บทสัมภาษณ์ผู้แต่ง ทางเปลี่ยว ควรอ่านที่ไหน?

บรรยากาศใน 'ทางเปลี่ยว' ดึงฉันเข้าไปทันทีด้วยความเงียบที่หนักแน่นและกลิ่นฝนบนถนนชนบท ฉันจำความรู้สึกตอนอ่านครั้งแรกไม่ได้ว่ามันเริ่มจากฉากไหน แต่ฉันติดกับการเดินทางของตัวเอกที่ดูเหมือนไม่มีจุดมุ่งหมายชัดเจน เขาไม่ใช่ฮีโร่ในแบบนิยายผจญภัย แต่เป็นคนธรรมดาที่แบกความหลัง ความผิดพลาด และความอยากจะหลบจากคนรอบข้าง ฉากเล็ก ๆ ที่เล่าเรื่องผ่านการหยุดพักข้างทาง หรือการพบคนแปลกหน้าแต่ละตอน มีน้ำหนักพอ ๆ กับบทสนทนาใหญ่ ๆ โครงเรื่องของ 'ทางเปลี่ยว' เป็นการเดินทางทั้งทางกายและทางใจ ฉันชอบวิธีที่ผู้เขียนใช้ถนนเป็นเครื่องมือสื่อสาร—ถนนที่เปียกแฉะในยามฝน หิมะถ้ามี หรือลมที่พัดผ่านไร่นา ต่างสะท้อนสภาพภายในตัวละครได้อย่างมีชั้นเชิง งานนี้ไม่ได้มอบคำตอบชัดเจน แต่ชวนให้ผู้อ่านหยุดคิด นึกย้อนถึงช่วงเวลาที่เคยหลงทาง แล้วอาจจะพบว่าบางครั้งสิ่งที่ต้องการไม่ใช่จุดหมาย แต่เป็นการยอมรับตัวเองมากขึ้น เหมือนความเงียบที่ไม่ได้ทำร้ายแต่ทำให้ชัดขึ้น — จบด้วยภาพที่ค้างคา แต่ก็อบอุ่นในแบบของมันเอง

แหล่งที่มาที่เป็นทางการที่สุดมักจะเป็นเว็บไซต์หรือบล็อกส่วนตัวของ 'Vana Belle' และสำนักพิมพ์ที่ตีพิมพ์ผลงานของเธอ ผมมักจะเริ่มจากตรงนั้นก่อน เพราะผู้แต่งหลายคนจะเก็บบทสัมภาษณ์เชิงลึกไว้ในหน้า 'Press' หรือ 'Media' ของตัวเอง รวมถึงลิงก์ไปยังบทสัมภาษณ์ฉบับเต็มที่ลงในนิตยสารออนไลน์หรือพอดแคสต์ต่างประเทศ ถ้าสำนักพิมพ์ของเธอมีหน้าอีเวนต์หรือข่าวประชาสัมพันธ์ ก็เป็นแหล่งที่ดีในการตามย้อนหลังว่ามีการให้สัมภาษณ์กับสื่อไหนบ้าง อีกทางที่ผมมักเจอคือจดหมายข่าว (newsletter) ของผู้แต่ง ที่มักส่งลิงก์บทสัมภาษณ์/เกร็ดเล็กเกร็ดน้อยให้กับสมาชิก บางครั้งบทสัมภาษณ์เชิงลึกจะอยู่ในพอดแคสต์หรือรายการวิดีโอที่ไม่ได้ถูกสรุปลงเว็บตรง ๆ การติดตามลิสต์ของเพจทางการและสมัครจดหมายข่าวจึงช่วยให้ไม่พลาดงานที่มีเนื้อหาเยอะ ๆ ได้อย่างน่าเชื่อถือ

