ตอนที่ 16: ไม้ไผ่สะท้านทุ่ง กับรอกเก่าของลุงหวัง

รถกระบะของพ่อผู้ใหญ่บ้านแล่นมาจอดหน้าร้านไม้เล็ก ๆ ของ ลุงหวัง ช่างไม้ฝีมือเอกที่กริชเพิ่งจะจ้างให้ไปซ่อมเถียงนาเมื่อวันก่อน กลิ่นขี้เลื่อยและกลิ่นไม้แดงหอมฟุ้งไปทั่วบริเวณ ลุงหวังกำลังนั่งง่วนอยู่กับการลับคมสิ่ว พอเห็นกริชเดินหน้ามุ่งมั่นลงจากรถมาพร้อมไอแพด แกก็ขมวดคิ้วสงสัย

“ว่าจั่งใด๋หลานกริช สิให้ลุงไปซ่อมตรงไหนเพิ่มอีกเบาะ หรือสิให้ทำชั้นวางของเพิ่ม”

“เปล่าครับลุงหวัง คราวนี้ผมมีโปรเจกต์ใหญ่กว่านั้น” กริชวางไอแพดลงบนโต๊ะไม้ที่เต็มไปด้วยฝุ่นไม้

“ในเมื่อผมหาวาล์วไฟฟ้าไม่ได้ ผมเลยจะออกแบบ 'ประตูน้ำกลไกไม้ไผ่' ที่ควบคุมด้วยรอกและเชือกครับลุง ผมอยากให้มันทำงานด้วยแรงโน้มถ่วง แต่ต้องล็อกระดับน้ำได้แม่นยำ ลุงพอจะมีเศษรอกเก่า ๆ หรือพวกตลับลูกปืนบ้างไหมครับ”

ลุงหวังนิ่งไปพักใหญ่ ก่อนจะเดินไปหลังร้านแล้วลากลังไม้เก่า ๆ ออกมา ภายในมีรอกเหล็กขึ้นสนิมนิด ๆ สองสามตัว และแกนล้อเกวียนเก่าที่ทำจากไม้เนื้อแข็ง

“ลุงมีของพวกนี้ล่ะ... แต่มันสิไปสู้ของนอกที่เจ้าอยากได้เบาะหลาน”

“ลุงครับ ของพวกนี้แหละคือคำตอบ” กริชเริ่มเขียนแบบสเก็ตช์ลงในหน้าจอ

“เราจะใช้ไม้ไผ่ลำใหญ่ทำเป็นท่อส่งน้ำหลัก แล้วใช้แผ่นไม้แดงทำเป็นบานประตูน้ำกั้นน้ำไว้ ส่วนกลไกการเปิด-ปิด เราจะใช้รอกเหล็กของลุงเชื่อมกับคานดีดคานงัด เวลาผมดึงเชือกจากบนเถียงนา ประตูน้ำในแปลงนาสีทองก็จะเปิดออกเอง

ลุงหวังขยับแว่นสายตา เพ่งมองภาพสเก็ตช์ 3 มิติในหน้าจอไอแพดที่กริชพยายามขยายให้ดูทีละจุด ทั้งจุดหมุนของรอก การวางองศาของคานดีดคานงัดที่ต้องรับน้ำหนักบานประตูไม้แดง ผสมผสานกับภูมิปัญญาการจัดการน้ำแบบดั้งเดิม

“หลานกริช... ลุงเห็นภาพแล้วล่ะ แต่งานฝีมือแบบนี้มันต้องใจเย็น ๆ” ลุงหวังเอ่ยพลางเอามือลูบคาง

“เอาแบบนี้ เจ้าส่งรูปรายละเอียดพวกนี้เข้าเครื่องไว้ให้ลุงแน เดี๋ยวลุงสิให้ลูกชายไปพรินต์ออกมาเบิ่งประกอบตอนเฮ็ด” กริชพยักหน้าอย่างกระตือรือร้น

“ได้เลยครับลุงหวัง ผมจะลงรายละเอียดสเกลไว้อย่างดีเลยครับ”

“ดีมาก... แต่มื้อนี่ลุงรับปากสิเฮ็ดให้ทันทีบ่ได้เด้อ” ลุงหวังพูดด้วยน้ำเสียงเกรงใจ

