นักเขียน Homunculus เป็นใครและประวัติผลงานของเขา

ผู้เขียนของ 'Homunculus' คือ ฮิเดโอะ ยามาโมโตะ (Hideo Yamamoto) ซึ่งเป็นชื่อที่คอการ์ตูนแนวผู้ใหญ่คุ้นเคยกันดี ผมรู้สึกว่าผลงานของเขามักมีสัมผัสที่เยือกเย็นและคมกริบ เมื่อลงลึกในงานของยามาโมโตะจะเห็นว่าชอบขุดหัวข้อจิตใต้สำนึก ความผิดปกติทางจิต และมิติความรุนแรงที่ไม่ใช่แค่ฉากต่อสู้ แต่เป็นความรุนแรงทางจิตใจ หนึ่งในผลงานที่โดดเด่นและทำให้คนรู้จักเขามากขึ้นคือ 'Ichi the Killer' (ฆาตกรหนึ่ง) เรื่องนั้นทั้งดิบ ทั้งโหด และสะท้อนด้านมืดของมนุษย์อย่างแรง ผมมองว่า 'Ichi the Killer' กับ 'Homunculus' มีความเกี่ยวเนื่องกันในเชิงธีม คือทั้งสองเรื่องไม่กลัวที่จะสำรวจความวิปริตและการแตกหักของจิตใจต่างกันแค่มุมมองและวิธีเล่า ในฐานะแฟนมังงะที่ชอบงานแนวจิตวิทยาแบบนี้ ผมมักจะติดตามผลงานของยามาโมโตะเพราะเขาให้ความรู้สึกว่าไม่ใช่แค่สร้างความตื่นเต้น แต่พาผู้อ่านลงไปสัมผัสความไม่สบายใจที่คอยคืบคลานอยู่ในตัวละคร ผลงานอื่นๆ ของเขานอกเหนือจากชื่อใหญ่ก็ยังมีซีรีส์สั้นและหนึ่งชิ้นที่สะท้อนแนวคิดคล้ายกัน ทำให้มองเห็นพัฒนาการของสไตล์การเล่าเรื่องได้ชัดเจน พูดสั้นๆ ว่าใครชอบมังงะที่ทลายกำแพงจิตใจและไม่ยึดติดกับความสวยงามปิ๊งๆ ของภาพ คอนเทนต์ของยามาโมโตะมักตอบโจทย์ได้ดี

ตลาดหนังสือไทยมักจะไม่ค่อยนำมังงะแนวทดลอง-จิตวิทยาเข้ามาจำหน่ายอย่างเป็นทางการบ่อยนัก ดังนั้นการหาฉบับแปลไทยของ 'homunculus' อาจไม่ง่ายเท่ามังงะแนวยอดนิยมทั่วไป ผมมีมุมมองแบบคนที่อ่านมังงะโตมากับงานผู้ใหญ่หลายเรื่อง แล้วจะบอกว่าในวงการไทยไม่มีข่าวคราวการตีพิมพ์ฉบับแปลไทยที่เป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวาง เท่าที่เห็นคนไทยที่อยากอ่านมักจะไปหาฉบับภาษาญี่ปุ่นหรือฉบับแปลภาษาอื่น ๆ แทน ซึ่งงานอย่าง 'homunculus' ใกล้เคียงในบรรยากาศกับงานสืบสวน-จิตวิทยาอย่าง 'Monster' ที่อาจทำให้ผู้จัดจำหน่ายในประเทศลังเล เนื่องจากเนื้อหาแก่และชวนสะเทือนจิตใจ ทางเลือกจริงจังสำหรับคนอยากเก็บคือซื้อเล่มญี่ปุ่น (tankobon) จากร้านนำเข้า หรือตามร้านหนังสือใหญ่อย่างร้านที่มีการนำเข้าหนังสือต่างประเทศ หรือมองในตลาดมือสองที่มักมีของหายาก ทั้งนี้การซื้อฉบับทางการจะช่วยสนับสนุนผู้สร้างผลงานได้ดีสุด แต่ถ้าความสะดวกสบายสำคัญ บางคนก็หาฉบับแปลภาษาอื่นที่มีลิขสิทธิ์แทนได้ โดยสรุป ถ้าอยากอ่านและเก็บสะสมแบบถูกลิขสิทธิ์ เตรียมใจว่าต้องซื้อฉบับภาษาญี่ปุ่นหรือภาษาต่างประเทศที่มีวางจำหน่าย แล้วคอยตามข่าวจากร้านนำเข้าในไทย บางทีของหายากก็โผล่มาในชั้นหนังสือมือสองบ้างเป็นครั้งคราว ลักษณะงานแบบนี้อ่านแล้วติดตรึงใจจริงๆ

