ฉันจะถอดคำประพันธ์บทกวีเก่าเป็นภาษาไทยร่วมสมัยอย่างไร

การเลือกโทนและผู้เล่ามีอิทธิพลต่อการแปลบทกวีเก่ามากกว่าที่หลายคนคิด

เวลาฉันเริ่มแปล ชอบนึกถึงภาพที่บทกวีพยายามเรียกขึ้นมาเป็นอันดับแรก แล้วค่อยเลือกระดับภาษาให้สอดคล้องกับภาพนั้น เช่น หากบทกวีมีโทนโศกเศร้าและละเอียดอ่อน จะใช้ถ้อยคำเรียบง่ายและสุภาพเพื่อไม่ให้ความรู้สึกถูกรบกวน ในทางกลับกัน บทที่มีลำดับจังหวะและความขบขัน ก็อาจได้ประโยชน์จากคำร่วมสมัยที่กระชับกว่า

ข้อแนะนำสั้นๆ ที่มักใช้ได้ผลคือ: (1) อย่าติดกับสัมผัสมากจนสูญเสียความหมาย, (2) ให้ความสำคัญกับภาพมากกว่าคำศัพท์เดี่ยวๆ, (3) อย่าเขียนให้ดูเกินจริงเพียงเพื่อให้ร่วมสมัย ตัวอย่างที่เคยทำคือแปลส่วนหนึ่งของ 'กาพย์เห่เรือ' โดยรักษาจังหวะเดิมแต่เปลี่ยนคำบางคำให้อ่านลื่นขึ้นในปากคนรุ่นใหม่ ผลคือบทยังคงให้ความรู้สึกทรงพลังและสามารถถูกอ่านออกเสียงได้อย่างเป็นธรรมชาติ

การปิดงานจึงมักเป็นการอ่านเสียงและปรับเฉพาะจุดที่สะดุด วิธีนี้ทำให้บทกวีเก่าไม่รู้สึกเป็นพิพิธภัณฑ์ แต่ยังคงมีกลิ่นอายของอดีตอยู่บ้าง ซึ่งเป็นความสมดุลที่ฉันมองว่าสวยงามเสมอ

การถอดคำประพันธ์โบราณให้กลายเป็นภาษาไทยร่วมสมัยเป็นเหมือนการเดินเข้าไปในบ้านเก่าที่มีเฟอร์นิเจอร์คลาสสิกแล้วพยายามจัดวางให้เข้ากับสไตล์ปัจจุบัน—ต้องระวังไม่ให้ของเก่าขาดความงามและไม่ให้ของใหม่บดบังเสน่ห์เดิม

ในขั้นแรก ฉันมักอ่านต้นฉบับหลายรอบเพื่อจับจังหวะ สำนวน และความฉลาดในการเลือกคำของกวีต้นฉบับ มากกว่าจะรีบแปลแบบตัวต่อตัว เพราะสิ่งที่สำคัญคือการรักษา 'อารมณ์' และภาพพจน์ที่ทำให้บทกวีมีชีวิต แม้ว่าจริงๆ แล้วคำบางคำหรือรูปแบบวรรณยุกต์จะไม่สามารถย้ายมาได้ตรงๆ ก็ตาม การตัดสินใจว่าจะยึดแนวสัมผัสคำและแผนเสียง หรือจะปล่อยให้เป็นกวีร่วมสมัยที่เน้นภาพและจังหวะ มีผลต่อทิศทางการแปลอย่างมาก ตัวอย่างเช่นเวลาทำงานกับบทโคลงเก่าจาก 'พระอภัยมณี' บางท่อน ฉันเลือกเก็บสัมผัสและการจัดวางคำที่ให้ความรู้สึกดั้งเดิมไว้ แล้วเติมคำร่วมสมัยที่ช่วยให้ผู้อ่านวันนี้เข้าถึงอารมณ์นั้นได้ง่ายขึ้น

การใช้ภาษาร่วมสมัยไม่จำเป็นต้องใส่สแลงหรือคำวัยรุ่นจนเกินไป บ่อยครั้งที่การเลือกคำธรรมดาแต่ภาพชัดเจนและจังหวะประโยคที่เดินได้ดี ให้ผลลัพธ์ดีกว่าการพยายามทำให้บทกวีกลายเป็นบทสนทนา ในมุมปฏิบัติ ฉันมักเขียนสองแบบ: แบบหนึ่งคงความร่วมสมัยสูงเพื่อใช้ในการอ่านออกสื่อหรือการแสดง บทที่สองคงเสียงเก่าไว้เป็นฉบับอ้างอิง เพื่อให้คนที่อยากศึกษาภาษาและโครงสร้างดั้งเดิมเข้าใจความเปลี่ยนแปลง การใส่คำอธิบายสั้นๆ ในท้ายบทหรือหมายเหตุก็ช่วยได้เมื่อพบภาพหรือวัฒนธรรมที่อ้างอิงยากจะเข้าใจโดยตรง

สุดท้ายแล้วงานประเภทนี้ต้องมีความยืดหยุ่นและความเคารพต่อทั้งต้นฉบับและผู้อ่านปัจจุบัน การทดลองหลายแบบแล้วคัดเลือกเวอร์ชันที่ยังคงพลังของบทกวีไว้ได้มากที่สุดทำให้ฉันรู้สึกเหมือนได้คืนชีวิตให้กับคำเก่าๆ ที่ยังพูดกับคนยุคใหม่ได้อย่างตรงไปตรงมา