คุณหญิงแม่ กับกฎในเรือน

ตั้งแต่แม่เมษาหล่นตุ๊บเข้ามาสู่ยุครัตนโกสินทร์ตอนกลางและมาอยู่ในเรือนขุนเทวัญได้หลายวัน

คุณหญิงจันทร์วาดก็มองอยู่ห่าง ๆ ยังไม่ได้สืบสาวเล่าความอันใดให้เป็นแก่นสาร นั่นเพราะด้วยเหตุยังไม่มีเวลาว่างจะจัดการ และด้วยเพราะเมษาพูดจาไม่รู้ความเป็นภาษามนุษย์เลย และในเช้าวันนี้คุณหญิงก็อดไม่ได้อีกต่อไป

“แม่พลอย ไปตามแม่เมษามาพบฉันแต่เช้า อย่าให้ต้องรอนาน”

แม่พลอยวิ่งแจ้นไปถึงครัว เมษาที่กำลังลองทอดไข่ดาวด้วยเตาถ่านก็สะดุ้ง

“ไปเร็วเถอะเมษา คุณหญิงท่านเรียกหา แล้วก็ระวังกริยามารยาทให้ดีด้วยนะคุณหญิงท่านเป็นคนเจ้าระเบียบ”

เมษาสะบัดผ้าซิ่น พูดหน้าระรื่น “เอาน่า เดี๋ยวฉันจัดให้ คนอย่างเมษามีทักษะการเจรจาดีเริ่ด”

ที่ห้องโถงในเรือนหลังใหญ่ คุณหญิงจันทร์วาดนั่งอยู่ตรงกลางห้องบนตั่งไม้สูง สวมผ้าไหมสีกรมปักดิ้นทอง แววตาสงบนิ่ง

เมษาค่อย ๆ ย่อตัวนั่งลงตรงหน้า ยิ้มแหย ๆ “กราบสวัสดีเจ้าค่ะคุณหญิงแม่ กราบสวัสดีค่ะคุณพี่ขุนเทวัญ”

ขุนเทวัญนั่งอยู่ข้างแม่ สีหน้าเรียบนิ่งคล้ายจะสงบ แต่ในใจคงไม่สงบเพราะไม่รู้ว่าแม่เมษาจะแผลงฤทธิ์พูดจาโฉ่งฉ่างต่อหน้าผู้เป็นแม่ของเขาเมื่อใด

เมษานั่งอยู่ตรงหน้าเพื่อบทสนทนาจากอีกฝ่ายที่เรียกตัวเธอมา ยิ้มสดใสเหมือนคนไม่มีปัญหาอะไรในชีวิต คุณหญิงทอดสายตามอง แล้วเปิดบทสนทนาด้วยเสียงนุ่มแต่แน่น

“แม่เมษา ฉันอยากรู้ว่าเจ้ามีต้นกำเนิดเช่นไร เป็นลูกเต้าเหล่าใคร มาจากไหนกันแน่”

เมษายิ้มหวาน “โอ้ ต้นกำเนิดเลยเหรอ คุณหญิงแม่ขา หนูเกิดปีสองพันห้าร้อยสี่สิบสามค่ะ อยู่หมู่บ้านไพรเวทแกรนด์ เขตคลองห้า พ่อแม่ไม่มี หนูเรียนจบมหาวิทยาลัยแล้วก็มาเป็นบิวตี้บล็อกเกอร์ ถ่ายคลิปลงติ๊กต็อกทุกวันเลย คนติดตามนี่เป็นแสน ๆ เลยนะคะ”

ห้องทั้งห้องเงียบสนิท แม่พลอยที่ถือพัดยุงอยู่ถึงกับหยุดมือ ขุนเทวัญนิ่งงัน คุณหญิงกะพริบตาช้าถึงช้ามาก เพราะเรียบเรียงสิ่งที่ได้ยินไม่ถูก

“เอาใหม่ซิ บิวๆ อะไร”

