Alin Sa Mga Libro Ang Nagbibigay-Diin Sa Paksa Ng Naiwan?

Minsan naiisip ko kung gaano kahalaga ang mga libro na nag-iimbestiga sa konsepto ng 'nasaan ako?' Isang pamagat na agad na pumapasok sa isip ko ay 'The Alchemist' ni Paulo Coelho. Ang kwento ng isang batang pastol na naglalakbay upang matupad ang kanyang pangarap ay tunay na naglalaman ng mga tanong tungkol sa ating sarili at kung saan tayo naroroon sa ating buhay. Habang siya ay naglalakbay, natutunan niyang ang tunay na kayamanan ay makikita hindi lamang sa mga materyal na bagay, kundi sa mga karanasan na kaniyang natamo sa daan. Ang bawat hakbang makilala ang kanyang sarili, at ito ang naging susi para sa kanyang sariling kaligayahan. Isang libro na hindi ko malilimutan ay ang 'Wild' ni Cheryl Strayed. Makikita rito kung paano ang paglalakbay ay nagbibigay sa atin ng pagkakataon na mas maging pamilyar sa ating sarili. Si Cheryl ay naglakbay upang makahanap ng kanyang sarili matapos ang mga pagsubok sa kanyang buhay. Ang mga saloobin at damdamin na kanyang ibinahagi habang siya ay naglalakad sa Pacific Crest Trail ay nagbibigay ng isang makapangyarihang pagninilay-nilay tungkol sa kahulugan ng tahanan at ng ating pagkatao. Ang paghahanap sa ating landas ay kadalasang mahirap, ngunit sa bawat hakbang, natututo tayong mas kilalanin ang ating sarili. Minsan, ang mga kwentong tulad ng sa 'Eat, Pray, Love' ni Elizabeth Gilbert ay isang magandang pagninilay. Dito, ang may-akda ay naglalakbay sa iba't ibang sulok ng mundo para sa makabuluhang pagbabago sa kanyang sarili. Nagsimula siya sa Italy, kung saan natutunan ang halaga ng kasiyahan sa pagkain, nito sinundan ang spiritual awakening sa India, at natapos sa pag-ibig sa Indonesia. Ang kanyang paglalakbay ay hindi lamang pisikal kundi isang pagtuklas sa kanyang sariling pagkakakilanlan. Sa mga pader ng kanyang kwento, makikita ang ating sariling paglalakbay patungo sa pagtukoy kung nasaan nga ba tayo sa ating buhay. Syempre, hindi ko maikakaila na ang 'The Perks of Being a Wallflower' ni Stephen Chbosky ay masasabing isang kamangha-manghang pagtalakay sa teenage angst at mga katanungan sa pagkatao. Sa pamamagitan ng sulat mula sa pangunahing tauhan na si Charlie, makikita natin ang mga pagsubok sa pakikilala sa sarili sa gitna ng mga komplikadong relasyon. Itinatampok nito ang mga damdamin ng pagkalumbay, pagsisisi, at pagmamahal na nagiging bahagi ng proseso ng pagtuklas sa ating sarili. Minsan, sa mga paningin ng iba, makakahanap tayo ng mga sagot na tila nawawala sa ating kalooban.

