักตัดบรรณาการของเล่าเรื่องเชิงปรัชญาหรือบทสนทนาที่ยาว ๆ ออกไป เพื่อแลกกับจังหวะภาพและอารมณ์ที่กระชับ อีกประเด็นที่ผมชอบคิดคือการให้ค่าน้ำหนักตัวละคร นิยายมีแนวโน้มจะสร้างภาพยนต์ภายในจิตใจให้บุคคลหลายคน—ทั้งฮีโร่และตัวร้ายมีมิติทางศีลธรรมและถูกตัดสินจากมุมมองของผู้บรรยาย ภาพยนตร์มักเลือกให้ความสำคัญกับ 'จุดศูนย์กลาง' บางตัวละคร ทำให้บางคนถูกย่อยจนกลายเป็นสัญลักษณ์ เช่นผู้บัญชาการที่ดุดันหรือวีรบุรุษผู้สัจจะ การทำให้เหตุการณ์วิทยานิพนธ์ทางประวัติศาสตร์และยุทธวิธีดูสมจริงในจอใหญ่ก็เป็นอีกสิ่งที่เปลี่ยนโทนของเรื่อง—สิ่งที่ในนิยายอาจถูกเล่าแบบเหนือจริงหรือมีอรรถรสเชิงเรื่องเล่าก็กลายเป็นรายละเอียดเชิงภาพและเสียงในภาพยนตร์ ผลลัพธ์คือทั้งสองเวอร์ชันให้ความสุขคนละแบบ: นิยายให้เวลาให้คิด ขณะที่ภาพยนตร์ให้ความรู้สึกและภาพที่ตราตรึงอยู่ในหัวผมได้นานเป็นพิเศษ

ในมุมมองของผม คำว่า 'ง่อก๊ก' ในบริบทประวัติศาสตร์จีนและวรรณกรรมหมายถึงอาณาจักรที่เรามักเรียกกันเป็นภาษาอังกฤษว่า 'Wu' หรือถ้าจะแปลให้ชัดว่าเป็นอาณาจักรก็จะใช้คำว่า 'Kingdom of Wu' หรือบางทีนักแปลก็เขียนว่า 'Eastern Wu' เพื่อเน้นตำแหน่งทางภูมิศาสตร์ในสมัยสามก๊ก ผมมักจะอธิบายให้เพื่อนที่ไม่คุ้นเคยฟังว่า การสะกดมาตรฐานสากลสำหรับคำจีนนี้คือ 'Wu' — ตัวอักษร W-U ตามระบบพินอินของจีนกลาง ซึ่งเป็นที่ยอมรับในงานเขียนและแปลสมัยใหม่ ผมชอบยกตัวอย่างจากงานคลาสสิกอย่าง 'สามก๊ก' เพื่อชี้ให้เห็นความแตกต่างของการออกเสียงและการถอดเสียง: ในภาษาจีนกลาง '吳' อ่านว่า 'Wú' (โทนขึ้น) ซึ่งเมื่อถอดเป็นตัวอักษรอังกฤษก็เป็น 'Wu' แต่ในภาษากวางตุ้งจะออกเสียงใกล้เคียงกับ 'Ng' หรือ 'Ngo' ทำให้บางครั้งเจอการสะกดว่า 'Ngo' หรือในเวียดนามเป็น 'Ngô' ซึ่งสะท้อนรูปแบบการถอดเสียงของภาษาท้องถิ่นนั้น ๆ ได้ดี ดังนั้นถ้าเห็นคำว่า 'Ngô' อย่าแปลกใจ มันยังคงหมายถึง 'ง่อ' เดียวกัน เพียงแต่เป็นการถอดเสียงจากอีกภาษาหนึ่ง เมื่อแปลเป็นประโยคภาษาอังกฤษจริง ๆ ผมมักใช้รูปแบบต่อไปนี้: ถ้าพูดสั้น ๆ ก็เขียนว่า 'Wu' ถ้าอยากให้ชัดเจนว่าเป็นอาณาจักร ใช้ 'Eastern Wu' หรือ 'Kingdom of Wu' ในงานที่ต้องการความเป็นทางการ บทสนทนาในนิยายหรืองานแปลที่ใช้น้ำเสียงเป็นกันเองสามารถใช้ 'Wu' เพียงคำเดียวแล้วตามด้วยคำอธิบายสั้น ๆ ได้ เช่น "Sun Quan ruled Wu" ซึ่งผมมองว่าเข้าใจง่ายและถูกต้องตามบริบท ส่วนการออกเสียงสำหรับคนไทยที่ถามบ่อย ๆ คือให้อ่านว่า "วู" (คล้ายคำว่า 'wu' ในภาษาอังกฤษ แต่ในสำเนียงจีนจะมีโทนพยางค์ต่างกัน) — นั่นแหละคือภาพรวมที่ผมมักจะใช้เมื่อต้องอธิบายให้เพื่อน ๆ ฟังในวงคุยประวัติศาสตร์หรือกลุ่มคนรักนิยายจีนสักครั้งหนึ่ง

