ฉบับแปล ชายาเคียงหทัย รีวิว แปลดีไหมและมีข้อแตกต่างอะไร?

ฉบับแปล 'ชายาเคียงหทัย' ที่ผมได้อ่านรู้สึกเหมือนงานแปลที่ตั้งใจมากกว่าฉบับเร่ง ๆ ทั่วไป: ภาษาไทยลื่นไหล สำนวนไม่กระเด้งและสามารถพาไปยังบรรยากาศยุคโบราณได้โดยไม่ต้องพึ่งคำยากจนเกินไป แต่นั่นไม่ได้หมายความว่ามันสมบูรณ์แบบไปซะทั้งหมด เพราะการเลือกสไตล์แปลบางครั้งเปลี่ยนโทนของตัวละครโดยเฉพาะคู่พระนางไปพอสมควร การเก็บรายละเอียดเล็ก ๆ เช่นคำเรียกขาน คำสรรพนามที่สื่อความใกล้ชิด และบทสนทนาที่ดั้งเดิมมีน้ำเสียงแบบเป็นทางการมาก กลายเป็นสำนวนที่เป็นกันเองขึ้น ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลบางช่วงสูญเสียความละเอียดอ่อนดั้งเดิมไป

ในมุมของการเล่าเรื่อง งานแปลเลือกตัด-ย่อฉากที่เป็นบรรยายเชิงประวัติศาสตร์หรือปูมหลังยืดยาวลงไปเพื่อให้กระชับและรักษาจังหวะการอ่าน ซึ่งผมชื่นชมเพราะหนังสือไม่ควรตายด้วยความยืดยาว แต่คนที่ชอบซอกซอนรายละเอียดหรือชอบอ่านอรรถาธิบายเชิงวัฒนธรรมอาจรู้สึกขาดหาย ตัวอย่างเช่นการอธิบายพิธีกรรม เลขานุกรมตำแหน่ง หรือความหมายของเครื่องแต่งกาย ถูกย่อจนเหลือเฉพาะจุดสำคัญ ทำให้ภาพรวมบางฉากสะท้อนน้อยลง ต่างจากงานแปลบางเรื่องอย่าง 'สามชาติสามภพ ป่าท้อสิบหลี่' ที่มักรักษาความเป็นบทกวีและให้บันทึกทางวัฒนธรรมมากกว่า

มุมมองส่วนตัวเกี่ยวกับการเลือกคำแปลและสำนวนคือผู้แปลทำหนังสือเล่มนี้ให้อ่านง่ายสำหรับผู้อ่านสมัยใหม่โดยไม่ทิ้งกลิ่นอายเดิมทั้งหมด แต่ถ้าต้องการความเที่ยงตรง 100% กับต้นฉบับ อาจยังมีความแตกต่างเป็นช่วงๆ โดยเฉพาะบทสนทนาเชิงอารมณ์และสำนวนที่เป็นเอกลักษณ์ของตัวละครบางตัว อีกเรื่องที่ชวนให้คิดคือการแปลบทบรรยายเชิงภายในจิตใจ ซึ่งฉบับแปลมักทำให้เข้าใจง่ายขึ้นแต่แลกมาด้วยความละเอียดของความคิดที่บางครั้งซับซ้อนกว่านั้น หากอยากอ่านเพื่อความบันเทิงฉบับแปลทำได้ยอดเยี่ยม แต่ถ้าต้องการศึกษาเชิงเปรียบเทียบกับต้นฉบับแนะนำให้หาเวอร์ชันภาษาต้นทางมาดูประกอบ จะได้จับจุดต่าง ๆ ได้ชัดขึ้นและเพลิดเพลินกับความงามของภาษาต้นฉบับควบคู่กันไปด้วย

การแปลของ 'ชายาเคียงหทัย' มีทั้งข้อดีที่ชัดเจนและจุดที่ต้องตั้งคำถาม ข้อดีคือสำนวนไทยที่ไม่เวิ่นเว้อ รักษาความไหลของเรื่องได้ดี เหมาะกับผู้อ่านที่เน้นอรรถรสไม่ใช่การศึกษาข้อเท็จจริงเชิงลึก สิ่งที่ผมติดคือลักษณะการทับศัพท์ชื่อตำแหน่งและคำเฉพาะบางคำที่ผันไปให้เข้ากับภาษาไทยมากเกินไปจนความเป็นวัฒนธรรมต้นฉบับบางส่วนจางลงไป เช่นการเปลี่ยนวิธีเรียกขานจากความเป็นทางการสุดขั้วมาเป็นคำเรียกที่คุ้นเคย สิ่งนี้ทำให้ความขัดแย้งภายในหรือความตึงเครียดทางการเมืองในบางฉากลดความรุนแรงลงเล็กน้อย

มุมมองเชิงเทคนิคเห็นว่าผู้แปลมีความตั้งใจเรื่องความลื่นไหลของบทสนทนาและจังหวะการเล่า แต่การตัดหรือย่อบางส่วนอาจทำให้เรื่องสั้นลงในตำแหน่งที่ผู้เขียนต้นฉบับตั้งใจให้คนอ่านหยุดคิดหรือซึมซับบรรยากาศ ตัวอย่างเปรียบเทียบที่น่าสนใจคืองานแปลนิยายจีนบางเล่มที่เก็บบทบรรยายเชิงพิธีการไว้มากกว่า ซึ่งให้ความรู้สึกแตกต่างในการสัมผัสประวัติศาสตร์ สรุปคือฉบับแปลนี้เหมาะกับผู้อ่านที่อยากดื่มด่ำกับความสัมพันธ์ตัวละครและพล็อต แต่ถาต้องการความเที่ยงตรงเชิงรายละเอียดบางจุดอาจต้องยอมรับการปรับให้เข้ากับผู้อ่านไทยมากขึ้น