“บิวตี้บล็อกเกอร์ค่ะ คือแบบว่า รีวิวเครื่องสำอางไรงี้ มีฟอลโลเวอร์เป็นแสนเลยนะคะคุณหญิงแม่”

คุณหญิงนิ่งไปอีกครั้ง พัดในมือค้างอยู่กลางอากาศ

“แม่เมษา เธอพูดอะไรข้าฟังไม่รู้เรื่องเลยแม้แต่น้อย ฉันไม่แน่ใจว่าสิ่งที่เจ้าเรียกบิวตี้บล็อกเก่อ นั่นมันคือโรงบ่อน โรงโขน หรืออะไร

“บิวตี้บล็อกเกอร์ค่ะ ไม่ใช่บล็อกเก่อ”

“เออ จะอะไรก็ช่างมัน”

ขุนเทวัญกระแอมเบา ๆ แล้วเอ่ยเสียงนิ่ง “คุณแม่ขอรับ ลูกว่าบางทีเธออาจจะความจำเลอะเลือน จากตอนที่ฟ้าผ่าก็เป็นได้ เพราะวันที่เจอเธอสลบอยู่ที่ถนนหน้าเรือน มีฟ้าคะนองพอดี”

คุณหญิงปรายตาช้า ๆ “ความจำเสื่อมหรือสติไม่สมประกอบ ยังไม่อาจตัดสินใจได้ แม่ว่าพาไปส่งให้โปลิศเถอะพ่อเทวัญ”

เมษาได้ยินดังนั้นรีบโบกมือ ยิ้มแหย “อย่าเลยค่ะคุณหญิงแม่ เดี๋ยวเขาหาว่าหนูบ้า”

คุณหญิงหรี่ตาลง “ฉันนี่สิที่จะบ้า ฟังเธอพูดมาฉันสิจะวิปลาศเอา ฟังไม่ได้ความ แล้วก็เลิกเรียกฉันว่าคุณหญิงแม่ได้แล้ว เรียกแค่คุณหญิงพอ มันจั๊กจี๊”

ขุนเทวัญหลุบตามองพื้นพยายามไม่ขำ แม่พลอยทำหน้ากลั้นขำอยู่ในใจ

คุณหญิงโบกพัดปิดบทสนทนา “เอาเถิด หากเธอยังจำความอะไรไม่ได้ ก็ให้อยู่ไปก่อนเถิด ครั้นจะส่งตัวไปให้โปลิศก็สงสาร”

“สงสารหนูหรือเจ้าคะ”

“สงสารโปลิศ” คุณหญิงตอบทันควัน

เมษาหัวเราะแห้ง ๆ ก้มหน้าลงพึมพำเบา ๆ กับแม่พลอย

“แย่แล้วแม่พลอย ฉันน่าจะถูกจัดอยู่ในหมวดตัวประหลาดไปแล้วล่ะ”

แม่พลอยมองหน้าแล้วพยักหน้าช้า ๆ “เรื่องจริงทั้งนั้น”

ช่วงบ่ายในครัวเรือนไทย เมษานั่งพับผ้าอยู่กับแม่พลอย มือยังจับปลายชายซิ่นไม่ค่อยเป็น แต่ปากไม่เคยหยุดพูด

“แม่พลอย ฉันถามจริง ๆ เถอะ บ้านนี้ไม่มีทาสเลยเหรอ”

แม่พลอยชะงักมือครู่หนึ่ง แล้วหันมามองด้วยแววตาแปลกใจ “เอ็งหมายความว่ายังไง”

“ก็ คือแบบ ฉันเคยเรียนมานะว่ายุคนี้มันยังมีทาสอยู่ไม่ใช่เหรอ แต่ทำไมในบ้านขุนเทวัญไม่มีเลยล่ะ”