Simula nang makilala ko ang mga manga, talagang naakit ako sa mga kwentong naglalarawan ng masalimuot na pag-iisip at damdamin ng tao. Isang halimbawa ay ang 'Kimi ni Todoke' ni Karuho Shiina. Sa kwentong ito, nakikita natin ang pagsubok ni Sawako na makipag-ugnayan sa mundo sa paligid niya. Ang kanyang mga pagd duda, takot, at pag-asam na makahanap ng kaibigan ay masakit ngunit totoo. Ipinapakita ng manga na ito na kahit gaano ka mahirap ang mga alternatibong pananaw na nakikita natin sa paligid, may mga tao pa ring handang umunawa at tumulong. Parang lumalampas ito sa pader ng pagkabalisa, na nagtuturo sa atin na hindi tayo nag-iisa. Ang karakter na ito, sa mga kalungkutan at tagumpay nito, ay isang salamin sa atin, na naglalarawan ng paglalakbay ng buhay na puno ng emosyon at peligro. Ibang klaseng kwento naman ang makikita sa 'Oyasumi Punpun' ni Inio Asano. Dito, ang pagkabalisa ay ginawa sa mas madilim at mas kumplikadong anyo, gamit ang visuals na nakakatakot at depressing, ngunit sa ating mga puso, tunay na nakakaantig. Ang pagbabagong-pagbabago ng batang si Punpun ay puno ng mga hamon na emosyonal na masakit, lalung-lalo na ang kanyang pag-trigger ng anxiety sa mga interpersonal na relasyon. Nakakatuwa na kahit gaano ka masilayan ang mundong puno ng kalungkutan, laging may pag-asa sa kabila ng lahat. Ang pagsusuri sa mga saloobin ni Punpun ay nagpapakita kung gaano ka sumasalamin ang pagkabalisa sa ating pang-araw-araw na buhay at kung paano natin ito napapalampas sa mga oras ng pagdududa. Sa ibang banda, 'My Girl' na isinulat ni Saikyou Masayuki ay isa pang magandang halimbawa ng manga na tumatalakay sa paksa ng anxiety. Sa kwentong ito, nakatuon ang naratibo sa isang batang lalaki na nagdadalamhati sa pagkawala ng kanyang ama, na puno ng takot sa hindi kaaya-ayang hinaharap. Ang masalimuot na nakaraang ito ay nagbubukas sa kanyang damdamin at ang pag-asam na makabawi at makahanap ng mga sagot sa kanyang mga tanong. Dito, naipapakita na madalas tayong naguguluhan at nag-aalala sa mga bagay na hindi natin lubos na nauunawaan.

Isang napaka-makatotohanang tema na madalas na binibigyang-diin sa mga nobela ay ang mensahe ng pag-iiwan o pag-alis, at kung paano ito nagdadala ng mga epekto sa mga tauhan at sa kanilang paligid. Isipin mo ang isang kwento tulad ng 'The Old Man and the Sea' ni Ernest Hemingway, kung saan ang pakikipagsapalaran ng pangunahing tauhan ay bahagi ng kanyang pag-alis mula sa tahanan at pamilya, kasama ang kanyang paghahanap ng katotohanan sa kanyang sariling mga limitasyon. Ang mensaheng ito ay tila nagsasaad na sa bawat pag-alis, may kaakibat na pananabik at takot, nag-iiwan ng mga katanungan ukol sa kung sino tayo sa kabila ng ating mga pinagmulan. Sa palagay ko, ang ganitong tema ay humihikbi sa ating lahat, nag-iiwan ng puwang para sa pagninilay-nilay sa ating mga sariling karanasan at desisyon sa buhay. Sa mga kwentong kadalasang nakatuon sa pag-iiwan, makikita natin ang mensaheng ang buhay ay isang tuloy-tuloy na proseso ng pagbabago. Halimbawa, sa 'Norwegian Wood' ni Haruki Murakami, ang mga tauhan ay nahaharap sa mga pakikibaka at paglimos para sa mga alaala habang sila ay pabalik-balik sa mga nakaraan. Mahalaga ang pag-iiwan sapagkat ipinapakita nito ang ugat ng kalikasan ng tao - ang kakayahan nating umunlad sa gitna ng mga pagkatuklas at paghihirap. Local o international, ang temang ito ay lumalampas sa mga hangganan, nagpapakita na talagang lahat tayo ay konektado sa bawat adbokasiya ng puso at kaluluwa. Sa banda naman ng mas simplistic o magaan na kwento, gaya ng 'Harry Potter', ang pag-alis ay makikita sa bawat taon ng mga estudyante sa Hogwarts na may iba’t ibang ikinadadakilang kwento. Sa kabila ng mga hamon at takot, ang pag-alis sa mundong pamilyar, nagiging daan ito sa pagtuklas at self-discovery. Kaya naman ang mensaheng hatid ng mga ganitong kwento ay hindi lamang ang pag-uwi kundi ang pag-aaral kung paano bumalik nang mas matatag. Isang mahalagang aspekto na dapat talakayin ay ang pangangailangan para sa pagbabago at kung paano tayo pinapagalaw ng ating mga emosyon o alaala. Ang mga dekadang tema ng pag-iiwan sa mga nobela ay hindi na lamang basta kwento ng hakbang para makaalpas kundi tungkol sa pasensya at pag-unawa sa ating mga sarili sa mga oras na tayo ay umaalis at bumabalik, palaging maydala ng mga aral na nag-aantay sa ating mga puso. Hindi madali ang proseso ng pag-iiwan, ngunit sa palagay ko, ito ay isa sa mga pinakamatibay na mensahe na madalas nating kailangan imbakin sa ating mga paglalakbay.

