ตัวเหนียน ปรากฏครั้งแรกในบทไหนของนิยาย

ฉันโตมากับเรื่องเล่าของปีใหม่จีนที่ผู้ใหญ่เล่าให้ฟัง ว่ามีสัตว์ร้ายชื่อ 'เหนียน' คอยโผล่มาทำลายข้าวของแล้วชาวบ้านต้องอาศัยเสียงดังและสีแดงขับไล่ไป เรื่องเล่านี้เป็นรากเหง้าของความเชื่อและประเพณีมากกว่าจะเป็นตัวละครจากนิยายบทใดบทหนึ่ง ดังนั้นถาคำถามหมายถึง ‘‘ตัวเหนียน’’ ในความหมายของปีศาจตามตำนาน หมายความว่ามันไม่ได้ปรากฏครั้งแรกในบทนิยายเดียวอย่างชัดเจน แต่มาจากเรื่องเล่าปากต่อปากและบันทึกท้องถิ่นที่ถูกเล่าซ้ำจนกลายเป็นตำนาน

การมองจากมุมที่เป็นนักอ่านที่สนใจที่มาของเรื่อง ผมมองว่าการตามร่องรอยของตัวเหนียนต้องเริ่มจากงานเขียนพื้นบ้าน งานบันทึกเทศกาล หรือคอลเล็กชันนิทานพื้นบ้านมากกว่าการตามบทในนิยายสมัยใหม่ หลายงานวรรณกรรมสมัยใหม่ยืมเอารูปแบบและเหตุการณ์ของตำนานไปดัดแปลง ทำให้เกิดฉากที่ตัวเหนียนปรากฏในฐานะตัวร้ายหรือสัญลักษณ์ แต่ฉากปรากฏตัวนั้นมักถูกวางไว้ในบทเกี่ยวกับเทศกาลปีใหม่ หรือตอนย้อนหลังที่เล่าเรื่องราวในอดีตของหมู่บ้าน

สรุปให้ฟังแบบคนที่ชอบเล่าโบราณคดีวรรณกรรมสั้น ๆ ก็คือ ‘‘ตัวเหนียน’’ เป็นผลผลิตของวัฒนธรรมและเรื่องเล่าพื้นบ้าน ไม่ใช่ตัวละครที่มีจุดเริ่มต้นตายตัวในนิยายบทเดียว แต่ถูกนำไปปรากฏในนิยายหลายเรื่อง โดยผู้เขียนมักใส่ฉากแรกในบทที่พูดถึงตรุษจีนหรือการโจมตีของปีศาจ งานแบบนี้ทำให้ตัวเหนียนยังคงมีชีวิตในรูปแบบต่าง ๆ ไปเรื่อย ๆ และทุกครั้งที่อ่านฉากแบบนั้น ฉันก็ยินดีเห็นการตีความใหม่ ๆ ที่นักเขียนเอามาเล่าให้ฟัง

ฉันเป็นคนชอบอ่านนิยายแฟนตาซีที่หยิบเอาตำนานมาผสม บ่อยครั้งที่พบว่าเมื่อมีตัวละครชื่อ 'เหนียน' ปรากฏในนิยายสมัยใหม่ ผู้เขียนจะเลือกให้มันโผล่มาในบทที่บรรยายเทศกาล ปีใหม่ หรือฉากที่ชาวบ้านถูกคุกคาม เพราะคอนเซ็ปต์ของเหนียนเชื่อมโยงกับความกลัวช่วงเปลี่ยนปีและพิธีชำระล้าง ตัวอย่างเช่นในบางเล่มที่นำตำนานพื้นบ้านมาปรับใช้ ฉากแรกของมันอาจเป็นบทสั้น ๆ ที่เล่าเหตุการณ์โจมตีครั้งแรกของปีศาจ หรือเป็นบทที่ตัวเอกได้ยินเรื่องเล่าเกี่ยวกับปีศาจรุ่นเก่า ๆ

มุมมองแบบคนอ่านเร็ว ๆ คือให้มองหาชื่อบทที่มีคำว่า ‘ตรุษจีน’, ‘ปีใหม่’, ‘เทศกาล’, ‘ปีศาจ’ หรือ ‘คืนที่ไม่มีแสง’ เพราะนิยายที่นำตัวเหนียนเข้ามามักใช้บริบทเหล่านี้เป็นสะพานในการปูเรื่อง อีกอย่างที่สังเกตง่ายคือการใช้สีแดง เสียงประทัด หรือการบอกเล่าจากคนเฒ่าคนแก่ ถ้าพบฉากเหล่านี้ในบทแรก ๆ ของเล่ม ก็มีโอกาสสูงที่นั่นจะเป็นจุดที่ตัวเหนียนปรากฏครั้งแรกตามนิยายเล่มนั้น

โดยรวมแล้ว ฉันคิดว่าถ้าอยากรู้ตำแหน่งแน่ชัดในนิยายเล่มใดเล่มหนึ่ง ให้เปิดดูบทที่เกี่ยวกับเทศกาลก่อน เพราะนั่นคือพื้นที่ธรรมชาติที่ตัวเหนียนมักถูกยกขึ้นมาเป็นเหตุการณ์เปิดเรื่องหรือจุดพีคแรก ๆ

ฉันมองตัวเหนียนเหมือนสัญลักษณ์ที่ถูกผูกเข้ากับเหตุการณ์และบรรยากาศ ไม่ใช่ตัวละครที่มีต้นกำเนิดแค่ในหน้าใดหน้าหนึ่งของนิยายสากล การปรากฏตัวครั้งแรกในงานเขียนขึ้นอยู่กับว่าผู้เขียนต้องการใช้มันเป็นเครื่องมือทางบรรยากาศหรือเป็นภัยคุกคามหลัก หากเป็นบทบาททางบรรยากาศ มันมักโผล่ในบทเล่าตำนานของหมู่บ้านหรือฉากรำลึก หากเป็นภัยคุกคามหลัก จะเห็นมันโผล่ในบทที่ตัวเอกต้องเผชิญหน้ากับเหตุการณ์สำคัญ

เวลาฉันอ่านนิยายที่มีการหยิบตำนานมาใช้ ฉันจะสแกนบทเปิดและบทที่เป็นเทศกาลก่อนเสมอ ถ้าบทไหนมีการเล่าถึงการเตรียมประดับไฟ ประทัด หรือการปิดประตูบ้านเพื่อป้องกันปีศาจ นั่นแหละคือบทที่น่าจะเป็นจุดพบครั้งแรกของ 'ตัวเหนียน' ในเล่มนั้น และการตีความของผู้เขียนแต่ละคนต่างกันไป ทำให้แต่ละเวอร์ชันมีรสชาติไม่เหมือนกัน ซึ่งเป็นสิ่งที่ฉันเพลิดเพลินทุกครั้งที่เจอฉากแบบนี้