คำว่า 'homunculus' ในแง่วิชาชีพทางประสาทวิทยามักจะชวนให้ผมนึกถึงแผนที่ของร่างกายในสมองมากกว่าตัวคนตัวเล็ก ๆ ที่เดินในหัว มันหมายถึงการจัดวางพื้นที่ของเปลือกสมองที่รับความรู้สึก (sensory homunculus) และพื้นที่ที่ควบคุมการเคลื่อนไหว (motor homunculus) ซึ่งถูกค้นพบผ่านการกระตุ้นสมองโดยตรงและการสังเกตผลกระทบหลังการกระตุ้น ภาพที่ชัดเจนที่สุดคือรูปฮอมนงคูลัสที่ร่างกายถูกบิดเบี้ยวไปตามขนาดพื้นที่สมอง: ปลายนิ้วและริมฝีปากจะถูกวาดใหญ่ เพราะมีเซ็นเซอร์และการควบคุมที่ละเอียดกว่า ส่วนลำตัวกลับถูกย่อเล็กลง เพราะสัดส่วนของพื้นที่สมองที่ตอบสนองน้อยกว่า นี่อธิบายได้ว่าทำไมปลายนิ้วเรารับสัมผัสได้ละเอียดกว่าหลังหรือแขน ผลทางคลินิกของแนวคิดนี้ก็น่าสนใจมาก เช่น ปรากฏการณ์ 'phantom limb' ที่ผู้สูญเสียอวัยวะยังคงรู้สึกว่ามีแขนนั้นอยู่ เพราะแผนที่ในสมองยังคงมีการแสดงผลอยู่ และอีกแง่คือความยืดหยุ่นของสมอง (neuroplasticity) ที่ทำให้พื้นที่ของฮอมนงคูลัสเปลี่ยนแปลงตามการใช้งาน เช่น นักกีตาร์หรือนักพิมพ์ที่ใช้ปลายนิ้วมากจะมีพื้นที่ในสมองขยายกว่าส่วนอื่น ทั้งหมดนี้ทำให้คำว่า 'homunculus' เป็นทั้งภาพจำและเครื่องมือช่วยให้เราเข้าใจการทำงานเชิงพื้นที่ของสมองได้ดีขึ้น"

หน้าปกของ 'Homunculus' ทำให้ฉันอยากเปิดอ่านจนวางไม่ลง และคำตอบสำหรับจำนวนเล่มก็คือทั้งหมด 15 เล่ม (รวมเล่มรวมตอนจบจนจบครบตามที่ตีพิมพ์ในญี่ปุ่น) ซึ่งเป็นระยะเวลาที่ชวนให้เรื่องค่อยๆ คลี่คลายอย่างตั้งใจ การเดินเรื่องของมังงะเล่มนี้เล่าเรื่องการทดลองเจาะกะโหลก (trepanation) ที่ทำให้ตัวเอกมีความสามารถมองเห็น 'ฮอมนังคิวลัส'—ภาพแทนความบกพร่องหรือความลับในจิตใจของคนอื่นๆ ความเข้มข้นของเนื้อหาไม่ได้มุ่งไปที่แอ็กชัน แต่เน้นการสำรวจจิตใจและตัวตนมากกว่า ตอนจบเองมีความคลุมเครือในแบบที่ฉันชอบ: เรื่องไม่ได้ปิดฉากด้วยการเฉลยแบบเป๊ะๆ แต่เป็นการเผชิญหน้าระหว่างตัวเอกกับความจริงภายในตัวเขา ผลลัพธ์คือการยอมรับบางอย่างและการเปลี่ยนแปลงที่ดูเหมือนจะปลดล็อกชีวิตให้ก้าวต่อ แม้จะยังทิ้งคำถามให้คิดต่อ แต่ภาพสุดท้ายให้ความรู้สึกว่าตัวเอกเลือกก้าวออกไปจากวงจรเดิมๆ ซึ่งอ่านแล้วรู้สึกสงบปะปนคล้ายการปล่อยวาง