Nakatuon tayo sa mga soundtrack na talagang tumatalakay sa temang Malayang Pilipino, at may ilang mahahalagang piraso ng musika na talagang nag-udyok sa ating damdamin at pag-iisip. Isang halimbawa na hindi ko malilimutan ay ang soundtrack mula sa pelikulang 'Heneral Luna'. Ang mga awitin dito ay puno ng matindi at makabagbag-damdaming pasyon, na talagang nagbibigay-diin sa mga sakripisyo ng mga bayani ng ating bansa. Ang tema ng pakikibaka para sa kalayaan ay tunay na nasasalamin sa mga tono at liriko ng musika, na para bang inaalala at pinapahalagahan ang kanilang mga sakripisyo. Isang partikular na kanta, 'Tayo'y Mga Pinoy' na orihinal na isinulat ni Heber Bartolome, ay tila nagsisilbing rallying cry para sa mga Pilipino, na nagsasabing dapat tayong ipagmalaki ang ating pagka-Bansa, at ipaglaban ang ating mga karapatan. Isa pang magandang halimbawa ay ang soundtrack ng 'A Lullaby to the Stars' na maaaring hindi kasing sikat, ngunit talagang nagbibigay-diin sa mga emosyon ng pagkakaalam at pagninilay. Sa album na ito, ang mga instrumental na tunog ay nagbibigay-diin sa ating mga natatanging kwento, mula sa ating mga suliranin hanggang sa ating mga tagumpay. Sa mga instrumentals, madarama ang isang pakiramdam ng pasasalamat at pagpupugay sa ating kasaysayan. Sa kabuuan, ang mga soundtrack na ito ay higit pa sa musika. Sila ay mga himig na nag-uudyok sa atin na mag-isip, magpahalaga sa ating kasaysayan, at magpatuloy sa laban para sa ating kalayaan bilang mga Malayang Pilipino. Ang mga tonong ito ay bumabalot sa ating pagka-Pilipino, na nagsisilbing paalala sa ating mga pagsisikap at mga pangarap bilang isang bansa.

Sa aking mga paglalakbay sa mga bookstore at online shops, marami akong natagpuang mga libro na tumatalakay sa tema ng 'nalunod'. Isang magandang lugar para simulan ay ang mga genre ng fantasy at horror. Halimbawa, ang ‘The Ocean at the End of the Lane’ ni Neil Gaiman ay isang kwento na puno ng misteryo at mga anino mula sa nakaraan. Ang pagkakalubog sa isang magical na mundo ng tubig ay humahatak sa akin sa madilim na yaman ng imahinasyon ni Gaiman. Minsan, kung maganda ang pagkakasulat, tila ako mismo ang nalulunod sa mga tema at simbolismo na dadaanan. Pagkatapos nito, makakahanap ka rin ng mga akdang gaya ng 'Into the Water' ni Paula Hawkins na nagbibigay ng pambihirang perspektibo sa mga koneksyon ng tao sa tubig at mga lihim na naaabot sa dibisyon ng mga buhay. Isa pang ideya ay ang pagbisita sa mga lokal na library. Madalas, ang mga librarian ay may kaalaman sa iba’t ibang mga tema at maaaring i-recommend sa iyo ang mga hindi tuwirang koneksiyon. Ang mga libro tulad ng ‘The Deep’ ni Alma Katsu, na isinasalaysay mula sa pananaw ng mga biktima ng isang maritime disaster, ay talagang nakakagising sa isang malalim na pagkaunawa. Maaari din itong maging isang maganda at magandang paraan ng pagkatuto tungkol sa mga pagkabigo at armiyang kultural at simbolo na kumakatawan sa tubig. Huwag kalimutan ang mga online platforms tulad ng Goodreads o Book Riot. Parehas silang may mga curated lists na nagtatampok sa mga akda tungkol sa mga temang ito. Nasa abstraction din ang kasiyahan ng pagbabasa, kaya lahat ng ito ay tungkol sa pag-alam at pagsisid sa mga mundo na puno ng mga kwentong hindi mo akalain na maaari mong maranasan sa mga pahina. Ang mga ito ay mga kwentong nabuo sa tahimik at pighati ng tubig, na para bang naglalaro ang mga saloobin sa ilalim ng dagat.—Tama ba? Kung meron kang ibang gusto, sabihan mo ako!