เมษาขมวดคิ้ว หยิบผ้าขาวม้ามาพับผิดพับถูก แม่พลอยยิ้มนิด ๆ ก่อนจะพูดเรียบ ๆ

“บ้านนี้ไม่มีทาสหรอกเพราะท่านที่เรือนนี้ไม่ชอบกดขี่ใคร ท่านว่าชีวิตคนไม่ควรจะเป็นของใคร ที่อยู่เรือนนี้ จะมีก็แค่บ่าวไพร่ ที่ท่านให้ที่อยู่ ที่กิน และให้เงินใช้ตามเหมาะสม”

เมษาชะงัก เงยหน้าขึ้นทันที

“หัวสมัยใหม่มาก มีความเสรีนิยมในยุคที่คนยังไม่ได้พูดคำว่าสิทธิมนุษยชนกันเลยนะเนี่ย”

แม่พลอยฟังไม่ค่อยเข้าใจ แต่ยิ้มออก “แต่ว่าที่เรือนอื่นก็ยังมีทาสอยู่นะ น่าสงสารเสียจริง”

“อ๋อ ไม่ต้องห่วงหรอก อีกไม่นานก็จะมีกฎหมายเลิกทาสออกมาแล้วนะแม่พลอย”

“กฎหมายเลิกทาส เธอรู้ได้อย่างไร”

“เอาน่า ฉันรู้ก็แล้วกัน ต่อไปในอนาคต ทาสทุกคนก็จะเป็นไท ไชโย” เมษาหยิบผ้าผืนต่อไปขึ้นมา พลางพึมพำกับตัวเองเบา ๆ

แดดยามเย็นทอดเงาเฉียงผ่านระแนงไม้ศาลาริมสวน กลิ่นดอกพิกุลลอยมากับลมบาง ๆ ระคนเสียงนกร้องอ้อยอิ่งอยู่ปลายยอดไม้

ขุนเทวัญนั่งสงบนิ่งอยู่มุมศาลา ในชุดอยู่บ้านสีขาวปนน้ำเงิน มือเรียวยาวเปิดหน้าหนังสือไทยโบราณ ก่อนจะจรดปลายปากกาลงบนกระดาษว่างเปล่าแล้วเขียนอย่างสุขุมเงียบงัน

และแน่นอน ความสงบทั้งหลายต้องพังทลาย เมื่อเสียงหนึ่งแว่วลอยมาจากทางเดินข้างศาลา

“โอ๊ยยยยยย...” เสียงลากยาวตามด้วยผ้าซิ่นสะบัดเหมือนม้วนพรมเข้าฉาก เมษาเดินมาแบบไม่รู้เหนือรู้ใต้ แต่รู้แน่ ๆ ว่าเสียงดังพอจะทำให้ขุนเทวัญละสายตาจากหน้ากระดาษ

“บ้านหลังใหญ่อย่างกับวัง เดินหลงมาทางไหนอีกล่ะ อุ๊ยตาย! ขอโทษค่ะ ฉันไม่ได้ตั้งใจจะเข้ามาขัดจังหวะฉากพระเอกค่ะ”

ขุนเทวัญเงยหน้าขึ้นเล็กน้อย สายตานิ่ง เงียบ ขรึม แต่หางคิ้วกระตุกเบา ๆ

“เธอมีธุระอันใดหรือ แม่เมษา”

“ไม่มีอะไรค่ะคุณพี่ขุน” เมษายกมือไหว้เก้ ๆ กัง ๆ แต่สีหน้ากรุ้มกริ่ม “แค่ไม่มีอะไรทำ เลยเดินเล่นจนหลงเข้ามาในสวน แล้วบังเอิญพบว่าท่านขุนสุดหล่อกำลัง อะแฮ่ม อ่านนิยายกลางร่มไม้พอดี”

มือที่กำลังจรดหมึกหยุดลงชั่วครู่ ใบหน้าเรียบเฉย แต่ใบหูข้างหนึ่งแดงขึ้นอย่างไม่มีเหตุผล

“ฉันกำลังอ่านหนังสือราชการ มิใช่นิยายดังที่เธอพร่ำเพ้อ”

