นักโบราณคดีคิดว่าสฟิงซ์ อียิปต์ถูกสร้างขึ้นเมื่อไหร่?

มีรายละเอียดเชิงวิชาการหลายอย่างที่ผมมักอธิบายเมื่อถกเถียงเรื่องอายุของสฟิงซ์ วิธีคิดแบบอภิปรายจะเน้นที่พยานหลักฐานเฉพาะทาง: ลำดับชั้นของชั้นหิน (stratigraphy) การเทียบรูปแบบศิลปะ และความสัมพันธ์กับโครงสร้างโดยรอบ ผลลัพธ์จากการเปรียบเทียบเชิงรูปแบบระบุความคล้ายคลึงกับงานแกะสลักและสถาปัตยกรรมของราชวงศ์ที่สี่ ซึ่งวางอยู่ในช่วงเวลาประมาณกลางศตวรรษที่ 26 ก่อนคริสต์ศักราช

ประเด็นที่มักถูกยกขึ้นมาโต้แย้งคือผลการศึกษาเกี่ยวกับการกัดกร่อนของหินที่บางคนตีความว่าเกิดจากการกัดเซาะโดยน้ำฝนเป็นเวลานาน ซึ่งอาจบอกใบ้อายุที่เก่ากว่า แต่คำอธิบายทางธรณีวิทยามีความซับซ้อนและขึ้นกับสมมติฐานเรื่องสภาพภูมิอากาศในอดีต ความสัมพันธ์เชิงสถาปัตยกรรมของสฟิงซ์กับวิหารและพีระมิดของคาฟรายังเป็นหลักฐานภายในเชิงบริบทที่แข็งแรงกว่าอีกด้วย

โดยสรุปมุมมองส่วนใหญ่ในชุมชนศึกษาโบราณคดียังกำหนดอายุสฟิงซ์ให้อยู่ราวราชวงศ์ที่สี่ (ประมาณ 2500 ปีก่อนคริสตกาล) แม้ว่าจะมีงานศึกษาที่ท้าทายและควรรับฟัง แต่การขยายข้อสรุปต้องมาพร้อมหลักฐานทางโบราณคดีที่สามารถอธิบายความเปลี่ยนแปลงเชิงบริบทได้อย่างสอดคล้อง

ดิฉันเคยยืนมองสฟิงซ์กลางแดดแรงแล้วคิดว่าเรื่องอายุมันซับซ้อนกว่าที่เห็นโดยตาเดียว คำอธิบายที่เป็นที่ยอมรับกันมากที่สุดคือมันถูกสร้างในสมัยราชวงศ์ที่สี่ ราวสองพันห้าร้อยปี ก่อนคริสตกาล แต่สิ่งที่ทำให้บทสนทนาน่าสนใจก็คือรายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ เช่นใบหน้าถูกแก้ไขครั้งหลัง ๆ และแผ่นหินรอบ ๆ ถูกซ่อมแซมบ่อยครั้ง

สิ่งที่ชวนคิดคือการที่มีทั้งคำอธิบายเชิงศิลปะและเชิงธรณีวิทยามาปะทะกัน งานแกะสลักและการจัดวางบ่งชี้ถึงความเป็นงานของยุคฟาโรห์ แต่การกัดกร่อนบางรูปแบบก็ทำให้คนตั้งคำถามถึงภูมิอากาศโบราณและปัจจัยธรรมชาติอื่น ๆ ผลคือภาพรวมยังคงเอียงไปทางช่วงราชวงศ์ที่สี่ แต่การเฝ้าดูงานวิจัยใหม่ ๆ ยังคงทำให้หัวใจนักเดินทางอย่างดิฉันตื่นเต้นที่ได้เห็นว่าประวัติศาสตร์ยังมีความลึกลับให้ค้นหาอยู่เสมอ

เราเคยหลงใหลกับเรื่องราวโบราณของอียิปต์จนคอยจับตาข้อมูลเกี่ยวกับสฟิงซ์อยู่บ่อย ๆ และจากสิ่งที่ฟังทั้งจากนักโบราณคดีและงานศึกษาทั่วไป ความเห็นส่วนใหญ่ชี้ไปที่สมัยราชวงศ์ที่สี่ของอาณาจักรโบราณ (ประมาณ 2600–2500 ปีก่อนคริสตกาล) ว่าเป็นช่วงเวลาที่สฟิงซ์ถูกแกะสลักออกมาจากหน้าผาหินปูนในบริเวณที่พีระมิดของคาฟรา (Khafre) ตั้งอยู่

ลักษณะของหินที่ตัดออกมา การจัดวางสฟิงซ์ให้เชื่อมโยงกับวิหารหุบเขาและพีระมิด รวมถึงความคล้ายคลึงของรูปแบบศิลปะบนใบหน้ากับรูปปั้นของกษัตริย์ที่สันนิษฐานว่าเป็นกษัตริย์เดียวกัน ทำให้คนในวงการส่วนใหญ่ยอมรับว่าเป็นงานของช่างสมัยราชวงศ์ที่สี่ นอกจากนี้แผ่นหินที่อยู่บริเวณเท้าซึ่งต่อเชื่อมกับโครงสร้างอื่น ๆ ก็ช่วยยืนยันความเกี่ยวเนื่องด้านโครงสร้างสมัยเดียวกันได้พอสมควร

ยังมีผลงานวิจัยที่ท้าทายมุมมองนี้ เช่นงานศึกษาด้านการกัดเซาะหินที่ชี้ว่าลวดลายการกัดกร่อนอาจบ่งบอกถึงอายุที่เก่ากว่ามาก แต่ปัญหาคือหลักฐานทางวัฒนธรรม—เช่นสิ่งก่อสร้าง เครื่องมือ หรือการจารึกที่สอดคล้องกับช่วงเวลาโบราณกว่านั้น—ยังหาไม่พบในบริเวณนั้น ในทางปฏิบัติ นักวิชาการจึงยังคงยึดข้อสรุปตามการวิเคราะห์หลายด้านที่ชี้ไปยังราวกลางยุคสำคัญของอาณาจักรโบราณ นี่คือเหตุผลที่ผมยังมองว่าสฟิงซ์น่าจะมาจากราว ๆ สองพันห้าร้อยปีก่อนคริสตกาล มากกว่าจะย้อนกลับไปเป็นหมื่น ๆ ปีตามทฤษฎีสุดต้านทานต่าง ๆ