Sa pag-iisip ko tungkol sa mga aklat na may kaugnayan sa paksa ng balat sa pwet, isang pamagat ang agad na pumapasok sa aking isipan, at ito ay ang 'The Good Body' ni Eve Ensler. Bagamat hindi ito tahasang tungkol sa balat sa pwet, talagang tinatalakay nito ang iba’t ibang aspeto ng ating katawan at ang ating mga damdamin tungkol dito. Sa kanyang kwento, nag-iimbestiga si Ensler sa ating mga insecurities at ang mga paminsan-minsan na mga 'taboo' na nauugnay sa katawan, na nagbuo ng mga diskusyon ukol sa tikto ng ating balat at ang kanyang kahalagahan sa ating identidad. Ipinakita nito sa akin ang halaga ng pagtanggap at pagmamahal sa bawat bahagi ng ating katawan, kahit na ano pa man ito. Isa pang aklat na maaari rin nating pagtuunan ng pansin ay ang 'Body Positive Power' ni Megan Jayne Crabbe. Sa aklat na ito, pinapahayag ni Crabbe ang kanyang mga personal na karanasan at ang mga hamon na kanyang hinarap. Nadiskubre ko na madalas na ang mga tao ay nahahadlangan ng kanilang pagtingin sa kanilang balat, at nagiging dahilan ito upang mawala ang kanilang tiwala sa sarili. Itinataas nito ang mga isyu tungkol sa body image, na may koneksyon din sa ating balat sa pwet at kung ano ang mga pamantayan ng lipunan. Mahalaga na mapagtanto natin na ang ating halaga ay hindi nakabatay lamang sa ating pisikal na anyo, kundi sa ating mga kwento at personalidad. Hindi natin dapat kalimutan ang mga mas magagaan na aklat tulad ng 'Skin' ni Ted Dekker. Bagamat ito ay isang fiction novel, pinapaunlakan nito ang mga temang may kaugnayan sa ating katawan at isip. Isang kwento ito tungkol sa pagkakahiwalay ng ating panlabas na anyo mula sa ating kalooban. Napaka-imersive ng kwento, at sa bawat pahina, tila ba nakakaranas tayo ng mga emosyon na kumikilos sa kabuuan ng ating pagkatao. Itinataas nito ang mga katanungan na mahirap sagutin, ngunit nagbibigay din ito ng mga bagong pananaw patungkol sa ating mga pisikal na katangian, kasama na ang balat sa pwet. Sa kabuuan, maraming mga aklat na maaaring pag-usapan sa mga ganitong paksa, at sa bawat isa, madami tayong matutunan tungkol sa ating mga sarili hangga't naririnig natin ang mga kwento ng iba at tinatanggap ang mga bahagi ng ating katawan na madalas nating hindi pinapansin.

Saan ka man tumingin sa mundo ng anime, maraming kumpanya ang humaharap sa mga kwentong maiwan o mga saloobin sa paglipas ng panahon. Isang halimbawa ay ang anime na ‘Anohana: The Flower We Saw That Day’ na ginawa ng A-1 Pictures. Ang kwentong ito ay umiikot sa mga kaibigan na unti-unting nagkahiwa-hiwalay matapos ang trahedya, at sa kanilang mga pasakit sa paglipas ng panahon, nagbibigay ito ng malalim na pananaw sa pagtanggap ng pagkawala. Ipinapakita ng proyekto kung paano bumangon ang mga tao mula sa mga sugat ng nakaraan at ang paghahanap ng kasiyahan sa mga alaala, kaya naman nakakaengganyo ito sa mga manonood. Salamat din sa Kyoto Animation na gumawa ng ‘Clannad’ at ‘Clannad: After Story’. Ang kwentong ito ay talagang umuukit ng mga damdamin, mula sa pagkabata hanggang sa mga pagsubok ng buhay. Tila naglalarawan ito ng kagalakan at sakit ng mga kapwa nilalang. Ang ganitong kwento ay nagbibigay ng ideya kung paano maniil ang mga alaala at kung paano ang mga ito ay maaaring magdulot ng kirot, ngunit sa kabila nito, nagbibigay ito ng mga aral at inspirasyon sa mga susunod na henerasyon na harapin ang buhay na may tapang at pag-asa. Minsan, may mga kumpanya tulad ng MAPPA na talagang nagtatampok sa mga ideya ng naiwan sa kanilang mga proyekto. Halimbawa, sa ‘Yuri on Ice’, hindi lamang ito tungkol sa hockey kundi pati na rin sa mga pangarap na tila naiwan dahil sa takot at mga hamon. Ang mga tauhan ay lumilipad sa malamig na yelo, hindi lang para makuha ang gintong medalya kundi para sa mga alaala ng nagdaang mga pangarap. Mahirap itong ipakita pero lubhang kahanga-hanga ang resulta paminsan. Tulad ng ‘Your Lie in April’ mula sa A-1 Pictures, isang kwento ng isang batang piyanista na nag-uhaw sa mga ulap ng pagkasira at pag-alis. Ibinabalik nito ang mga nakaraang alaala na puno ng saya at lungkot, nakapagtuturo kung paano ang musika ay nagiging isang tulay sa pagitan ng mga tao kahit na nawala na sila. Ang ganitong klaseng kwento ay talagang umuusap sa mga damdamin at nagbibigay liwanag sa mga alaala na ang bawat isa ay may dalang kwento at hikbi. Sa larangan ng sining ng Anime at mga kwento, mahirap talagang hindi mapansin ang mga ganitong tema. Ang mga proyekto mula sa mga kumpanya ay lumilikha ng mga kwento na umuukit sa ating mga puso, nag-uudyok upang pagnilayan ang mga naiwang alaala at mga taong nagbigay ng kahulugan sa ating mga buhay.

