สำนักพิมพ์ไหนออกนิยายหลายคนฉบับแปลภาษาอังกฤษบ้าง

ตั้งแต่เริ่มสนใจวรรณกรรมไทยคลาสสิก บ่อยครั้งที่เจอคำถามเรื่องฉบับแปลของงานเก่า ๆ เช่น 'นางทิพย์' และคำตอบสั้น ๆ ที่มักพูดกันคือ: ไม่มีฉบับแปลภาษาอังกฤษที่เป็นการตีพิมพ์เชิงพาณิชย์แบบแพร่หลายออกมาอย่างชัดเจน นั่นหมายความว่าถ้าคาดหวังจะเห็นหนังสือแปลทั้งเล่มบนชั้นหนังสือสากล อาจยังต้องรอต่อไปอีกสักระยะ ในมุมที่เป็นนักอ่านแบบช่างสังเกต ผมสังเกตเห็นว่าผลงานวรรณกรรมไทยบางเรื่องถูกนำออกเป็นภาษาอังกฤษในรูปแบบที่กระจัดกระจาย เช่น ตอนย่อย ๆ ปรากฏในบทความวิชาการ บทแปลในรวมเล่มนิทานหรือนิตยสารทางวรรณกรรม หรืองานแปลที่ทำขึ้นโดยนักศึกษาระดับบัณฑิตศึกษาเป็นฉบับสำเนาในห้องสมุดมหาวิทยาลัย ดังนั้นโอกาสที่คนจะเจอ 'นางทิพย์' เป็นภาษาอังกฤษมักจะมาในรูปแบบตัวอย่างหรือบทคัดย่อ มากกว่าจะเป็นเล่มวางขายทั่วไป มุมมองอีกแบบที่มาจากการติดตามสำนักพิมพ์ที่แปลงานไทยเป็นภาษาอังกฤษคือ พวกสำนักพิมพ์อิสระในไทยที่มีชื่อเสียงเรื่องแปลงานไทยสู่สากล — อย่างเช่นสำนักพิมพ์อิสระที่เน้นวรรณกรรมและงานแปล — มักจะเป็นผู้ที่มีโอกาสนำเรื่องเก่า ๆ มาทำเป็นฉบับแปลเชิงพาณิชย์ได้ (ถ้าได้รับสิทธิ์จากเจ้าของลิขสิทธิ์) แต่การจะเกิดขึ้นจริงต้องอาศัยปัจจัยหลายด้านทั้งความคุ้มทุน ความสนใจจากตลาด และการอนุญาตของผู้ครอบครองลิขสิทธิ์ หากใครอยากติดตามแนวทางนี้จริง ๆ ทางที่ดูมีเหตุผลคือเฝ้าดูประกาศจากสำนักพิมพ์ที่ทำงานแปลวรรณกรรมไทยหรือสอบถามจากคณะอักษรศาสตร์และแผนกศึกษาประวัติศาสตร์วรรณกรรมไทยในมหาวิทยาลัยต่าง ๆ — บางทีบทแปลที่ยังไม่ถูกตีพิมพ์อาจอยู่ในคลังงานวิจัยหรือรวมเล่มวิชาการก็เป็นได้

หนังสือแปลในภูมิภาคนี้มีตัวแทนเยอะ และผมมักจะเจอผลงานที่ถูกแปลโดยสำนักพิมพ์ท้องถิ่นบ่อย ๆ ในไทย 'สำนักพิมพ์อมรินทร์' เป็นหนึ่งในรายใหญ่ที่นำเข้านิยายต่างประเทศและแปลเป็นภาษาไทย ทั้งแนววรรณกรรมสากลและนิยายเชิงพาณิชย์ นอกจากนี้ในอินโดนีเซีย 'Gramedia Pustaka Utama' ก็มีประวัติการแปลนิยายจากหลากหลายภาษาเพื่อรองรับผู้อ่านท้องถิ่น ส่วนสิงคโปร์เองก็มีสำนักพิมพ์อิสระอย่าง 'Ethos Books' ที่สนับสนุนการแปลงานวรรณกรรมร่วมสมัยและผลงานจากภูมิภาคอื่น ๆ ในฐานะคนที่ติดตามหนังสือข้ามภาษา ผมชอบดูว่าสำนักพิมพ์แต่ละแห่งเลือกผลงานอย่างไร บางเจ้ามุ่งหนังสือขายดีจากตะวันตก บางแห่งเน้นวรรณกรรมอิสระจากเอเชีย ทำให้ตลาดภาษาในอาเซียนมีความหลากหลายและเต็มไปด้วยทิศทางที่ต่างกัน สุดท้ายแล้วการแปลจากสำนักพิมพ์ท้องถิ่นช่วยให้ผู้อ่านเข้าถึงเรื่องเล่าใหม่ ๆ ได้โดยไม่ต้องพึ่งภาษาอังกฤษเป็นทางเดียว

