อักษรไทยโบราณ ถูกถอดความเป็นภาษาไทยปัจจุบันอย่างไร?

กลิ่นหมึกเก่าทำให้ฉันอยากถอดความให้ชัดเจนแต่ไม่ทำให้ต้นฉบับหายไป การแปลงคำจากภาษาโบราณสู่ภาษาไทยปัจจุบันมักเริ่มจากการจับรูปอักษรแล้วเติมสระและวรรณยุกต์ที่หายไป เพื่อให้ได้โครงคำที่อ่านออก จากนั้นจะเปลี่ยนรูปคำตามหลักไวยากรณ์ปัจจุบัน เช่น คำยกยอหรือคำลงท้ายที่เคยใช้ในบทกวีเก่า อาจต้องแปลงให้เป็นคำที่คนสมัยนี้คุ้น

ผมมักจะให้ความสำคัญกับความหมายเชิงบริบทมากกว่าการแปลคำต่อคำ นั่นหมายความว่าถ้ามีสำนวนเก่าที่ไม่มีคำเทียบตรงในปัจจุบัน จะเลือกวลีที่ให้ความหมายและน้ำเสียงใกล้เคียงแทน อีกข้อที่ต้องระวังคือชื่อคนหรือชื่อเครื่องมือต่าง ๆ บางครั้งต้องเก็บไว้เป็นรูปเดิมแล้วตามด้วยคำอธิบายสั้น ๆ เพื่อไม่ให้ความเป็นประวัติศาสตร์หายไป

การจบงานของฉันมักเป็นบันทึกสั้น ๆ ว่าเลือกแบบไหนและเพราะเหตุใด เพื่อให้ผู้อ่านรู้ว่าตรงไหนเป็นการตีความและตรงไหนคือการถอดตัวอักษรตรง ๆ แล้วก็ปล่อยให้ข้อความโบราณนั้นได้พูดกับคนรุ่นใหม่ต่อไป

การอ่านอักษรไทยโบราณเหมือนได้ไขกุญแจเวลา — ทุกตัวอักษรมีชั้นความหมายที่ต้องค่อยๆ ปลดล็อกด้วยความอดทนและความเข้าใจบริบท

เมื่อเจอจารึกเก่า เช่น 'ศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหง' ขั้นตอนแรกที่ฉันทำคืออ่านตัวอักษรแบบตรงตัวก่อน คือถ่ายทอดรูปร่างตัวอักษรเป็นเสียงสมัยใหม่โดยยังไม่เปลี่ยนคำ จากนั้นเติมสระ เสียงวรรณยุกต์ และเว้นวรรคให้เหมาะกับภาษาไทยปัจจุบัน เพราะอักษรโบราณมักไม่มีช่องวรรค ไม่มีวรรณยุกต์ชัดเจน และบางครั้งสระถูกเขียนไว้ต่างตำแหน่งหรือไม่ครบ

ขั้นตอนถัดมาที่ฉันชอบคือการตีความศัพท์โบราณที่เจอ บางคำมาจากภาษาบาลี-สันสกฤต บางคำเป็นรูปคำเก่าที่ไม่ได้ใช้แล้ว ต้องเทียบกับพจนานุกรมโบราณและดูบริบทในประโยคเพื่อเลือกรูปคำที่เหมาะสม พร้อมกันนั้นต้องระวังการอนุมานเกินจริง เพราะบางตัวอักษรถูกกัดกร่อนหรือขาดหายไป จึงต้องบันทึกความไม่แน่นอนเอาไว้

สุดท้ายฉันมักจะทำสองชั้นของผลลัพธ์: ชั้นแรกเป็น 'ถอดตัวอักษร' อย่างเคร่งครัด ส่วนชั้นที่สองเป็น 'ถอดความเชิงความหมาย' ที่เป็นภาษาไทยอ่านง่ายและสื่อความเดิมได้ชัด การทำแบบนี้ช่วยรักษาความถูกต้องของต้นฉบับไว้พร้อมกับให้คนสมัยนี้เข้าใจได้โดยไม่สูญเสียมิติทางประวัติศาสตร์

ประสบการณ์แรกกับอักษรโบราณทำให้ฉันต้องปรับวิธีคิดจากการอ่านภาษาไทยปัจจุบันไปสู่การอ่านเชิงโครงสร้างของภาษาเก่า การถอดความไม่ใช่แค่อ่านตัวอักษรแล้วแปลเป็นคำที่เราใช้ทุกวัน แต่เป็นการเปลี่ยนแปลงรูปแบบการเขียนและรูปศัพท์ให้เข้ากับไวยากรณ์สมัยใหม่โดยยังคงน้ำเสียงเดิมไว้

ขั้นตอนหลักที่ฉันทำตอนถอดความจากงานแบบ 'ไตรภูมิพระร่วง' คือ (1) ตีความการเว้นวรรคและรูปสระใหม่ เพราะของเก่าเขียนติดกัน (2) แยกแยะคำบาลี-สันสกฤตที่อยู่ในข้อความและเลือกคำไทยที่ใกล้เคียงทั้งความหมายและระดับภาษาที่เหมาะสม (3) ระบุส่วนที่ไม่แน่ใจไว้ในวงเล็บหรือตัวเอียง เพื่อให้ผู้อ่านรู้ว่าตรงไหนเป็นการสมมติเติมเต็ม

การตัดสินใจเรื่องโทนภาษาก็สำคัญ ถ้าต้นฉบับเป็นเชิงพิธีการ ฉันจะรักษาภาษาที่ห่างจากภาษาพูด แต่ถ้าต้องการให้คนอ่านทั่วไปเข้าถึงได้ ก็จะเลือกถ้อยคำเรียบง่ายมากขึ้น ทั้งหมดนี้ทำให้การถอดความมีทั้งความเคารพต่อแหล่งเดิมและความใส่ใจต่อผู้อ่านปัจจุบัน