“พอดีลุงติดงานซ่อมศาลาวัดอีกสองวัน เดี๋ยวพรุ่งนี้ลุงสิแวะไปหาตัดไม้ไผ่ลำงาม ๆ เตรียมไว้ แล้วกะหาพวกนอตกับโซ่เก่ามาเสริมรอกพวกนี้ให้มันลื่นหัวแตกเลย อีกสักสองสามวันลุงสิขนเครื่องมือเข้าไปหาเจ้าที่เถียงนาเอง” กริชยิ้มกว้างอย่างเข้าใจ

“ไม่มีปัญหาครับลุงหวัง แค่ลุงตกลงช่วยผมก็มั่นใจขึ้นเยอะแล้วครับ ระหว่างที่รอ ผมจะไปเตรียมขุดร่องน้ำรอไว้ก่อน ระบบนี้ถ้าสำเร็จ มันจะเป็นประตูน้ำไม้ไผ่ที่เท่ที่สุดในอุบลฯ เลยครับ" พ่อผู้ใหญ่บ้านที่ยืนฟังอยู่ข้าง ๆ พยักหน้าด้วยความพอใจ

“เออ... ตกลงตามนั้น ลุงหวังเพิ่นงานละเอียด ค่อยเป็นค่อยไปลูกเอ๊ย ส่วนเจ้าน่ะหลานกริช ช่วงสองสามวันที่รอช่างหวัง กะอย่าลืมพักผ่อนแนเด้อ เห็นว่าสิขุดร่องน้ำเอง ไหวเบาะนั่น”

“ไหวครับพ่อผู้ใหญ่ ผมอยากลองทำเองดูบ้าง จะได้รู้ว่าดินนาเรามันเหนียวแค่ไหน” กริชตอบด้วยความมั่นใจที่ต่างจากวันแรกอย่างสิ้นเชิง อิปิ๊เดินเข้ามาตบหลังกริชเบา ๆ

“อย่าเก่งแต่ปากเด้ออ้ายกริช ขุดดินนาหน้าแล้งมันบ่แม่นงานง่ายเด้อ เดี๋ยวพรุ่งนี้ข่อยสิเอาบักจ่อยมาช่วยลากคันไถเปิดร่องน้ำให้แนจักหน่อย ถือว่าเป็น 'ค่าธรรมเนียม' เข้าชมนาสีทองล่วงหน้ากะแล้วกัน”

เย็นวันนั้น กริชนั่งรถกระบะพ่อผู้ใหญ่กลับมาที่เถียงนาด้วยใจที่พองโต แม้อุปกรณ์ไฮเทคจะหาซื้อไม่ได้ แต่มิตรภาพและภูมิปัญญาที่ได้รับจากคนในหมู่บ้านกลับดูมีค่าและยั่งยืนกว่ามาก เขาหยิบไอแพดขึ้นมาจดบันทึกสั้น ๆ ก่อนจะล้มตัวลงนอนมองแสงไฟโซลาร์เซลล์ที่หัวเตีย

"ความฉลาดของเทคโนโลยี ไม่ได้อยู่ที่ราคาอุปกรณ์ แต่อยู่ที่ว่าเราจะปรับมันให้เข้ากับดินที่เหยียบได้อย่างไร... ขอบคุณนะลุงหวัง ขอบคุณนะปิ๊"

บรรยากาศยามเย็นที่บ้านไม้หลังใหญ่ของย่าบุญมาเงียบสงบ มีเพียงเสียงจิ้งหรีดเรไรและกลิ่นควันไฟอ่อนๆ จากครัวไฟที่ลอยมาตามลม กริชนั่งพับเพียบอยู่บนเสื่อกกข้างย่าบุญมา บนโตกไม้มีอาหารพื้นบ้านง่ายๆ อย่างอ่อมไก่ใส่ปลีและผักลวก แต่หัวใจของเขากลับรู้สึกหนักอึ้งด้วยคำถามที่ค้างคามานาน ย่าบุญมามองดูหลานชายที่ผิวเริ่มกร้านแดดและมีรอยแต้มปูนแดงที่น่องขา ท่านวางช้อนลงแล้วถอนหายใจยาว สายตาที่เคยดุดันกลับดูอ่อนแสงลงเมื่อจ้องมองใบหน้าของกริชที่ถอดแบบมาจากลูกชายของท่าน