Grabe naman, ang tanong mo ay parang hahanap-hanapin kong linyang text message na iniwan sa tabi ng mesa—nakakainggit pero napaka-karaniwan din. Maraming libro talaga ang naglalaman ng simpleng pangungusap na 'miss kita,' lalo na sa mga kontemporaryong nobelang Tagalog, mga Wattpad-origin story, at mga lokal na romance na malapit sa puso ng mga kabataan. Hindi madaling ituro ang iisang libro dahil ang pariralang 'miss kita' ay universal: ginagamit ito sa mga romance, coming-of-age, at kahit sa mga memoir na may personal na sulat o email. Pero may mga tip ako kung saan malamang mo itong matatagpuan agad at ilang halimbawa ng mga akdang kadalasang gumagamit ng ganitong direktang Filipino na ekspresyon. Una, kung hanap mo ay commercial YA o romance novels na sumikat noong dekada 2010 pataas, malakas ang tsansang makakita ka ng 'miss kita' sa loob ng mga dialogo. Halimbawa, maraming Wattpad-origin books na na-publish na rin sa print ang gumaya sa conversational Tagalog: titles tulad ng 'Diary ng Panget' at 'She's Dating the Gangster' ay kilala sa simple at madalas na emosyonal na linya ng mga karakter—madalas silang gumagamit ng 'miss' kasabay ng 'kita' sa text messages o letters sa loob ng kwento. Hindi ito garantiya na eksaktong pantay ang buong pangungusap sa bawat edisyon, pero kung ang hinahanap mo ay literal na pahayag ng nostalgia o longing, doon ka makakakita ng maraming katulad na linya. Bukod dito, contemporary romance writers at mga serialized fandom stories ay talagang hindi nagpapaligoy-ligoy pagdating sa pagpapahayag ng pagkamutsa. Pangalawa, kung mas gusto mo ng seryoso o matitinding nobela, marami ring magsusulat ng mga liham o internal monologue na gumagamit ng 'miss kita' bilang isang punto ng emosyon. Sa mga klasikong politikal o sosyal na nobela, hindi ito kasing-karaniwan bilang literal na linya, pero sa mga personal na memoir o epistolary novels (mga nobelang isinulat bilang koleksyon ng mga sulat o diary), makikita mo ito. Practical na paraan upang hanapin ang eksaktong quote: gamitin ang Google Books o ang search function ng e-book (PDF, EPUB) at i-quote-search ang "miss kita" kasama ang pangalan ng may-akda kung meron kang naaalala. Pwede ring mag-browse sa mga quote collection sa Goodreads o maghanap sa Wattpad mismo dahil maraming user ang nagta-tag ng ganitong linya. Sa huli, ako, bilang tagahanga ng local literature at mga tambay sa forums, palagi akong naaantig kapag nakakita ng simpleng 'miss kita' sa isang akda—madalas yun yung pinaka-totoo dahil diretso at walang pretensiyon. Parang instant replay ng mga text threads natin noon—simple, diretso, at may bigat ng damdamin.