เพลงธีมหลักของ 'Homunculus' เป็นเพลงที่ทำให้ผมต้องหยุดดูทุกครั้งที่มันโผล่มา มันไม่ใช่แค่ทำนองติดหู แต่เป็นพื้นที่ว่างระหว่างโน้ตที่ทำให้หายใจติดขัด เมโลดีนุ่ม ๆ ผสมกับซินธ์เย็น ๆ เปิดช่องให้ความคิดแปลก ๆ วิ่งเข้ามา ฉากเปิดที่กล้องหมุนช้า ๆ แล้วเสียงธีมนี้ค่อย ๆ ซ้อนทับภาพหน้าต่างรถไฟกับใบหน้าตัวละครหลัก มันดึงให้ผมเริ่มไขว่คว้าเข้าไปในจิตใต้สำนึกของเรื่อง ความน่าสนใจอีกอย่างคือธีมนี้มีหลายเวอร์ชัน ทั้งเวอร์ชันออเคสตรา ย่อม ๆ กับเวอร์ชันที่เป็นเปียโนเปล่า ๆ เวลาที่เปียโนลอยมาเพียว ๆ ในฉากความทรงจำ มันเหมือนการเปิดประตูให้เราเห็นด้านที่ละเอียดและเปราะบางของตัวละคร บางทีฉากที่ผู้แสดงยืนมองท้องฟ้าแล้วดนตรีตัวนี้เล่น อยู่ ๆ ความเงียบก็ถูกเติมจนมันหนักและงดงามในเวลาเดียวกัน การได้ฟังซ้ำแล้วซ้ำอีกทำให้ผมเริ่มเชื่อมโยงบางอย่างกับตัวเอง และนั่นแหละคือพลังของธีมหลักที่ยังคงจิกหัวใจคนดูได้เรื่อย ๆ

'Homunculus' มีทั้งหมด 15 เล่ม และเรื่องนี้จบเรียบร้อยแล้ว ฉันรู้สึกว่าการอ่านมันเหมือนเดินเข้าไปในห้องมืดที่ไฟค่อยๆ สว่างขึ้นทีละนิด — ไม่ได้หมายถึงตอนจบว่าจะชัดเจนทุกอย่าง แต่ภาพรวมของเรื่อง ถูกปิดปมหลักๆ ไว้เรียบร้อย ทำให้รู้สึกว่าการเดินทางของตัวละครได้รับการตอบสนอง ไม่ทิ้งช่องว่างสำคัญไว้จนคาใจเกินไป การจัดเล่มทั้ง 15 เล่มรวบรวมตอนต่างๆ ไว้อย่างเป็นระบบ ทำให้อ่านง่ายเมื่ออยากย้อนกลับไปดูฉากหรือบทสนทนาที่ชอบ งานศิลป์ของเรื่องนั้นเล่นกับความไม่แน่นอนของจิตใจได้ดี และตอนจบก็สะท้อนธีมใหญ่ได้ค่อนข้างครบถ้วน ในมุมของคนที่ชอบงานแนวจิตวิทยา ดาร์ก และมีการบิดตัวทางอารมณ์ 'Homunculus' ให้ความพึงพอใจกับจังหวะการเล่าเรื่องและการคลี่คลายปม แม้จะทิ้งความกำกวมบางอย่างไว้ให้คิดต่อ แต่ภาพรวมถือว่าจบสมบูรณ์ ผู้ที่ตามมาจนจบมักจะรู้สึกว่าการเดินทางนั้นคุ้มค่าและยากจะลืม