ข่าวร้ายและข่าวดีในคราวเดียวกันคือ ผมไม่พบหลักฐานของการตีพิมพ์ฉบับแปลภาษาอังกฤษอย่างเป็นทางการของ 'นิยาย โคแก่ กินหญ้าอ่อน ไม่ ติดเหรียญ จบ แล้ว' เลย — นี่ไม่ใช่การลงความเห็นแบบคร่าว ๆ แต่เป็นการสรุปจากภาพรวมของวงการแปลนิยายออนไลน์ที่ผมติดตามมานาน เมื่อเรื่องใดเรื่องหนึ่งได้รับการซื้อสิทธิ์แปลอย่างเป็นทางการ มักจะเห็นประกาศจากสำนักพิมพ์ ชื่อหนังสือในรายการขายออนไลน์ หรือตามหน้าร้านหนังสือต่างประเทศ แต่กรณีนี้ยังไร้ร่องรอยของสำนักพิมพ์ใหญ่หรือสำนักพิมพ์นิยายแปลขนาดกลางที่ออกเล่มเป็นภาษาอังกฤษ ในมุมมองของคนที่อ่านนิยายแปลและติดตามกระแสการแปลจากภาษาต่างประเทศอยู่เสมอ ปัจจัยที่ทำให้บางเรื่องไม่มีฉบับแปลอังกฤษมักเกี่ยวกับความนิยมของต้นฉบับในตลาดสากลและการติดต่อซื้อสิทธิ์ที่ยังไม่เกิดขึ้น ตรงนี้รวมถึงงานที่มีเนื้อหาเฉพาะกลุ่มหรือภาษา/วัฒนธรรมท้องถิ่นมาก ๆ ที่ผู้จัดจำหน่ายต่างประเทศอาจมองว่าความเสี่ยงสูง ฉะนั้นการที่ 'นิยาย โคแก่ กินหญ้าอ่อน ไม่ ติดเหรียญ จบ แล้ว' ไม่มีสำนักพิมพ์อังกฤษรองรับก็ไม่ใช่เรื่องแปลกทั้งหมด แต่ก็ทำให้แฟนต่างภาษามีทางเลือกจำกัดเฉพาะการอ่านฉบับแปลมือสมัครเล่นหรืออ่านต้นฉบับถ้าทำได้ มุมปิดท้ายแบบคนที่ชอบแนะช่องทางติดตาม: ถ้าอยากรู้ว่าผู้แปลหรือกลุ่มอ่านแปลจะทำเวอร์ชันอังกฤษไหม ควรติดตามหน้าสังคมของผู้แต่งหรือกลุ่มแฟนแปลที่มักประกาศความคืบหน้าในชุมชนเฉพาะทาง บ่อยครั้งที่งานเล็ก ๆ จะมีการแปลอัปโหลดแบบไม่เป็นทางการบนเว็บบอร์ดหรือแพลตฟอร์มอ่านนิยายออนไลน์ที่นักอ่านรวมตัวกัน และเมื่อมีคนสนใจมากพอ บางครั้งก็มีการติดต่อขายสิทธิ์เพิ่มขึ้นได้ ในฐานะคนอ่าน ผมรู้สึกว่าเป็นเรื่องรอคอยที่น่าตื่นเต้นอยู่เหมือนกัน — รอการประกาศหรือการเคลื่อนไหวจากผู้เกี่ยวข้อง โดยยังคงชื่นชมความเป็นต้นฉบับของเรื่องไว้ในใจ