ตั้งแต่ครั้งแรกที่เห็นชื่อ 'มัทนะพาธา' บนปกแล้วจิตใจมันก็อยากรู้ว่าคนเขียนคิดอะไรเวลาเล่าเรื่องแบบนั้น — บทสัมภาษณ์ผู้แต่งมักเป็นแหล่งที่ให้มุมมองลึกกว่าคำโปรยบนปกหนังสือ ฉันมักจะเริ่มจากแหล่งทางการก่อนเสมอ เช่น เว็บไซต์ของสำนักพิมพ์หรือบรรณาธิการของหนังสือนั้น ๆ เพราะบางครั้งบทสัมภาษณ์แบบยาวจะถูกโพสต์ไว้เป็นพิเศษเพื่อโปรโมตหนังสือ พร้อมภาพและไฮไลต์คำพูดที่อ่านแล้วเข้าใจเจตนาของผู้เขียนได้ชัดขึ้น อีกพื้นที่ที่ไม่ควรมองข้ามคือวารสารวรรณกรรมและคอลัมน์หนังสือของหนังสือพิมพ์ใหญ่ ที่มักมีบทสัมภาษณ์เชิงวิเคราะห์หรือบทวิจารณ์ประกบให้บริบททางประวัติศาสตร์และแนวคิด ซึ่งช่วยให้ผู้อ่านจับโทนของ 'มัทนะพาธา' ได้ลึกกว่าเดิม ถ้าต้องการแง่มุมที่เป็นกันเองกว่า ฉันชอบหาไฟล์บันทึกการเสวนาหรืองานพบปะนักอ่านที่มักถูกอัปโหลดเป็นวิดีโอหรือพ็อดคาสต์ งานเทศกาลหนังสือ งานสัมมนาวิชาการ หรือแม้แต่รายการวิทยุท้องถิ่นบางตอน มักมีคำตอบที่ผู้เขียนเล่าเรื่องเบื้องหลังการแต่ง บางทีคำตอบเหล่านั้นทำให้เห็นมิติของตัวละครหรือแรงบันดาลใจที่ไม่เคยลงในบทความทางการเลย นอกจากนี้ ห้องสมุดส่วนกลางและหอจดหมายเหตุของมหาวิทยาลัยมักเก็บสำเนานิตยสารหรือบทสัมภาษณ์ฉบับเก่าไว้ ซึ่งถ้าชอบอ่านงานเก่า ๆ กับสุนทรียะแบบย้อนยุค นั่นเป็นขุมทรัพย์ที่ฉันมักกลับไปหาเสมอ ชอบที่สุดคือการได้อ่านบทสัมภาษณ์พร้อมกับจิบกาแฟ แล้วคิดต่อว่าประสบการณ์ผู้เขียนเชื่อมกับเรื่องราวในหนังสืออย่างไร — มันให้ความรู้สึกเหมือนนั่งคุยกับคนแต่งจริง ๆ

ล่าสุดเพิ่งอ่านบทสัมภาษณ์นักเขียนนิยายเรื่องดังในนิตยสาร 'Creators' ฉบับเดือนนี้เลยจ้ะ บทสัมภาษณ์เจาะลึกถึงกระบวนการคิดและแรงบันดาลใจที่อยู่เบื้องหลังผลงานแต่ละเล่มของนักเขียนท่านนี้ มีรายละเอียดน่าสนใจมากที่นักเขียนเล่าว่าวิธีสร้างตัวละครเอกของเขานั้นได้แรงบันดาลใจจากผู้คนในชีวิตจริง ส่วนที่ประทับใจที่สุดคือตอนที่นักเขียนเปิดเผยว่าเขาเขียนนิยายระหว่างเดินทางด้วยรถไฟ เพราะชอบความรู้สึกของความเคลื่อนไหวที่ช่วยกระตุ้นความคิดสร้างสรรค์ บทสัมภาษณ์นี้ทำให้เข้าใจมุมมองใหม่ๆ เกี่ยวกับการสร้างสรรค์งานเขียนที่เราไม่เคยรู้มาก่อน

อยากเล่าแบบแฟนๆ ให้ฟังตรงๆ ว่าบทสัมภาษณ์ผู้แต่งของ 'ของรักของข้า' มักจะอยู่ตามช่องทางหลักๆ ที่ผู้แต่งและสำนักพิมพ์ใช้สื่อสารกันโดยตรง ประการแรก ให้ลองเช็กหน้าเว็บของสำนักพิมพ์ที่พิมพ์เล่มนั้น เพราะบทสัมภาษณ์มักลงเป็นข่าวประชาสัมพันธ์หรือคอลัมน์พิเศษในหน้าโปรโมต บ่อยครั้งที่ฉบับพิเศษของหนังสือหรือฉบับรวมเล่มจะมีคอนเทนต์พิเศษใส่มาเป็นส่วนพิเศษ เช่น คำสัมภาษณ์สั้นๆ หรือคอลัมน์คุยกับผู้แต่ง ประการที่สอง อย่าลืมตามช่องทางส่วนตัวของผู้แต่ง เช่น บล็อกหรือบัญชีบนโซเชียลมีเดีย เพราะผู้แต่งหลายคนชอบลงบทสัมภาษณ์ฉบับเต็มหรือโพสต์ลิงก์ไปยังสัมภาษณ์ที่ลงในนิตยสาร อีกทางที่มีประโยชน์คือวิดีโอสัมภาษณ์ในช่อง YouTube ของสำนักพิมพ์หรือพอดแคสต์ที่เชิญผู้แต่งมาเล่าเรื่องราว เหมือนกับที่เคยเห็นสำหรับผลงานอื่นๆ อย่าง 'Your Name' ที่ข้อมูลเชิงลึกมักกระจายในหลายช่องทาง ถ้าชอบอ่านแบบแปลหรือสรุปจากแฟนคลับ ให้มองหาฟอรัมภาษาไทยและบล็อกที่ทำการแปลอย่างถูกต้องและอ้างอิงถึงแหล่งต้นทางเสมอ แต่ระวังเวอร์ชันที่ไม่ได้รับอนุญาต เพราะคุณค่าอยู่ที่ต้นฉบับหรือแหล่งที่เชื่อถือได้มากกว่าเสมอ