Napakagandang pag-usapan ang mga elemento na nagbibigay-diin sa mga serye sa TV. Maraming aspeto ang nagpapasaya at nagbibigay-daan sa mga manonood na makabuo ng emosyonal na koneksyon sa isang palabas. Isa sa mga pangunahing elemento ay ang mga karakter. Kapag maramdamin at tunay ang mga karakter, nagiging mas madali para sa atin na makibonding sa kanilang kwento. Halimbawa, sa 'Attack on Titan,' ang mga tauhan ay halos kasing-komplikado ng tunay na buhay; ang kanilang pag-unlad at mga desisyon ay nagiging bahagi ng ating emosyonal na paglalakbay. Sa mga ganitong palabas, hindi lang tayo nanonood, kundi aktibong nakikilahok sa kwento. Isa pang mahalagang aspeto ay ang kwento mismo. Ang isang masalimuot ngunit malinaw na balangkas, kung saan may mga twist na bumibilis ang tibok ng puso, ay nariyan ang 'Game of Thrones' na puno ng intriga at drama. Ang pagsasama-sama ng mga plot twist at well-written na mga eksena ay talagang mahirap kaligtaan. Sa katunayan, ang isang makapangyarihang kwento ay maaaring maging hooked ka sa loob ng ilang season. Hindi rin dapat kalimutan ang production value. Malaki ang naiaambag ng cinematography, musika, at set design upang mapalutang ang kabuuang karanasan. Sa isang stylistically impressive na serye tulad ng 'Stranger Things,' ang kaakit-akit na visual style at nakakaengganyong soundtrack ay nagpapalalim sa ating karanasan. Dito, ang bawat elemento ay nagtutulungan upang lumikha ng isang kahanga-hangang mundo, at kasama tayo, kunin ang ating imahinasyon. Kaya naman, sa kabuuan, ang kombinasyon ng mga masalimuot na karakter, makapangyarihang kwento, at mahusay na production value ang mga puno ng apoy na nagbibigay-diin sa ating pag-ibig sa mga serye sa TV.

Ang mga tema sa mga libro ay talagang masalimuot at naglalaman ng iba't ibang mga aspeto ng buhay, karanasan, at mga emosyon. Isang halimbawa na talagang nakatawag-pansin sa akin ay ang paksa ng 'paghahanap ng sarili' na madalas na mababasa sa mga coming-of-age na kwento. Sa mga akdang tulad ng 'Norwegian Wood' ni Haruki Murakami, talagang naipadama ang mga sigalot at pagdududa na dulot ng pag-aaral sa sarili sa mundo. Isa pang tema na hindi matatawaran ay ang 'pag-ibig at sakripisyo.' Sa mga romansa tulad ng 'The Fault in Our Stars' ni John Green, silang dalawa na naglalakbay sa isang nakakabagbag-damdaming kwento ay nagpapakita kung paano nagiging makabuluhan ang bawat sandali sa kabila ng mga pagbabago. Ang mga temang ito ay nagdadala ng lalim na naiwan sa isip ng mambabasa at nag-uudyok ng mga pagninilay-nilay. Isang nabanggit na tema ay ang 'labanan sa pagitan ng mabuti at masama', na nakikita sa mga klasikong kwento tulad ng 'The Lord of the Rings.' Ang laban ni Frodo sa kanyang misyon upang talunin si Sauron ay hindi lamang isang pakikipagsapalaran kundi isang simbolo ng pakikibaka ng tao sa masamang binhi na nasa loob. Napaka-kapana-panabik na talakayin ang mga ganitong tema, dahil nagbibigay ito ng natatanging daloy sa kwento habang pinag-uusapan ang mga moral na pagpipilian. Ang 'kapangyarihan at responsibilidad' ay isa ring mahalagang tema. Madalas itong makita sa mga akda tulad ng 'The Hunger Games' ni Suzanne Collins, kung saan sinasalamin ang pamumuno at ang mga sakripisyo na kinakailangan para sa kapayapaan. Kapag binabasa ang ganitong klase ng mga kwento, ramdam na ramdam ang bigat ng mga desisyon at kung paano ito nagtutulak sa karakter upang lumaban para sa tama. Ang bawat tema ay nagdadala ng kulay sa kwento at naglalantad ng mga ideology na nahahawakan ng mga tao. Samakatuwid, sa paggalugad ng mga tema sa mga libro, natutuklasan natin ang ating sarili at ang mundo. Aaminin kong maaaring bumalik-balik sa mga kwentong ito, tila ang bawat pagbasa ay nagbibigay daan sa mas malalim na pag-unawa sa buhay.