มีบางอย่างที่ต้องยอมรับก่อนว่าตลาดไทยสำหรับนิยายแปลแนว '4P' ไม่ได้เปิดกว้างเท่าไหร่ และนี่เป็นเหตุผลหลักว่าทำไมรายชื่อสำนักพิมพ์ที่ตีพิมพ์งานประเภทนี้จึงสั้นหรือแทบไม่มีเลย ฉันเคยตามหาเล่มพวกนี้มาเป็นปีและพบว่าเส้นแบ่งชัดเจนระหว่างงานที่ได้รับลิขสิทธิ์แปลอย่างเป็นทางการ กับงานที่หมุนเวียนในวงอินดี้หรือวงแฟนแปล: สำนักพิมพ์ใหญ่ ๆ มักหลีกเลี่ยงการนำเข้าเนื้อหาที่มีฉากทางเพศหนัก ๆ เพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาเรตติ้งและการจัดจำหน่าย ในทางกลับกัน งานที่มีลักษณะกลุ่มความสัมพันธ์หลายคน ส่วนใหญ่จะพบในรูปแบบอีบุ๊กจากสำนักพิมพ์อิสระ หรือเป็นงานแปลที่เผยแพร่ในชุมชนออนไลน์และร้านขายงานโดจินมากกว่าจะอยู่บนชั้นหนังสือทั่วไป ฉันเข้าใจว่าคนที่อยากได้ฉบับพิมพ์คุณภาพอยากรู้ชื่อสำนักพิมพ์ตรง ๆ แต่ความจริงคือ ถ้ามองหาในร้านหนังสือหลัก ๆ ของไทยมักไม่เจอ เพราะถ้าเป็นการแปลอย่างเป็นทางการ สำนักพิมพ์มักจะระบุเรตติ้งชัดเจนและจำกัดการวางจำหน่าย ในทางปฏิบัติถ้าต้องการฉบับแปลที่ถูกลิขสิทธิ์จริง ๆ ทางเลือกที่พบได้บ่อยคือการซื้อฉบับภาษาญี่ปุ่นหรืออังกฤษนำเข้า หรือติดตามสำนักพิมพ์อิสระที่เน้นตลาดผู้ใหญ่ ซึ่งจะประกาศชัดเจนบนเว็บไซต์หรือเพจของพวกเขา สุดท้ายฉันมักเลือกตรวจสอบด้วยตนเองจากรายการนิยายแปลหรือกลุ่มคนอ่านในเฟซบุ๊ก เพราะนั่นมักเป็นที่แรกที่คนแจ้งข่าวว่าใครได้ลิขสิทธิ์เล่มไหน แต่โดยรวมแล้วคำตอบสั้น ๆ คือ: ไม่มีรายชื่อสำนักพิมพ์ไทยใหญ่ ๆ ที่ชัดเจนสำหรับ 'นิยาย 4P' แบบแปลเป็นจำนวนมาก งานที่มีอยู่มักอยู่ในกลุ่มสำนักพิมพ์เล็ก งานอีบุ๊ก หรืองานนำเข้าเท่านั้น