มีหลายแหล่งที่ให้บทสัมภาษณ์นักเขียนอ่านฟรีและเข้าถึงได้ง่ายบนอินเทอร์เน็ต ซึ่งแต่ละที่ให้มุมมองและน้ำเสียงไม่เหมือนกันเลย ฉันชอบเริ่มจากแหล่งคลาสสิกอย่าง 'The Paris Review' เพราะชุดบทสัมภาษณ์ 'The Art of Fiction' ของเขามักลงรายละเอียดเกี่ยวกับกระบวนการคิด งานเขียน และเทคนิคที่นักเขียนใช้ อ่านแล้วรู้สึกเหมือนได้ยืนข้างเวิร์กช็อปเขียนนวนิยาย นอกจากนี้บล็อกของสำนักพิมพ์ใหญ่บางแห่ง เช่น 'Penguin Random House' มักมีคอนเทนต์สัมภาษณ์นักเขียนที่กำลังโปรโมตผลงาน ทำให้จังหวะเนื้อหาเป็นกันเองและทันสมัย สำหรับคนอ่านไทย อย่าลืมแวะดูคอลัมน์วรรณกรรมในสื่อออนไลน์บ้านเรา เช่น 'เดอะสแตนดาร์ด' หรือบล็อกร้านหนังสืออย่าง 'naiin.com' ที่บางครั้งสัมภาษณ์นักเขียนไทยและต่างประเทศในเวอร์ชันแปลฟรี — อ่านแล้วได้มุมมองทั้งด้านวัฒนธรรมและตลาดหนังสือ มันเป็นแหล่งที่ดีถ้าอยากรู้ทั้งเรื่องเบื้องหลังและชีวิตการทำงานของนักเขียนโดยไม่ต้องเสียเงิน

แหล่งหลักที่ผมเจอบทสัมภาษณ์ผู้แต่งอย่าง 'type seasons of love' มักอยู่บนเว็บไซต์ของสำนักพิมพ์หรือบล็อกส่วนตัวของผู้แต่งเอง ซึ่งมักเผยแพร่ทั้งเวอร์ชันย่อในหน้าแนะนำหนังสือและบทสัมภาษณ์เต็มรูปแบบในหน้าบทความพิเศษ จากประสบการณ์ของผม การตามอ่านเริ่มต้นได้ดีจากหน้าข่าวของสำนักพิมพ์ที่ตีพิมพ์งานนั้นเพราะบ่อยครั้งจะลงลิงก์ไปยังบทสัมภาษณ์หรือคลิปวิดีโอที่ผู้แต่งให้สัมภาษณ์ เช่น หน้ารวมบทความพิเศษหรือคอลัมน์นักเขียน นอกจากนี้บล็อกหรือเว็บไซต์ส่วนตัวของผู้แต่งเองก็มักอัปเดตเนื้อหาละเอียดกว่า ทั้งคำตอบเชิงลึกและภาพประกอบ ซึ่งถ้าเป็นบทสัมภาษณ์ที่เคยทำไว้เมื่อหลายปีก่อน บางครั้งจะพบในส่วน 'ผ่านมา' หรืออัปเดตรายการข่าวเก่า แหล่งอื่นที่ผมมักใช้คือนิตยสารวรรณกรรมท้องถิ่นหรือเว็บแมกกาซีนออนไลน์ที่ชอบสัมภาษณ์นักเขียน เช่น คอลัมน์แนะนำหนังสือ/นักเขียนหรือฉบับพิเศษของงานหนังสือ งานเทศกาลวรรณกรรมที่มีการจัดเสวนาก็มักมีสรุปบทสนทนาหรือคลิปให้ดู ถ้าต้องการเวอร์ชันภาษาอื่น อาจมีการแปลโดยเว็บบล็อกหรือเพจแฟนคลับ แต่คุณภาพและความครบถ้วนจะแตกต่างกันไป ถ้าสนใจแบบเป็นทางการ การติดต่อสำนักพิมพ์เพื่อตรวจสอบฉบับตีพิมพ์หรือขอแนะนำแหล่งอ้างอิงก็มักให้คำตอบชัดเจน ผมมองว่าการผสมแหล่งข้อมูลช่วยมาก: หน้าเว็บสำนักพิมพ์เป็นจุดเริ่มที่มั่นคง บล็อกผู้แต่งเติมรายละเอียด และนิตยสารหรือคลิปงานเสวนาให้มุมมองสดใหม่ ถ้าตามหา 'type seasons of love' แบบเต็ม ๆ ลองไล่เช็กทั้งสามช่องทางก่อน แล้วค่อยขยับไปหาไฟล์อ้างอิงเก่าหรือแปลจากแฟนคอมมูนิตี้ถ้าจำเป็น — สุดท้ายจะได้อ่านทั้งเนื้อหาและน้ำเสียงของผู้แต่งอย่างครบถ้วน