เรื่องราวของ 'Homunculus' พาเราเข้าไปสำรวจมุมมืดของจิตใจมนุษย์ในแบบที่ไม่ค่อยเห็นในมังงะทั่วไป ภาพรวมสั้น ๆ ก็คือมันเล่าเรื่องชายวัยกลางคนที่ตกหลุมทางสังคม — ไม่มีงาน ไม่มีบ้าน — แล้วยอมเข้ารับการทดลองแปลก ๆ ที่เป็นการเจาะกะโหลกเพื่อเปิดประสาทสัมผัสพิเศษ หลังจากการทดลองเขากลับสามารถเห็นสิ่งที่เรียกว่า 'ฮอมนังคิวลัส' ซึ่งไม่ได้เป็นสิ่งมีชีวิตตามตัวอักษรเท่าไร แต่เป็นภาพตัวแทนของความทรงจำ ฝังใจ และด้านมืดภายในคนอื่น ๆ ที่เขาสัมผัสได้ ผมชอบว่ามันไม่ยึดติดกับโครงเรื่องแบบฮีโร่หรือคำตอบชัดเจน แต่กลับขุดลงไปในรายละเอียดเล็ก ๆ ของการรับรู้ ความบิดเบี้ยวของร่างกาย และวิธีที่อดีตกับสังคมกดทับจิตใจ ตัวละครหลายตัวถูกเปิดเผยผ่านภาพประกอบที่รุนแรงและบรรยากาศหน่วง ๆ ซึ่งบางฉากทำให้คิดถึงความหน่วงทางจิตวิทยาแบบเดียวกับหนัง 'Perfect Blue' — ทั้งที่แนวทางและสไตล์ต่างกัน แต่วิธีการเล่นกับการรับรู้และความเป็นจริงมีความคล้ายคลึงกัน เมื่ออ่านแล้วจะรู้สึกว่ามังงะเล่มนี้ตั้งคำถามกับการเป็นตัวตน การเห็นคุณค่า และความสัมพันธ์ระหว่างร่างกายกับจิตใจ มากกว่าจะให้คำตอบชัด ๆ นี่ไม่ใช่มังงะสบาย ๆ สำหรับพักผ่อน แต่เป็นงานที่ชวนคิดและค้างคาใจนานหลังวางเล่มลง

ลองเริ่มจากการมองหาฉบับเล่มจริงก่อนแล้วกัน — สำหรับคนที่ชอบสัมผัสกระดาษและปกหนังสือ การตามร้านหนังสือใหญ่ ๆ หรือร้านหนังสือมือสองมักให้ความสุขแบบแปลก ๆ ฉันมักชอบเดินผ่านชั้นการ์ตูนของร้านอย่าง 'Kinokuniya' หรือร้านหนังสือในห้างใหญ่ เพื่อเช็กว่ามีลิขสิทธิ์ไทยของ 'Homunculus' เข้ามาจำหน่ายหรือไม่ เมื่อเจอเล่มจริงนี่แหละความรู้สึกมันต่าง: ภาพคุณภาพดี การแปลที่ได้รับการตรวจทาน และได้สนับสนุนผู้สร้างผลงานอย่างแท้จริง อีกวิธีที่ฉันใช้คือสังเกตประกาศจากสำนักพิมพ์ท้องถิ่น เพราะถ้ามีการซื้อสิทธิ์แปลไทย สำนักพิมพ์เหล่านั้นมักโปรโมทในหน้าเพจหรือโซเชียลมีเดียอย่างเป็นทางการ ถ้าไม่พบฉบับแปลไทย การสั่งซื้อฉบับภาษาอื่นหรืออ่านในรูปแบบดิจิทัลที่มีลิขสิทธิ์ก็ยังเป็นทางเลือกที่มั่นคง โดยเฉพาะถ้าใครชอบงานแนววรรณกรรมมืด ๆ อย่าง 'Monster' ก็จะเข้าใจว่าบางเรื่องต้องรอเวลาให้มีการนำเข้าอย่างเป็นทางการ ฉันคิดว่ามันคุ้มค่าเมื่อได้สนับสนุนผลงานที่ชื่นชอบอย่างจริงจัง