“กริชเอ๊ย...” ย่ายกมือขึ้นลูบหัวหลานเบาๆ

“ย่าถามอิหยังเจ้าแน... พ่อเจ้าตอนเพิ่นอยู่พู้น (กรุงเทพฯ) เพิ่นเป็นจั่งใด๋แน เพิ่นคือสิสร้างโตจนรวยเป็นเจ้าคนนายคนเนาะ... แล้วเพิ่น... เพิ่นเคยเว้าถึงย่าแนเบาะ เพิ่นยังเคียด (โกรธ) ให้ย่าอยู่เบาะที่ย่าใจดำ ไล่แม่เจ้าออกจากบ้านเมื่อหลายสิบปีก่อน”

กริชนิ่งไปครู่หนึ่ง ภาพของพ่อที่เป็นสถาปนิกผู้เคร่งขรึมและมักจะนั่งมองรูปถ่ายเก่าๆ สีซีดจางในห้องทำงานเพียงลำพังผุดขึ้นมาในหัว

“พ่อไม่เคยพูดคำว่าโกรธให้ผมฟังเลยครับย่า” กริชตอบเสียงนุ่ม

“แต่พ่อมักจะบอกเสมอว่า พ่อเสียใจที่ตอนนั้นตัวเองยังไม่เข้มแข็งพอที่จะปกป้องใครได้... พ่อใช้ชีวิตอยู่ที่โน่นด้วยความขยันทำงานจนแทบไม่มีเวลาพัก ผมเห็นพ่อสร้างตึกสวยๆ มากมาย แต่ในห้องทำงานของพ่อ มีรูปของย่าที่ถ่ายคู่กับพ่อตอนเด็กๆ วางไว้บนโต๊ะเสมอครับ” ย่าบุญมาฟังแล้วขอบตาเริ่มแดงระเรื่อ ท่านเบือนหน้าไปทางทุ่งนาที่มืดสลัว

“ย่ามันคนโบราณ ทิฐิสูง...” ย่าพึมพำเสียงสั่น

“ตอนนั้นย่าอยากให้พ่อเจ้าแต่งงานกับคนในหมู่บ้าน เพื่อสิได้ดูแลนาแม่ใหญ่สืบต่อไป พอเพิ่นพาคนเมืองกรุงมา ย่ากะกลัว... กลัวว่าแม่เจ้าสิมาพาลูกชายย่าหนีไป แล้วมันกะเป็นเรื่องจริง ย่าเลยใจร้ายขับไล่ไสส่งเขาไป แต่พอย่าแก่ลง ย่ากะฮู้ซึ้งว่า... นา 50 ไร่นี่ มันบ่มีค่าเลย ถ้ามันบ่มีเสียงหัวเราะของคนในครอบครัวอยู่เทิงเฮือน” กริชเอื้อมมือไปกุมมือเหี่ยว ๆ ของย่าไว้แน่น

“ย่าครับ พ่อบอกผมก่อนเสียว่า ถ้ามีโอกาสให้กลับไปดูแลย่าแทนพ่อด้วย พ่อไม่ได้โกรธย่าหรอกครับ พ่อแค่รอเวลาที่จะพิสูจน์ให้ย่าเห็นว่า สิ่งที่พ่อเลือกมันทำให้พ่อเข้มแข็งขึ้น... และวันนี้ ผมกลับมาแล้วครับย่า ผมจะทำให้ 'นาสีทอง' ของเรา เป็นที่ที่ทุกคนในครอบครัวภูมิใจ” ย่าบุญมาปาดน้ำตาแล้วยิ้มออกมาทั้งรอยยิ้มและแววตา

“เออ... ได้ฟังจั่งซี่ ย่ากะนอนตายตาหลับแล้วลูก กินข้าวเถาะหลาน กินเยอะๆ พรุ่งนี้ต้องไปขุดดินสู้แดดอีก ย่าสิอยู่เบิ่ง 'นาสีทอง' ของเจ้า ให้มันเรืองรองปานคำเว้าเจ้าอิหลี”

ค่ำคืนนั้น ความห่างเหินระหว่างคนสองรุ่นที่เคยยาวนานกว่า 20 ปี ถูกทำลายลงด้วยความเข้าใจและซุปอ่อมร้อนๆ เพียงถ้วยเดียว กริชรู้สึกว่ารากเหง้าที่เขาเคยพยายามวิ่งหนี บัดนี้มันเริ่มหยั่งรากลึกและมั่นคงอยู่ในใจของเขาแล้ว