รู้สึกตื่นเต้นทุกครั้งที่ได้ตามหาข้อมูลเกี่ยวกับนักเขียนคนโปรด! อย่างนักเขียนนิยายชื่อดังอย่าง 'ฮารูกิ มุราคามิ' เคยให้สัมภาษณ์ไว้ในหลายที่เลยนะ ทั้งนิตยสาร 'The Paris Review' ที่ลงบทสัมภาษณ์ลึกๆ เกี่ยวกับกระบวนการเขียนของเขา หรือแม้แต่ในรายการทีวีญี่ปุ่นอย่าง 'NHK' ก็เคยเชิญท่านไปพูดคุย ที่น่าสนใจคือบางครั้งเราก็เจอสัมภาษณ์ในที่ที่ไม่คาดคิด เช่น เว็บไซต์หนังสือพิมพ์ท้องถิ่น หรือแม้แต่บล็อกส่วนตัวของนักวิจารณ์หนังสือ บางทีการตามหาสัมภาษณ์ก็เหมือนการล่าสมบัติเลยล่ะ ได้เจอเรื่องราวที่ไม่เคยรู้มาก่อนเกี่ยวกับนักเขียนที่เราชื่นชอบ

เคยเจอสัมภาษณ์ของ 'ขั้วฟ้าของผม' ในนิตยสาร 'Writer’s Soul' เมื่อปีที่แล้ว ประทับใจที่เขาพูดถึงกระบวนการเขียนว่า 'เหมือนการขุดค้นตัวเองทีละชั้น' แบบนั้นเลย บางทีเราก็หาสัมภาษณ์ของเขาในเพจเฟซบุ๊ก 'นักเขียนคิดนอกกรอบ' ที่ชอบรวมบทสนทนากับนักเขียนอินดี้ จำได้ว่ามีตอนหนึ่งเขายกตัวอย่างจากชีวิตวัยเด็กมาเล่าผ่านตัวละครในเรื่อง 'เมฆาวน' ซึ่งทำให้เห็นว่าประสบการณ์จริงสามารถแปลงเป็นงานเขียนได้อย่างน่าทึ่ง

การตามอ่านบทสัมภาษณ์ผู้กำกับเกี่ยวกับหนัง 'Happiness' ทำให้โลกของหนังเปิดกว้างขึ้นมาก และมีหลายช่องทางที่สะดวกกว่าที่คิด ถ้ากำลังมองแหล่งที่เป็นทางการและลึกที่สุด ให้ลองไล่ดูวารสารวิชาการและนิตยสารภาพยนตร์ชื่อดังที่มักสัมภาษณ์เชิงวิเคราะห์ เช่น บทความใน 'Film Quarterly' หรือคอลัมน์ยาวใน 'Sight & Sound' ที่บางครั้งเปิดเผยรายละเอียดการตัดต่อ การถ่ายภาพ และแรงบันดาลใจของผู้กำกับ ซึ่งช่วยให้เข้าใจเจตนาของหนังได้ต่างไปจากรีวิวสั้น ๆ นอกจากนี้ เอกสารแถลงข่าวของบริษัทผู้ผลิตหรือ press kit ที่พยายามแจกจ่ายตอนฉายรอบปฐมทัศน์มักใส่คิวอาร์โค้ดหรือข้อความสัมภาษณ์ยาว ๆ ที่หาอ่านได้สะดวก สำหรับคนที่ชอบได้ยินน้ำเสียงจริง ๆ ให้ตามรอยการเสวนาหรือ Q&A จากเทศกาลหนังระดับนานาชาติ เช่น งานจัดฉายรอบพิเศษที่มี session ถามตอบ ผู้จัดมักโพสต์คลิปหรือเทปเสียงในภายหลัง ซึ่งการฟังคำตอบสด ๆ ทำให้จับอารมณ์ของผู้กำกับได้ชัดเจนขึ้น สุดท้ายอย่าลืมแผ่นดีวีดีหรือบลูเรย์รุ่นพิเศษที่มักมีสัมภาษณ์พิเศษและคอมเมนทารีของผู้กำกับ ในนั้นมักมีมุมมองที่ถ่ายทอดด้วยภาษาของผู้สร้างเอง เหมาะสำหรับคนอยากลงลึกแบบตั้งใจจริง ๆ