“จริงเหรอคะ เพราะองค์ประกอบมันใช่มาก ทั้งเสื้อผ้าฟ้าทอง แสงแดดอ่อน ๆ และท่านขุนสุดหล่อราวพระเอกจากซีรีส์เกาหลี”

ขุนเทวัญไม่ตอบ แต่กระแอมเบา ๆ แล้วก้มลงเขียนหนังสือต่ออย่างจงใจ ราวกับว่าไม่อยากจะต่อล้อต่อความกับเมษา

เมษาไม่ยอม เดินเฉียดเข้าไปใกล้ ยื่นหน้าสอดส่องเหนือบ่าเขาอย่างไม่มีมารยาทใด ๆ ทั้งสิ้น

“โห ลายมือสวยกว่าฟอนต์ในคอมพิวเตอร์อีกแน่ะ ว่าแต่คุณพี่ขุนเขียนอะไรเหรอคะ”

“รายงานการสำรวจการเสียอากรของกองเรือฮอลันดา” ขุนเทวัญตอบเสียงเรียบ

เมษาทำตาโต “ไหนขอฉันอ่านหน่อย” เมษาทำหน้าจดจ้องอ่านตัวหนังสือในหน้ากระดาษนั้น แม้ว่าการสะกดคำจะแตกต่างจากยุคสมัยใหม่ แต่ก็พอที่จะอ่านออก

“เธออ่านหนังสือออกหรือ” ขุนเทวัญเลิกคิ้ว “นั่นหมายความว่า เธอคงไม่ใช่ลูกชาวบ้านร้านตลาดที่เดินหลงเข้ามาอย่างที่อ้างแล้วกระมัง”

“อ่านออกสิคะ ฉันก็เรียนหนังสือมานะ”

ขุนเทวัญมองเธอนิ่ง ๆ ก่อนจะถอนหายใจในลำคอ “ในสยามคนอ่านหนังสือออก มีแต่พวกขุนนางหรือไม่ก็ลูกหลวงลูกพระยาเท่านั้นแหละ ที่ได้ร่ำเรียนเขียนอ่าน ฉันล่ะสงสัยจริงเชียวว่าเธอคือใคร มาจากไหน”

เมษาหัวเราะคิกก่อนจะเอื้อมมือลูบดอกพิกุลแห้งที่ตกอยู่บนขอบโต๊ะ ขุนเทวัญเงยหน้าขึ้นอีกครั้ง มองเธอเล็กน้อย

“หากเธออยากใช้เวลาว่างให้เป็นประโยชน์ ฉันจะมอบหน้าที่ให้เธอคัดหนังสือให้เอาไหม”

เมษาหยุดหัวเราะทันที “แต่ภาษาสมัยนี้มันไม่คุ้นเลยนะคะ ถึงฉันจะอ่านออก แต่ให้เขียนมันคงออกมาเป็นคำสมัยใหม่ผิดรูปแบบของยุคนี้แน่นอน”

ขุนเทวัญมุมปากกระตุกน้อย ๆ แต่ยังไม่ยิ้มด้วยวางฟอร์ม “ถ้าอย่างนั้นก็อย่าก่อกวนให้เสียเวลาฉัน”

“รับทราบค่า” เมษาโค้งตัวนิดหนึ่ง ทำเสียงใสใส่ลม “งั้นฉันไปหาอะไรทำกับแม่พลอยก่อนนะเจ้าคะคุณพี่ขุนเทวัญ”

ขุนเทวัญวางปากกาช้า ๆ มองไปยังแสงแดดที่เริ่มส้มจัดตรงปลายไม้ แผ่นกระดาษตรงหน้าเขียนค้างไว้ครึ่งหน้า แต่กลับเต็มไปด้วยเสียงหัวเราะของใครบางคน ที่แค่เดินผ่านและแวะมาคุย ก็เหมือนเผลอเปลี่ยนศาลาริมสวนให้กลายเป็นละครโรงใหญ่ได้ทุกวัน ถึงจะปวดกบาลแต่ก็สนุกดี