บอกตรง ๆ ว่าความอยากได้ฟิกเกอร์จาก 'ง่อก๊ก' เคยผลักดันให้ฉันตามล่าของเล่นจากทุกมุมโลก จนเรียนรู้ว่าไม่ใช่ทุกที่ที่ประกาศขายแล้วเป็นของแท้หรือได้รับลิขสิทธิ์อย่างเป็นทางการ เมื่อมองหาของที่เป็นทางการจริง ๆ ทางแรกที่ฉันมักเริ่มคือเช็กรายชื่อผู้ถือลิขสิทธิ์หรือสตูดิโอที่สร้างสรรค์ผลงานต้นฉบับ ถ้ามีการประกาศสินค้าลิขสิทธิ์ ผู้ผลิตฟิกเกอร์ที่มีชื่อเสียงอย่าง Good Smile Company, Kotobukiya หรือ Bandai Tamashii มักจะเป็นผู้รับงานผลิตหรือร่วมทุน ทำให้ของออกมามีสติกเกอร์รับประกันหรือบาร์โค้ดของผู้ผลิต ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ปลอดภัย นอกจากนี้ ร้านค้าต่างประเทศอย่าง AmiAmi หรือ HobbyLink Japan มักเปิดพรีออร์เดอร์โดยตรงจากบริษัทผู้ผลิต ทำให้ได้ของใหม่ในกล่องที่มีตราแท้ อีกมุมที่ฉันให้ความสำคัญคือตลาดมือสองที่เชื่อถือได้ เช่น Mandarake ในญี่ปุ่น ซึ่งเป็นแหล่งที่ของหายากถูกปล่อยออกมาเป็นครั้งคราว แต่ตรงนี้ต้องสังเกตสภาพกล่องและซีเรียลนัมเบอร์ ถ้าพบสินค้าราคาถูกผิดปกติบนแพลตฟอร์มทั่วไป ให้คิดไว้ก่อนว่าน่าจะเป็นของปลอมหรือทำซ้ำ อีกเรื่องที่ต้องระวังคือบางรุ่นที่ร่วมผลิตกับแฟนโปรเจกต์หรือโรงงานที่ไม่ได้รับอนุญาต จะมีคุณภาพสวยแต่ไม่ได้เป็นสินค้าลิขสิทธิ์ การเลือกซื้อจากร้านค้าที่มีนโยบายคืนสินค้าและรีวิวชัดเจนช่วยลดความเสี่ยงได้เยอะ สุดท้ายฉันมองว่าเวลาสะสมสิ่งจาก 'ง่อก๊ก' ให้ใจเย็นกับพรีออร์เดอร์ เพราะของแท้มักเปิดให้จองก่อนวางขายจริง ถ้าพลาดรุ่นล็อตแรก อาจต้องรอรีรันหรือตามตลาดมือสอง แต่ความสุขตอนแกะกล่องของแท้ที่มีตราผู้ผลิตชัดเจนมันให้ความรู้สึกต่างไป ใครคิดจะสะสม ควรตั้งงบและเลือกแหล่งที่ไว้ใจได้ จะได้เก็บอย่างชื่นใจไม่กระวนกระวาย

โห มันมีเสน่ห์แบบชัดเจนเมื่อคิดถึงง่อก๊กแล้วเริ่มเล่าว่าตัวละครหลักใครทำหน้าที่อะไรบ้าง ในมุมมองของคนที่โตมากับฉากสงครามและการวางหมาก ฉันมองง่อก๊กเป็นกลุ่มคนที่ทำงานเป็นทีม แต่ก็มีดาวเด่นชัดหลายคน เริ่มจากสกุลซุน—ซุนเจี่ย (บิดา) เป็นจุดเริ่มต้นของความทะเยอทะยาน แต่คนที่ทำให้แผ่นดินขยับจริงๆ คือซุนเฉา ผู้บุกเบิกที่รวดเร็วและดุดัน คนนี้คือคนไข้สู้มากกว่าจะคุมระเบียบ ส่วนซุนกวนเป็นคนที่ต้องรักษาสมดุล รู้จักใช้ทั้งความอดทนและการเจรจา ทำให้รัฐคงอยู่ได้นานกว่าแค่อาศัยพละกำลัง ฝั่งเสนาธิการกับแม่ทัพส่งผลชัดเจน—โจวยู่คือแนวหน้าเชิงวางแผนและการเมือง มีความละเอียดอ่อนทางวาทศิลป์กับการจัดการกองทัพ ขณะที่หลู่เมิ่งคือผู้เปลี่ยนจากคนที่ดูเป็นนักปฏิบัติธรรมชาติ ไปเป็นแม่ทัพที่รอบคอบและลอบสังเกต เขาเล่นบทบาทสำคัญในการยึดพื้นที่และจัดการกับคู่แข่งเชิงยุทธศาสตร์ หลู่ซุนเข้ามาทีหลังแต่เป็นคนปิดเกมหนักชนะศึกใหญ่หลายครั้งอย่างมืออาชีพ คนที่มักถูกพูดถึงน้อยแต่บทบาทสำคัญคือหวงไก่ (ฮวงไก่) กับกานหนิง—คนแรกเล่นบทการหลอกล่อในศึก 'ไฟล่อเรือ' ที่ทำให้ชนะศึกสำคัญ ขณะที่กานหนิงเป็นทหารหนุ่มดุดันและมักถูกใช้ทำหน้าที่ทำลายกำลังพลศัตรูหรือปฏิบัติภารกิจเสี่ยง ๆ นอกจากนี้ยังมีตัวละครที่ทำหน้าที่คุมความสัมพันธ์ระหว่างรัฐ เช่นจางเจาและจางฮง ที่เป็นเสมือนผู้ให้คำปรึกษาด้านการปกครอง เมื่ออ่าน 'สามก๊ก' แล้ว ฉันมักติดใจกับความหลากหลายของบทบาท—บางคนเป็นนักรบ บางคนเป็นนักปกครอง บางคนเป็นนักวางแผน ทุกคนเสริมกันจนรัฐอยู่ได้ นี่แหละเสน่ห์ของง่อก๊กที่ไม่ใช่แค่ชื่อใหญ่ แต่คือการจัดคนให้ถูกตำแหน่ง ซึ่งทำให้เรื่องราวมีรสและมิติที่ยังดึงเราให้กลับมาอ่านซ้ำได้อยู่เรื่อย ๆ

เสียงเปียโนในธีมเปิดของ 'ง่อก๊ก' ผสมกับซอจีนและกลองใหญ่ ทำให้ฉากเริ่มต้นมีน้ำหนักเหมือนกำลังอ่านบทรบในนิยายประวัติศาสตร์ชั้นดี ผมชอบที่ดนตรีไม่ได้ยึดติดกับแนวเดียว แต่กล้าใช้องค์ประกอบดั้งเดิมของจีน เช่น เอ้อหู (erhu), กู่เจิง (guzheng) และฟลุตจีนผสมกับคอรัสหรือซินธิไซเซอร์ในบางจังหวะ การจัดวางแบบนี้ทำให้เพลงสามารถเปลี่ยนอารมณ์จากอ่อนโยนเป็นดุดันได้ภายในไม่กี่วินาที ซึ่งเหมาะมากกับการเล่าเรื่องที่มีทั้งการเจรจาหน้ากระดานและสนามรบเต็มไปด้วยควันไฟ แนวคิดในการฟังสำหรับแฟนที่อยากลงลึกคือเริ่มจากธีมหลัก แล้วตามด้วยชุดเพลงที่เป็น 'เพลงรบ' และต่อด้วยธีมของตัวละครสำคัญ วิธีนี้จะช่วยให้จับลูปเมโลดี้ที่ถูกนำกลับมาใช้ซ้ำในฉากอื่น ๆ ได้ง่ายขึ้น เสียงริฟฟ์หรือโมทีฟเล็ก ๆ ที่ปรากฏในฉากคุยเชิงกลยุทธ์มักจะกลับมาในเวอร์ชันเต็มตอนฉากรบสุดท้าย แนะนำให้ฟังในลำดับนี้เพื่อเข้าใจการบอกเล่าทางดนตรีมากขึ้น นอกจากนี้ยังมีการเรียบเรียงใหม่หรือมิกซ์ที่แฟน ๆ ทำขึ้นเอง ซึ่งมักจะเน้นจังหวะกลองหรือเสริมซินธ์ให้มีสีสันร่วมสมัยขึ้น ถ้าชอบความยิ่งใหญ่คล้ายบรรยากาศภาพยนตร์ ผมแนะนำลองเปรียบเทียบกับซาวด์แทร็กของ 'Red Cliff' เพื่อดูว่าทางเลือกเครื่องดนตรีและคอรัสช่วยยกระดับฉากรบได้ยังไง มุมมองส่วนตัวคือมีเพลงสกอร์หนึ่งที่ผมมักฟังยามต้องการโฟกัสเป็นพิเศษ — เสียงสายเครื่องสายเบา ๆ ที่ค่อย ๆ ไต่ขึ้นจนถึงคอรัส ให้ความรู้สึกเหมือนแผนการกำลังคลี่คลายและแม้แต่คำพูดง่าย ๆ ก็มีน้ำหนัก การได้ยินท่อนนี้ในฉากเงียบ ๆ ของตัวละครทำให้ผมเห็นรายละเอียดของบทมากขึ้น ดนตรีของ 'ง่อก๊ก' จึงไม่ได้เป็นเพียงฉากประกอบ แต่เป็นเลเยอร์ที่ช่วยขับเคลื่อนอารมณ์และความหมายของเรื่องให้ชัดเจนกว่าเดิม ถ้าหากอยากเข้าใจเรื่องลึกขึ้น การฟังซาวด์แทร็กแบบตั้งใจจะเปิดมุมมองใหม่ ๆ ให้กับบทและตัวละครอย่างไม่น่าเชื่อ