เรื่อง 'พ่ายรักภรรยาแต่ง' เป็นชื่อลึกลับที่ฉันเห็นคนถามถึงบ่อย ๆ ในกลุ่มนิยายแปลออนไลน์ ในมุมมองของคนที่ติดตามหมวดแปลจีนมานาน ฉันมักจะเจอกับกรณีที่ชื่อเรื่องถูกแปลต่างกันไปตามสำนักพิมพ์หรือแอดมินที่ลงเอง ซึ่งทำให้บางครั้งหาชื่อเดียวกันในร้านหนังสือจริงยากมาก ในความทรงจำของฉัน ไม่มีหลักฐานชัดเจนว่ามีสำนักพิมพ์ขนาดใหญ่ประกาศตีพิมพ์เล่มกระดาษของ 'พ่ายรักภรรยาแต่ง' ในไทยอย่างเป็นทางการ แต่อาจมีการแปลแบบอีบุ๊กหรือโพสต์เป็นตอน ๆ ในเว็บบอร์ด/แพลตฟอร์มอ่านออนไลน์ ฉันมองว่าเรื่องนี้น่าจะอยู่ในกลุ่มนิยายที่มีการเผยแพร่แบบแฟนแปลหรือออกเป็นสำนักพิมพ์อิสระมากกว่า หากใครอยากได้แบบมีลิขสิทธิ์จริงจัง ควรสังเกตป้ายแจ้งสิทธิ์ของเล่มและชื่อสำนักพิมพ์บนหน้าปก เพราะนั่นจะบอกได้ชัดกว่าแค่ชื่อเรื่องเท่านั้น ต่อให้ชื่อเดียวกันอาจเจอได้ทั้งฉบับแฟนแปลและฉบับที่ได้รับอนุญาต สรุปคือฉันยังไม่เคยเห็นรายชื่อสำนักพิมพ์ใหญ่ในไทยที่ประกาศจัดจำหน่าย 'พ่ายรักภรรยาแต่ง' เป็นรูปเล่ม แต่ก็ไม่ปิดโอกาสว่าจะมีการตีพิมพ์ในอนาคตถ้ามีการซื้อสิทธิ์มาอย่างเป็นทางการ

ปกติแล้วฉันจะเริ่มมองหาของแจกจากสำนักพิมพ์ที่กล้าให้ผู้อ่านเข้าถึงผลงานฟรีแบบถูกลิขสิทธิ์ก่อนเสมอ — ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ Baen Free Library ของสำนักพิมพ์ Baen (จากสหรัฐฯ) ที่เปิดให้อ่านนิยายไซไฟและแฟนตาซีบางเล่มฟรีในรูปแบบอีบุ๊กอย่างเป็นทางการ ฉันชอบความโปร่งใสตรงที่ไฟล์ดาวน์โหลดถูกปล่อยโดยสำนักพิมพ์เอง ไม่ใช่ของละเมิดลิขสิทธิ์ อีกแหล่งที่ฉันใช้บ่อยคือ Project Gutenberg สำหรับงานแปลที่ตกอยู่ในสาธารณสมบัติ แม้มันจะเน้นงานคลาสสิกมากกว่า แต่บางครั้งก็ได้เจอฉบับแปลเก่าๆ ที่อ่านเพลินและถูกต้องตามกฎหมาย ส่วนเว็บอย่าง Tor.com ก็ปล่อยเรื่องสั้นและโนเวลล่าฟรีเป็นครั้งคราว ซึ่งเหมาะกับคนที่อยากลองรสชาติของนักเขียนก่อนตัดสินใจซื้อ เลยแนะนำให้สมัครจดหมายข่าวของสำนักพิมพ์เหล่านี้ไว้ จะได้ไม่พลาดของแจกอย่างเป็นทางการ

สำนักพิมพ์ที่ผมมักยกขึ้นมาเมื่อคุยเรื่องงานแปลคุณภาพคือ 'สำนักพิมพ์มติชน' เพราะภาพลักษณ์ของสำนักพิมพ์นี้สื่อถึงความพิถีพิถันและการคัดเลือกงานแปลที่มีน้ำหนัก ไม่ได้เน้นแค่ยอดขาย แต่ให้ความสำคัญกับบริบทและการรักษาน้ำเสียงของต้นฉบับ การอ่านฉบับแปลที่ออกแบบมาดีจากที่นี่ทำให้ผมรู้สึกว่าได้อ่านงานวรรณกรรมและสารคดีที่อิ่มเอม หลายครั้งการเรียบเรียงคำอธิบาย ข้อคิดเห็นปก และคำนำที่แปลมาดีช่วยเพิ่มมิติให้หนังสือเก่าๆ มีชีวิตใหม่ในภาษาไทย ด้วยเหตุนี้ในแวดวงนักอ่านที่ชอบงานแปลหนักๆ สำนักพิมพ์นี้มักได้รับคำชื่นชมเรื่องความน่าเชื่อถือและมาตรฐานการแปล ซึ่งเป็นเหตุผลที่ผมมองว่ามติชนโดดเด่นเมื่อพูดถึงงานแปลที่ได้รับการยอมรับจากนักวิจารณ์